اتتەستاتتاۋ – قۇقىقتىق قايتا قۇرىلۋ قادامى

اتتەستاتتاۋ – قۇقىقتىق قايتا قۇرىلۋ قادامى

بەيسەنبى, 3 مامىر 2012 7:51

نەگىزسىز قۋدالاۋ بولمايدى

مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلى­عى­نا سايكەس قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى­نىڭ قىزمەتكەرلەرىن كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋ ياعني, تەرىس پيعىلدى قىز­مەت­كەرلەردەن قارجى پوليتسياسى قاتارىن تازارتۋ قوعامعا ۇلكەن كومەگىن تيگىزبەك.

 

بەيسەنبى, 3 مامىر 2012 7:51

نەگىزسىز قۋدالاۋ بولمايدى

مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلى­عى­نا سايكەس قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى­نىڭ قىزمەتكەرلەرىن كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋ ياعني, تەرىس پيعىلدى قىز­مەت­كەرلەردەن قارجى پوليتسياسى قاتارىن تازارتۋ قوعامعا ۇلكەن كومەگىن تيگىزبەك.

وسىعان وراي قارجى پوليتسيا­سى­نىڭ باسشىسى ر.تۇسىپبەكوۆ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋ بارىسىندا زاڭدىلىق جانە شىنايىلىقتى قام­تا­ما­سىز ەتۋدى تاپسىردى. اتتەستاتتاۋدان تەك ادال, ءادىل, ءوز ءىسىن جاقسى مەڭ­گەرگەن بىلىكتى دە قۇقىقتىق ساۋاتتى مامان وتە الادى. ويتكەنى, ەلباسى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن اتتەستات­تاۋ­عا اسا زور ءمان بەرىپ وتىر. دەمەك, ەڭ الدىمەن, جۇمىس تيىمدىلىگى كورىنۋى ءتيىس. سوندىقتان قارجى پوليتسيا­سى­نىڭ كۇشى زاڭدى ىقپال جاساۋ شارا­لارىن قابىلداۋمەن قاتار, سىبايلاس جەمقورلىق جانە ەكونوميكالىق قىل­مىستاردى جاساۋعا مۇمكىندىك تۋعى­زا­تىن سەبەپتەر مەن جاعدايلاردى جويۋ­عا باعىتتالاتىن بولادى. ول ءۇشىن جۇرگىزىلگەن تالداۋ جۇمىسىنىڭ ساپا­سىن ارتتىرۋ جانە قولجەتىمدى اقپارات كوزدەرىن پايدالانا وتىرىپ, قىل­مىس­تىق قاۋىپتەردى انىقتايتىن ورتالىق قۇرۋ جوسپارلانعان. بۇل ءۇشىن ر.ءتۇ­سىپبەكوۆ قارجى پوليتسياسى ورگان­دا­رى جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋعا شىنايى ولشەم بولا الاتىن ازا­مات­تىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى ورىستەتۋدى, قوعامدىق سۇ­راۋ­لار مەن زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرىن مۇقيات قاراۋدى تاپسىردى.

ۆەدومستۆو باسشىسى جەدەل ءبولىم­شەلەردەن قىلمىستاردىڭ دايىن­دا­لۋى كەزەڭىندە جانە ولاردى جاساۋدىڭ باستاپقى مەرزىمىندە جولىن كەسۋدى تالاپ ەتتى. بۇل مەملەكەتكە زيان كەل­تىرۋدىڭ الدىن الۋ بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, زاڭسىز جولمەن الىن­عان نەمەسە ۇرلانعان م ۇلىكتى انىقتاۋ جانە مەملەكەتكە كەلتىرىلگەن زالالدى ءوندىرۋ باستى ماقساتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلەندى.

