كەز كەلگەن ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتىنىڭ جوعارى بولۋى جانە ەكونوميكالىق تۇرعىدان دامۋى كاسىپكەرلىكتىڭ كەڭ ءورىس الۋىنا بايلانىستى. كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ ناتيجەسىندە جۇزدەگەن جۇمىس ورنى اشىلىپ, ءوزىن دە, وزگەنى دە جۇمىسپەن قامتۋعا مۇمكىندىك تۋادى. ال «كاسىپ ءتۇبى – ءناسىپ» قاعيداسىن ۇستانىپ, ادال ەڭبەگىمەن العا باسۋدى ماقسات تۇتقان بارلىق ادام ءۇشىن بۇگىندە مەملەكەت تاراپىنان ءتيىستى قولداۋلار بار.
ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ءتۇرلى باعدارلامالاردىڭ شەڭبەرىندە تالاي تۇرعىندار شارۋاسىن شالقىتىپ, تىرلىگىن تىكتەپ وتىر. ءتىپتى جامبىل وبلىسىندا باستاۋ العان تۇرعىنداردىڭ تۇرمىسىن ارتتىرۋعا ارنالعان قاناتقاقتى جوبانىڭ ءوزى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلىپ وتىرعان ۇلكەن قولداۋ. بۇل كۇندە ءوڭىردىڭ ون اۋدانىنان بەكىتىلىپ بەرىلگەن ون ءبىر اۋىلدىق وكرۋگتىڭ تۇرعىندارى تومەن پايىزبەن نەسيە الىپ, جەكە شارۋاشىلىقتارىن دامىتۋدى باستاپ تا كەتتى. وڭىردە باستاۋ العان جاقسى باستاما ءوزىنىڭ ناتيجەسىن بەرە باستادى. بۇدان بولەك, كاسىپتىڭ ءتۇرلى سالالارىن يگەرىپ, سول ارقىلى جەتىستىككە جەتىپ, ءوڭىر ەكونوميكاسىن دامىتىپ جۇرگەن كاسىپكەرلەر دە بار.
كاسىپتىڭ ءتۇرى كوپ. حاكىم اباي «ەڭبەك ەتسەڭ ەرىنبەي, تويادى قارنىڭ تىلەنبەي» دەيدى. كاسىپتىڭ كەڭ قانات جايۋى ەڭبەككە دە بايلانىستى. جالپى, جامبىل وبلىسى اگرارلىق ايماق بولعاندىقتان, مۇندا ەگىن جانە مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك مول. ەگىن سالىپ, مال باعۋ سىندى ەجەلگى اتاكاسىپتىڭ جاڭا زاماندا دا ىرىسى كەمىگەن جوق. الايدا كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋدا دا كەيبىر كەدەرگىلەر كەزدەسەدى ەكەن. ءوڭىر كاسىپكەرلەرىن تولعاندىرعان تۇيتكىلدى ماسەلەلەر كوپ بولىپ شىقتى. ماسەلەن, وڭىردە قانت قىزىلشاسىن ەگىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ءبىراز كاسىپكەرلەر ادال ەڭبەگىنىڭ وتەمىن ءالى الا الماي ءجۇر. وبلىستىڭ شارۋالارى «مەركى قانت زاۋىتى» كاسىپورنىنا جالپى قۇنى 1 ميلليارد تەڭگەدەن اساتىن, سالماعى 126 مىڭ توننا بولاتىن ءتاتتى ءتۇبىر تاپسىرعان. ەندى اقشاسىن الايىن دەسە, جوق. وزدەرى وتكىزگەن قىزىلشانىڭ قاراجاتى ولارعا ءتورت ايدان بەرى بەرىلمەگەن. ءتىپتى بۇل ماسەلەنى بايزاق اۋدانىنان كەلگەن كاسىپكەر ساحا ماناتوۆ جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ ەسەپتى كەزدەسۋىندە دە كوتەردى. مەركى, قورداي, بايزاق, شۋ اۋداندارىنان جينالىپ, وبلىس ورتالىعىنا كەلگەن 102 كاسىپكەر اكىمنەن كومەك سۇرادى. شارۋالاردىڭ شىرقىرايتىنى, وتكەن جىلى ايماقتا 2 مىڭ گەكتار جەرگە قانت قىزىلشاسى ەگىلگەن بولسا, بيىل وڭىردە ءتاتتى ءتۇبىردىڭ مۇلدە ەگىلمەي قالۋ قاۋپى باسىم. ولار مۇنداي جاعدايدان كەيىن ەندى قىزىلشا ەككىسى دە كەلمەيتىنىن ايتۋدا. كاسىپكەرلەر اكىمگە زاۋىت باسشىلىعىنان قايران جوقتىعىن ايتىپ شاعىندى. شارۋالاردىڭ شاعىمىنا قۇلاق اسقان بەردىبەك ساپارباەۆ ولارعا بۇل ماسەلە توڭىرەگىندە ناقتى شەشىم قابىلدايتىنىن جەتكىزدى.
