قايسار رۋح حالقىمەن بىرگە

بەيسەنبى, 16 اقپان 2012 8:10

قيىن تاعدىرلى قازاق جا­­­زۋشىسى قاجىعۇمار شاب­­دان­ ۇلىنىڭ ۇلكەن ءجۇ­رە­گى توق­تاعالى ءبىر جىل ءوت­تى. الماتىدا ارۋاققا اس بە­رىلىپ, قۇران باعىشتالدى.

ءوتىپ بارا جاتقان قايران ۋا­قىت-اي دەسەڭشى. تاعى ءبىر ۇلكەن ءجۇ­رەك­تىڭ توقتاعانىنا جىل تولىپتى. «جىل تولدى ۇلكەن ءجۇ­رەك توقتا­عا­لى, ءبىز ونى سان ايتامىز جوقتاپ ءالى», دەپ قاسىم اقىن ءدۇ­نيەدەن ءوت­كەندە ءابدىل­دا تاجىباەۆ ماقالا جازىپ ەدى. ۇلى مۇحاڭ­نىڭ قايتقانى­نا جىل تولعاندا گازەتتەر وسىناۋ ولەڭ جولىن باس تا­قى­رىپقا شىعا­رىپ­تى. سول ءسوز­دەر بۇگىن تاعى قاي­تا­لاندى. سولاي بولاتىن ءجونى بار. ويتكەنى, قاجى­عۇمار شاب­دان­ ۇلى دا ناق سولارداي ات باسىنداي التىن ءجۇ­رەكتى ارىس جازۋشىمىز ەدى, قا­زاق­تىڭ قايسار رۋحىنىڭ قا­­پىسىز كو­رىنىسى ەدى, ۇلت قاسيە­تىنىڭ قور­مال­دى قارا ساباسى بولاتىن.

بەيسەنبى, 16 اقپان 2012 8:10

قيىن تاعدىرلى قازاق جا­­­زۋشىسى قاجىعۇمار شاب­­دان­ ۇلىنىڭ ۇلكەن ءجۇ­رە­گى توق­تاعالى ءبىر جىل ءوت­تى. الماتىدا ارۋاققا اس بە­رىلىپ, قۇران باعىشتالدى.

