سەيسەنبى, 12 اقپان 2013 7:33
«اكىم بول, حالقىڭا جاقىن بول» دەگەن اتالى ءسوز بار حالىقتا. مۇنى نەگە ايتىپ وتىرمىز؟ قىزىلوردا وبلىسىنا قىرىمبەك كوشەرباەۆ اكىم بولىپ تاعايىندالدى. ايماقتىڭ جاڭا باسشىسى ەڭ ءبىرىنشى جۇمىسىن اۋدانداردى ارالاۋدان باستادى. حالىققا جاقىن بولۋدىڭ, ەلمەن ەتەنە ارالاسۋدىڭ ناعىز كورىنىسى وسى ەمەس پە؟ اۋىلدارداعى اقساقالدارمەن ەمەن-جارقىن ءسويلەسىپ, ەلدىڭ پروبلەماسىن ءوز اۋىزدارىنان ەستىدى. ونى شەشۋ جولدارىن ايتتى جانە ناقتى تاپسىرمالار بەردى.
سەيسەنبى, 12 اقپان 2013 7:33
«اكىم بول, حالقىڭا جاقىن بول» دەگەن اتالى ءسوز بار حالىقتا. مۇنى نەگە ايتىپ وتىرمىز؟ قىزىلوردا وبلىسىنا قىرىمبەك كوشەرباەۆ اكىم بولىپ تاعايىندالدى. ايماقتىڭ جاڭا باسشىسى ەڭ ءبىرىنشى جۇمىسىن اۋدانداردى ارالاۋدان باستادى. حالىققا جاقىن بولۋدىڭ, ەلمەن ەتەنە ارالاسۋدىڭ ناعىز كورىنىسى وسى ەمەس پە؟ اۋىلدارداعى اقساقالدارمەن ەمەن-جارقىن ءسويلەسىپ, ەلدىڭ پروبلەماسىن ءوز اۋىزدارىنان ەستىدى. ونى شەشۋ جولدارىن ايتتى جانە ناقتى تاپسىرمالار بەردى.
اكىمدىك قىزمەتكە تاعايىندالعان كۇننىڭ ەرتەسىنە قىرىمبەك كوشەرباەۆ وبلىس ورتالىعىن ارالادى. قىزىلوردا قالاسىنىڭ اكىمى م.جايىمبەتوۆ شاھاردا اتقارىلعان شارۋالاردىڭ بارلىعىن رەت-رەتىمەن تانىستىرىپ شىقتى. ودان كەيىن ايماق باسشىسىنىڭ اۋداندارعا ساپارى باستالدى. ءبىرىنشى باعىت جاڭاقورعان اۋدانى ەدى. جاڭاقورعان كەنتىنىڭ ىشىنەن جاز بولسا كەڭسىرىكتى جاراتىن ساسىق ءيىس شىعادى. اۋدان ورتالىعىندا تايپاقكول دەگەن كانال بار. جاز مەزگىلىندە سىرداريانىڭ دەڭگەيى ءتۇسىپ كەتەدى. وسىعان دەيىن داريادان كەلىپ جاتقان اعىن سۋ جاڭاعى تايپاقتا توپتاسىپ قالادى دا, جامان ءيىس بولەدى. وعان قالىڭ وسكەن قوعانى, اعايىننىڭ الىسقا ۇزاماي توگە سالاتىن قوقىسىن قوسىڭىز. وتكەن كۇزدە اۋدان اكىمدىگى ءوز كۇشتەرىمەن تايپاقكولدىڭ قوس جيەگىن تەرەڭدەتە كانال قازدى. سودان بەرى سۋدىڭ اعىسى پايدا بولىپ, ساسىق يىستەن دە ارىلدى. دەگەنمەن, سول ماڭدا 14 گەكتار جەر بار. جاڭاقورعاندىقتار ونى ورتالىق پارك جانە بالالارعا ارنالعان سپورت الاڭدارى, مادەني ورتالىقتار ورنالاساتىن ورىن رەتىندە پايدالانعىسى كەلەدى. اينالاسىن اباتتاندىرىپ, سايالى اعاشتار ەگىپ, گۇلزارلار جاساۋدى جوسپارلاپ وتىر. ال وسى جۇمىستاردى تولىقتاي جۇزەگە اسىرۋعا 120 ميلليون تەڭگە قاجەت ەكەن. سونداي-اق, اۋدان ورتالىعىن تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جاعدايىن ءوز دارەجەسىندە شەشۋگە دە قوسىمشا قارجى كوزى كەرەك بولىپ تۇرعان كورىنەدى.