جالپى, ءتاتتى ءتۇبىر ماسەلەسى وڭىردە ءبىراز جىلدان بەرى بار جاعداي. ەندى بۇل ماسەلەنىڭ قالاي شەشىلەتىنىن ۋاقىت كورسەتەدى. سونىمەن قاتار وبلىستا كاسىپكەرلەر ءۇشىن جەر تەلىمىن بەرۋ ماسەلەسى دە وزەكتى بولىپ وتىر. تاراز قالاسىنداعى «كوكجيەك-2030» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى ابدىعالي بەگىمبەتوۆ وتكەن جىلى وبلىستىق جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار 60 كونكۋرس پەن اۋكتسيون وتكىزىپ, 1085 جەر تەلىمى بەرىلگەنىن ايتتى. الايدا كاسىپكەر جەر تەلىمىن بەرۋدە اشىقتىقتىڭ جوقتىعىنا قىنجىلادى. ءتىپتى تەندەرلەر مەن اۋكتسيوندار تۋرالى كاسىپكەرلەرگە ءتيىستى ورىندار حابارلامايدى ەكەن. سونىمەن قاتار كاسىپكەر جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاردىڭ شىعىنىن تومەندەتۋ كەرەك دەگەن پىكىردە. ال جۋالى اۋدانىنداعى «زىليحا» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى كەرىمقۇل بەگاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, ساپالى تۇقىمنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن كارتوپتىڭ ونىمدىلىگى تومەندەپ كەتكەن. ايماقتا كارتوپ ەگۋمەن اتى شىققان شارۋاشىلىق ەندى ساپالى تۇقىمعا ءزارۋ. ەندى كاسىپكەر وبلىس اكىمى «تاراز» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى ارقىلى نەسيەگە قاراعاندى جانە پاۆلودار وبلىستارىنان 3,5 مىڭ توننا ساپالى تۇقىم جەتكىزىپ بەرۋگە ىقپال ەتسە», دەيدى. سوندا بۇل ماسەلە دە وڭىنان شەشىلىپ, كاسىپتىڭ ءناسىپتى بولاتىنىن ايتادى. بال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن «الفا» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى باحروم نۇراليەۆ بولسا, بيزنەسىن ۇلعايتۋعا ليزينگتىك نەسيە قاراستىرىلسا دەگەن ويدا. سونداي-اق كاسىپكەر «مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردىڭ تاماقتانۋىنا بال ءونىمى قوسىلسا, كوللەدجدەردە بال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن ماماندار دايارلانسا», دەگەن دە ويىن جەتكىزدى. كوپشىلىككە تاڭسىق كورىنەتىن بۇل كاسىپتىڭ العا باسۋى جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ قولداۋىنا دا بايلانىستى.
نەگىزىنەن جامبىل ءوڭىرى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا قاي جاعىنان دا قولايلى. وبلىستىڭ حالىقارالىق كۇرە جولدىڭ بويىندا ورنالاسقانى, تەمىر جول جانە اۋە قاتىناستارىنىڭ دا تالاپقا ساي ەكەنى كاسىپكەرلىكتىڭ كەڭ ءورىس الۋىنا جول اشادى. بىراق الگىندەي ماسەلەلەردىڭ ءوزى-اق كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىنى راس. وندىرگەن ءونىمىن الەمنىڭ بىرقاتار ەلدەرىنە ەكسپورتتايتىن «قازفوسفات» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ءوزى اۋليەاتا ايماعىن كوتەرىپ تۇرعان ۇلكەن قۇرىلىم. بۇدان باسقا جەكەلەگەن شارۋاشىلىقتار, قوجالىقتار, ءتۇرلى ءونىم شىعاراتىن كاسىپورىندار, ءبارى دە ءوڭىر ەكونوميكاسىن دامىتۋعا, الەۋمەتتىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا جۇمىس ىستەپ كەلەدى. كاسىپكەرلەرمەن كەزدەسۋىندە دە ب.ساپارباەۆ ولارعا مۇمكىندىگىنشە قولداۋ كورسەتىلەتىنىن, ماسەلەلەرىنىڭ شەشىلەتىنىن ايتقان.
جامبىل وبلىسى