ءوتىپ بارا جاتقان قايران ۋا­قىت-اي دەسەڭشى. تاعى ءبىر ۇلكەن ءجۇ­رەك­تىڭ توقتاعانىنا جىل تولىپتى. «جىل تولدى ۇلكەن ءجۇ­رەك توقتا­عا­لى, ءبىز ونى سان ايتامىز جوقتاپ ءالى», دەپ قاسىم اقىن ءدۇ­نيەدەن ءوت­كەندە ءابدىل­دا تاجىباەۆ ماقالا جازىپ ەدى. ۇلى مۇحاڭ­نىڭ قايتقانى­نا جىل تولعاندا گازەتتەر وسىناۋ ولەڭ جولىن باس تا­قى­رىپقا شىعا­رىپ­تى. سول ءسوز­دەر بۇگىن تاعى قاي­تا­لاندى. سولاي بولاتىن ءجونى بار. ويتكەنى, قاجى­عۇمار شاب­دان­ ۇلى دا ناق سولارداي ات باسىنداي التىن ءجۇ­رەكتى ارىس جازۋشىمىز ەدى, قا­زاق­تىڭ قايسار رۋحىنىڭ قا­­پىسىز كو­رىنىسى ەدى, ۇلت قاسيە­تىنىڭ قور­مال­دى قارا ساباسى بولاتىن. مۇ­نى ونىڭ نە كورسە دە حالقىمەن بىرگە كورگەن ازاپتى تاعدىرى, 42 جىل قى­تاي ءتۇر­مە­سىن­دە ساياسي تۇت­قىن رەتىندە قاما­لىپ, تارتقان تاقسى­رەت-تاۋ­قى­مە­تى, سول توزاقتار­دا جا­سىما­عان دا جە­ڭىلمەگەن ەرىك-جىگەرى, ءسوي­تىپ ءجۇرىپ جازىپ, الاش جۇرتىنا اماناتتاپ قال­دىر­عان التى توم­دىق ايگىلى «قىل­مىس» رومانى ايعاق­تاسا كەرەك-ءتى.وسى جايلاردى «ەگەمەن» بۇ­رىن دا جازعان. 80-نەن اسقان شا­عىندا سەڭگىر ەرلىك جاساعان قا­جە­­كەڭنىڭ 6 تومدىق «قىلمىس» رو­ما­نىنىڭ تۇ­ساۋى كەسىلگەندە جالپاق جۇرتى­مىز­عا جار سالا سۇيىنشىلەپ بىرگە قۋان­عانبىز. ال وتكەن جىلى شىڭجا­ن­دا­عى قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى ءومىر­دەن وتكەن ناق وسى اقپاننىڭ ازالى كۇندەرىندە جانە دە ەلمەن بىرگە قايعىرعانبىز, قا­رالى حاباردى حالىققا جەتكىزگەن­بىز. سول ءنو­مىر­دە قاجەكەڭنىڭ كو­­­زىن كورگەن قا­­­بىرعالى قالامگەرلەر ۋاقاپ قى­دىرحان ۇلى مەن جاركەن ءبو­دەش­تىڭ اسىل اعامەن قوشتاسۋ ءسوز­دە­رىن جەدەلدەتە جاريالاعان­بىز.مىنە, سودان بەرى ءبىر جىل وتە شىعىپتى دەپ تاڭدانىپ وتىرمىز. ال قاجەكەڭنىڭ قىتاي ءتۇر­مە­سىن­دەگى ازاپتى 42 جىلى قالاي ءوتتى دەسە­ڭىزشى! سول جىلداردىڭ ءاربىر كۇنى, ءاربىر ساعاتى ەرلىك, ەڭبەك, قا­جىر مەن قايرات, تابان­دىلىق پەن قايسار رۋح ەمەس پە؟قا­جى­عۇمار شاب­دان ۇلى شى­عىس قازاق­ستان­نىڭ ءۇر­جار اۋدا­نىن­دا ءدۇني­ە­گە كەلىپ, قى­تايعا اشار­شى­لىق ءناۋ­­بە­تى كەزىندە 7 جاس­­­­­تاعى بالا شا­عىندا وتكەن ەكەن. سودان ومىرباقي ەلگە قاي­تۋ­د­ى ار­مان­دا­عان. ەلگە ورالۋ پەشە­نەسىنە بۇي­ىرماسا دا, قاجەكەڭ قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىك العانىنا الىستا جاتىپ قۋاندى. ەلگە ءوزى جەتپەسە دە شى­عار­ما­لارى جەتتى. مەملە­كەت­تىك سىي­لىق­تىڭ لاۋ­رەا­تى ورازبەك سارسەن­باي ايت­قانداي, ق.