اۋدان اكىمى س.تاۋىپباەۆ وبلىس باسشىسىنا جاڭاقورعاندا اتقارىلىپ جاتقان جانە كەزەگىن كۇتىپ تۇرعان ءبىراز ماسەلەنى ايتتى. بالاباقشانىڭ قاجەتتىلىگىن, ازدىعىن ءسوز ەتتى. سونىمەن قاتار, №3 مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ دا جاي-كۇيى نازاردان تىس قالمادى. مەكتەپ-ينتەرنات 1964 جىلى سالىنعان. بۇگىندە ابدەن ەسكىرگەن. مۇنىڭ ۇستىنە وقۋشىلار سانى بەلگىلەنگەن نورمادان اسىپ كەتكەن. ونى كۇردەلى جوندەۋ ءۇشىن 145 ميلليون تەڭگە قاراجات قاجەت. ق.كوشەرباەۆ ءتيىستى كومەكتىڭ كەزەك كۇتتىرىلمەي بەرىلەتىنىن ايتتى.
قىزىلوردا وبلىسىندا «باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا» كۇرەجولىنىڭ قۇرىلىسى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. ماسەلەن, قىزىلوردا قالاسى مەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى شەكاراسىنا دەيىن جول تولىقتاي پايدالانۋعا بەرىلدى دەسە دە بولادى. دەگەنمەن, وسى ارادا ءبىر ماسەلە بار. كۇرەجول بارلىق اۋدان ورتالىقتارىن اينالىپ ءوتىپ كەتتى. ال ۇلكەن جولدان ورتالىقتارعا كىرەتىن ەسكى جول جوندەۋسىز قالىپ جاتىر. شيەلى اۋدانىن ارالاعان وبلىس باسشىسى ەڭ الدىمەن وسى ماسەلەمەن تانىستى. اۋدان اكىمى ن.نالىباەۆ جولدىڭ جايىن, حالىقتىڭ قاتىناۋىنا قيىندىق تۋعىزىپ جاتقانىن جەتكىزگەن. قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى ءتيىستى كومەكتىڭ بەرىلەتىنىن ءمالىم ەتتى.
شيەلىدە نارتاي اقىننىڭ اتىنداعى اۋىل بار. وسى اۋىلدا سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى شىرىنكۇل قازانباەۆا تۇرادى. قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى ءومىرى ەڭبەكپەن وتكەن كەيۋاناعا ارنايى بارىپ سالەم بەردى. اكىمنىڭ ارنايى كەلىپ سالەم بەرگەنىنە رازى بولعان قازانباەۆا باتاسىن بەرىپ, اق جول تىلەدى.
شيەلى كەنتىندە وتكەن جىلى مۇگەدەك بالالارعا ارنالعان 50 ورىندىق ينتەرنات عيماراتى پايدالانۋعا بەرىلگەن بولاتىن. عيماراتتىڭ قۇرىلىسىنا «قازاتومونەركاسىپ-دەمەۋ» جەكە شارۋاشىلىق سەرىكتەستىگى مەن وبلىس اكىمدىگىنىڭ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق كەلىسىمگە سايكەس 496 ملن. تەڭگە جۇمسالسا, ونىڭ ىشكى جابدىقتارىنا 32 ملن. تەڭگە تاعى دا قوسىمشا قارجى بولىنگەن. ناقتى كەزەڭدە وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ قاراۋىنداعى №3 وبلىستىق بالالاردى وڭالتۋ ورتالىعى اتالاتىن مەكەمەدە وبلىس اۋداندارىنان مۇمكىندىگى شەكتەۋلى كوپتەگەن بالالار ەمدەلىپ, قامقورلىققا بولەنۋدە. وبلىس اكىمى اتالمىش وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ دا جۇمىسىمەن تانىسىپ, ءوز باعاسىن بەردى.
ق.كوشەرباەۆ سىرداريا اۋدانىندا جۇمىس ساپارىن ەڭ الدىمەن قالجان احۋننىڭ مەشىت-مەدرەسەسىنە ايالداپ, مەملەكەت قورعاۋىنداعى تاريحي ەسكەرتكىشكە جاسالعان جاڭعىرتۋ جۇمىستارىمەن تانىستى. وتكەن عاسىردىڭ باسىندا بالالاردىڭ ءدىني ساۋاتىن اشۋ ءۇشىن تۇرعىزىلعان عيمارات قالجان احۋننىڭ 150 جىلدىعى تۇسىندا قايتا جاڭعىرتىلعان ەدى.
اۋدان ورتالىعى تەرەڭوزەك كەنتىنىڭ كىرەبەرىسىندە جاقىندا عانا «سىر سۇلۋى» كومپوزيتسياسى اشىلعان. وبلىس باسشىسى اتىنا زاتى ساي, ورتالىققا كورىك بەرىپ تۇرعان كومپوزيتسيامەن تانىستى. تەرەڭوزەك كەنتىن اۋىز سۋمەن قامتۋ, كارىز جۇيەلەرىن قايتا قۇرىلىمداۋ جانە كەڭەيتۋ 2010 جىلى باستالعان. ۇزىندىعى 30 مىڭ مەترگە جۋىق اۋىز سۋ ءجۇيەسى, 10 مىڭ مەتردەن استام كارىز جۇيەسى سالىنۋدا. وبلىس باسشىسىنا جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىن تانىستىرعان «باق بەرەكە-2030» جشس باسشىسى قايرات ەرنازاروۆ تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ قىمباتتاۋى ەسەبىنەن جەتىسپەيتىن قارجىنىڭ كولەمى 55 ميلليون تەڭگە بولعانىن ايتتى. وبلىس اكىمى بۇل ماسەلەنىڭ ورىندى شەشىمىن تاباتىنىن جەتكىزدى.
سىرداريادا سىرعا تولى ءبىر كەزدەسۋ بولدى. وسىنداعى №35 ي.توقتىباەۆ اتىنداعى مەكتەپتە قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى ءبىلىم الىپ, ۇلكەن ومىرگە قانات قاققان.
– بۇگىنگى جۇمىس ساپارىم بارىسىندا سىزدەرمەن ديدارلاسقانىما قۋانىشتىمىن. تۋعان جەرگە قىزمەت ەتۋگە, پەرزەنتتىك پارىزىمدى وتەۋگە مۇمكىندىك بەرگەن ەلباسىنا العىسىم شەكسىز. ەلگە ەڭبەك ەتۋ ءبىر جاعىنان – باقىت, ەكىنشى جاعىنان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى قيىن ۋاقىتتا جۇرتشىلىققا ءباتۋالى ءسوز ايتىپ, جاستاردىڭ ەرىك-جىگەرىن قايراعان اعا ۇرپاق, سىزدەردىڭ ارقالارىڭىزدا ەلىمىز سىندارلى كەزەڭنەن سۇرىنبەي ءوتتى,– دەدى وبلىس باسشىسى. وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن مەكتەپتىڭ جاعدايى اۋىر ەكەن. اكىم ونىڭ دا رەتىمەن شەشىلەتىنىن ايتتى.
وبلىس اكىمىنىڭ ساپارى ودان كەيىن قارماقشى اۋدانىندا جالعاستى. ايماق باسشىسىنىڭ العاشقى ايالداعان نىسانى №79 نەگىزگى مەكتەپ بولدى. قارماقشى اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى قىزىلتام بەكەتىندە ورنالاسقان بۇل ءبىلىم ورداسى جاڭا جىل قارساڭىندا عانا پايدالانۋعا بەرىلگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. اۋىلدا مۇنان بولەك جاڭا دارىگەرلىك پۋنكت ەل يگىلىگىنە بەرىلگەن ەكەن. ەندىگى ءماسەلە – جول. اۋىلعا كىرەتىن جولدىڭ ناشارلىعىن ءسوز ەتتى ەل. وبلىس باسشىسى اۋدان اكىمىنە جولدىڭ ماسەلەسىن رەتتەۋدى تاپسىردى. سونداي-اق, قارماقشى اۋىلىنداعى №113 مەكتەپ ەسكىرىپ, وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم الۋىنا جاراماي قالعان. اسىرەسە, ونىڭ سپورت زالى اپاتتى جاعدايدا تۇر. قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى اپاتتى مەكتەپتى دە ءوز كوزىمەن كورىپ, ارالاپ شىقتى.
قورقىت اتا كەشەنىنىڭ جانىننان زيارات ەتۋشىلەرگە ارنالعان ورتالىق سالىنىپ جاتىر. ونىڭ قۇرىلىسىن «دورستروي» جشس جۇرگىزۋدە. قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى بۇل جەردى تۋريزم ورتالىعىنا اينالدىرۋعا بولاتىنىن ايتتى. سوندىقتان جوبانى ءالى دامىتا تۇسسە ارتىق بولمايتىنىن ەسكەرتتى.
وبلىس باسشىسى جۇمىس ساپارىنىڭ كەلەسى بولىگىن جالاعاش كەنتىندە جالعاستىردى. اۋداندىق ورتالىق اۋرۋحانادا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ با-رىسىنا نازار اۋداردى. اتالمىش ەمدەۋ ورنىنىڭ عيماراتى 1999 جىلى اسار ادىسىمەن پايدالانۋعا بەرىلگەن. ول بۇرىن قۇرىلىسى بىتپەي قالعان اۋرۋحانا عيماراتى ەدى. وسىنىڭ سالدارىنان مۇندا بىرقاتار الەۋمەتتىك ماسەلە تۋىنداعان. اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى ا.مىحانوۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا كارىز سۋلارى ارنايى سەپتيك ارقىلى جينالادى. سودان كەيىن اۆتوكولىك ارقىلى سىرتقا شىعارىلادى. ايتسە دە, ءاردايىم مۇنداي جۇمىستاردى اتقارۋعا مۇمكىندىك جوق. سونىڭ كەسىرىنەن كەيدە كارىز سۋلارى جايىلىپ, وسى اۋماقتا انتيسانيتارلىق احۋال تۋىندايدى. سونداي-اق, بۇگىنگى زامان تالابىنا تولىقتاي ساي كەلەتىن جاڭا ەمدەۋ ورنىن سالۋ ماسەلەسى دە كەشەۋىلدەپ كەلەدى. اتالمىش پروبلەمامەن جان-جاقتى تانىسقان وبلىس اكىمى بۇل باعىتتا ءتيىستى جۇمىستار جاسالاتىنىن جەتكىزدى.