شاب­دان­­ ۇلى «قىل­مىس» رومانى ار­قى­لى قازاق ساياساتىندا, مادە­نيە­تىندە, رۋحانياتىندا وشپەس ءىز قالدىر­دى. بۇل شىعار­ما­نىڭ قا­زاق رۋحانياتىنا قوس­قان ۇلە­سى اسا مول­دى­عىن ايتۋشىلار جەتىپ ارتىلادى. جازۋ­شى­عا «ۇلتتىق رۋح» حا­لىقتىق سىي­لىعىنىڭ, حا­لىقارا­لىق «الاش» ادەبي سىي­لى­عىنىڭ بەرىلۋى ونىڭ شىعار­ماشىلىق بي­ىك تۇعىرى ءوز ەلىندە مويىندا­لۋى­نىڭ ايعاعى دەپ ءبىلۋىمىز كەرەك.ۇلت رۋحىنىڭ ۇلى سۋرەتكەرى رە­تىندە تانىلعان قالامگەردىڭ ءدۇ­نيە­دەن قايتقانىنا جىل تولۋىنا وراي بولعان ەسكە الۋ شاراسىندا جازۋشى قابدەش جۇما­دى­لوۆ ءوزى ۇستاز تۇتقان قاجەكەڭ جاي­ىندا تەبىرە­نىستى ءسوز تولعا­دى. ونىڭ قا­زاق رۋ­حا­نيا­تىن­دا­عى ورنىنا توق­تا­لىپ, «الماتىعا, قابدەش جۇ­ما­دىلوۆكە» دەگەن ءسا­لەم­مەن عانا شەكارادان نەبىر ماشا­قات­پەن ءوتىپ كەلىپ جەتكەن قولجازبا­لا­رى­نىڭ كىتاپ بولىپ شىعۋ جاعدايلا­رىن باياندادى. ول وسى رەتتە قولداۋ كورسەتكەن ۇلت­جان­دى ازامات مۇح­تار قۇل-مۇحام­مەدكە, قولجازبانى داي­ىن­داۋعا كومەكتەسكەن باسقا دا ازا­ماتتارعا العىس-راحمەتىن ايتپاي قال­­مادى. قاجەكەڭمەن تاكلاماكان ايداۋىندا بىرگە بول­عان جۇمابەك وسەر­ ۇلى, ءۇرىمشى ءتۇر­مە­سىندە ءدارى­گەر­لىك قىز­مەتتى باس­قار­عان ساعيدو­ل­لا ءالي­ ۇلى, ءتار­جىما­شى يبراگيم فاي­زوللا ءاز اعا جايىندا ەستەلىكتەر ايتسا, «جاس الاش» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى رىسبەك سارسەنباي ۇلى, ساياساتتانۋشى ايدوس سارىم, تاريحشى زار­دىحان قينايات, جازۋشى قاجى­تاي ءىلياس­ ۇلى قازاق ەلى تۇر­عاندا قايسار رۋحتى جازۋشىنىڭ جاساي بەرەتىنىنە كامىل سەنىمدى ەكەندىك­تەرىن ءبىلدىردى. جاسا­لاش­تىق جۋرناليست ەرىك راحىم 2009 جىلى قىتايعا كاسىپكەر رە­تىندە ءتىر­كەلىپ ءوتىپ, مىرزاقاماقتاعى شەر­لى جا­زۋ­شىعا تۋعان ەلىندە باس­پادان شىق­­­قان كىتابىن جەتكى­زىپ, ودان سوڭعى سۇح­باتتى الىپ, ماڭ­دايى­نان ءيىس­كە­تىپ, ابىزدىڭ اق باتاسىنا يە بولعان ەكەن.ق.شابدان ۇلى قورىن قۇرۋ, مۇ­را­سىن جيناقتاۋ, ودان ءارى ءوز كىتاپتارى مەن ەستەلىكتەر جيناق­تا­رىن, «قا­جى­عۇمار» اتتى اتاۋلى جۋرنال شى­عارۋ جونىندە ۇسى­نىس­تار ايتىلدى. سونىمەن بىرگە كور­نەكتى جازۋش­ى­نىڭ شى­عار­ما­شى­لى­­عىن وقۋلىق­تار­عا ەنگىزۋ, ونىڭ شىعارمالارىن شەت ءتىل­دەر­گە اۋدارۋ, سولاردىڭ نەگىزىندە كينو ءتۇ­سىرۋ جونىندەگى پىكىرلەر دە نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق دەپ ويلايمىز.اياۋلى قاجەكەڭنىڭ قىزى جاي­نار مەن كۇيەۋ بالاسى تىلەك, كىش­كەنتاي جيەن نەمەرەسى ەلارىس اكە رۋحىنىڭ, اتا رۋحىنىڭ جالعاسا جەل­بىرەگەن تۋىنداي كو­رىندى. «قاي­­­سار­لىق جايلى ولەڭدى قانجارمەن تاسقا قاشادىم. ءول­ەڭ­نىڭ اتىن مەن ەندى «قاجى­عۇ­مار» دەپ اتادىم», دەپ اقىن الماس احمەت­بەك­ ۇلى ايت­قانداي, قا­­جىعۇمار ەسىمى قازاق رۋ­حانياتىنىڭ تاريحىنا التىن ءارىپ­تەرمەن جازىلىپ قالا­تىنىنا ءبىز دە سەنىمدى ەدىك.قورعانبەك امانجول,الماتى.