ق.كوشەرباەۆ ارال اۋدانىنا ساپارىن «اتامەكەن» جشس بالىق وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ بۇگىنگى جۇمىسىمەن تانىسۋدان باستادى. وبلىس اكىمى اۋداندىق دياگنوستيكالىق ەمحانانىڭ دا جۇمىسىن كوردى. وسىدان 5 جىل بۇرىن تيپتىك جوبامەن بوي كوتەرگەن ەمحانانىڭ ءبۇگىنگى تىرشىلىگىن جانە اۋدان كولەمىندەگى دەنساۋلىق سالاسىنا قاتىستى اتقارىلعان جۇمىستاردى ەمحانانىڭ باس دارىگەرى ش.مەدەتوۆ تارقاتىپ ايتتى. اتالعان مەديتسينا ورتالىعىنىڭ سوڭعى ۇلگىدەگى زاماناۋي قوندىرعىلارمەن جابدىقتالعانىن, ناتيجەسىندە سوڭعى جىلدارى وڭىردە سابيلەردىڭ شەتىنەۋى 2 ەسە ازايعانىن تىلگە تيەك ەتكەن باس دارىگەر قامباش ەلدى مەكەنىنە 1 مەديتسينالىق جەدەل جاردەم بريگاداسى قاجەتتىگىن العا تارتتى. ارالدىقتار نارىق سۇرانىسىنا وراي تەمىر-بەتون بۇيىمدارىن شىعارۋدى جولعا قويىپتى. وسى ورايدا, وبلىس اكىمىنىڭ نازارىنا «ارال قۇرىلىسى» جشس جۇمىسى ۇسىنىلدى. بۇل مەكەمەدە بۇگىندە 50 ادام ەڭبەك ەتەدى. سەرىكتەستىك باسشىسىنىڭ ايتۋى بويىنشا, كاسىپورىن وتكەن جىلى 9 ميلليون تەڭگەنىڭ تەمىر-بەتون بۇيىمدارىن ءوندىرىپ, 150 ميلليون تەڭگەنىڭ جۇمىسىن اتقارعان.
قازالى اۋدانىندا بولعان ايماق باسشىسى ءىسساپار كەزىندە اۋداننىڭ بiرقاتار ءوندiرiس ورىندارى مەن الەۋمەتتiك نىساندارىن ارالاپ, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن تانىستى.
«ارال-ساربۇلاق» توپتىق سۋ قۇبىرىن پايدالانۋشى قازالى وندiرiستiك بولiمشەسiنiڭ №7 سۋ تاراتۋ بەكەتiنە ايالدادى. بۇگىندە وسى توپتىق سۋ قۇبىرىنان اۋىز سۋدى اۋداننىڭ 22 ەلدi مەكەنى جانە 129 كاسىپورنى الىپ وتىر. الايدا, وسىنداعى سىيىمدىلىعى 7 مىڭ تەكشە مەترلىك سۋ ساقتاۋ قويماسى ازدىق ەتۋدە. ونى 20 مىڭ تەكشە مەترگە جەتكىزۋ قاجەت. وسى ماسەلەلەردى ق.كوشەرباەۆقا «ارال» سالىنىپ جاتقان كاسiپورىنداردىڭ بiرلەسكەن ديرەكتسياسى فيليالىنىڭ ديرەكتورى ي.وڭعارباەۆ پەن اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى س.ماقاشوۆ تارقاتىپ ايتتى. اسا ماڭىزدى ستراتەگيالىق نىساننىڭ توزعانىن كوزبەن كورگەن وبلىس اكىمى ءوز تاراپىنان ءتيىستى كومەك كورسەتىلەتىنىن مالىمدەدى.
سونىمەن, وبلىس باسشىسى جەتى اۋداندى تولىقتاي ارالاپ شىقتى. كوپتەگەن ماسەلە قوزعالدى. ولاردى شەشۋ جولدارى دا قاراستىرىلدى. اكىمنىڭ اۋداندارعا العاشقى ساپارى كوپ نارسەدەن ۇمىتتەندىرەدى. لايىم ەلدىڭ ءۇمىتى اقتالسىن دەپ تىلەيمىز.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.