اگەنتتىك توراعاسى جەكە قۇرامعا جۇيەلى سىبايلاس جەمقورلىقتى جويۋ مىندەتىن تەك جوعارى لاۋازىمدى تۇل­عا­لاردى ۇستاۋ دەپ ۇعىنباۋ قاجەتتىگىن ءتۇسىندىردى. ازاماتتارمەن تۇراقتى تۇردە جۇمىس جاسايتىن قىزمەتكەرلەر ساناتى نازاردان تىس قالماۋى ءتيىس. ويتكەنى, باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ قا­تار­داعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كوبىسى پارا الۋدى تۇراقتى جۇيەگە اينالدىرعان. زاڭدى ىقپال ەتۋ تەتىكتەرىمەن قاتار, ۆەدومستۆو باسشىسى قىلمىستاردى جاساۋعا مۇمكىندىك تۋعىزاتىن سەبەپتەر مەن جاعدايلاردى جويۋعا باعىت­تالعان شارالاردى ىسكە اسىرۋدى دا العا مىندەت ەتىپ قويدى. اتاپ ايت­قان­دا, سوتتىق-تەرگەۋ تاجىريبەسىن جۇيە­لىك تالداۋ نەگىزىندە ول اكىمشىلىك توس­قاۋىلداردى, باقىلاۋدى جانە رۇقسات قۇجاتتارىنىڭ سانىن ازايتۋعا باعىت­تال­عان ۇسىنىستار دايىنداۋعا تاپ­سىر­ما بەردى. سونىمەن بىرگە, ر.ءتۇ­سىپ­بەكوۆ ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەردى جاساندى ارتتىرۋ تاجىريبەسىن جويۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.

اگەنتتىك توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, تەك قاراعاندىدا عانا وتكەن جىلى كەلتىرىلگەن شىعىندى جابۋ مولشەرى 14 ملرد. تەڭگەگە نەگىزسىز كورسەتىلگەن. ءسويتىپ, قايتا ساناۋ بارىسىندا ەسەپتە كورسەتىلگەن ءوندىرۋدىڭ ناقتى ءمول­شەرى 78 پايىزدىڭ ورنىنا 3 پايىزدى قۇراعان. ستاتيستيكاعا سايكەس, قازىرگى تاڭدا تەرگەۋ الدى تەكسەرىستەرى بىرنەشە رەت ۇزارتىلعان. ماسەلەن, ول 2011 جىلى 16 مىڭ مارتە باستارتۋ ماتە­ريال­دارى ارقىلى بىرنەشە ايعا ۇزار­تۋ ورىن العان. بۇل ۋاقىت ىشىندە ادام­دار سانسىز جاۋاپ الۋ استىندا قالعان. وسى جاعدايلاردى ەسكەرە وتى­رىپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قور­عاۋ ماقساتىندا قىزمەتتى باعالاۋدىڭ جاڭا ولشەمى ەنگىزىلدى, ول – تەرگەۋ الدى تەكسەرىستەرىنىڭ ۋاقىتىن ازايتۋ.

ەكونوميكالىق قىلمىستارمەن كۇ­رەس­تە باستى مىندەت ەلدىڭ ەكونومي­كالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, ياعني بيۋدجەت قاراجاتىن ۇيلەستىرۋدىڭ زاڭدىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ مەن كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى كۇرەس. سون­دىقتان القا ماجىلىسىندە شارۋا­شى­لىق سۋبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتىنە زاڭسىز ارالاۋعا جول بەرمەۋ ماسە­لە­لەرىنە باسا نازار اۋدارىلدى. قارجى پوليتسياسىن وعان ءتيىستى ەمەس مىندەتتەردەن بوساتۋ ءۇشىن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكسكە وزگە­رىس ەنگىزۋ ۇسىنىلماق. ول بوي­ىنشا قارجى پوليتسياسى قارايتىن قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ سانى ازايتىلادى. بۇل قىزمەتكەرلەردىڭ كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرمەن قارىم-قاتىناس نەگىزدەرىن ازايتۋعا ءمۇم­كىندىك بەرەدى.

بۇعان قوسا, اگەنتتىك توراعاسى بيزنەسكە زاڭسىز ارالاسۋدى بول­دىرماۋ ماقساتىندا استانا قالاسى جانە پاۆلودار وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتتەرىندە قاناتقاقتى جو­با­نىڭ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقاندىعىن حابارلادى. وعان سايكەس ارىز قارجى پوليتسيا­سى­نا تۇسكەن كەزدەن باستاپ ونى قاراۋعا تەرگەۋشى قاتىساتىن بولادى. وسىنىڭ ارقاسىندا قىل­مىستىق سيپاتقا جات­پايتىن ارىزدار بويىنشا تەرگەۋ الدى تەكسەرىسىن تاعايىنداۋ ازاي­تى­لا­دى, ياعني كاسىپ­كەرلەردى قىلمىستىق قۋدالاۋعا نەگىزسىز جول بەرىلمەيدى.

ارينە, جەمقورلىقپەن كۇرەس تۋ­را­لى از ايتىلىپ, كەم جازىلىپ جاتقان جوق. الايدا, سىبايلاسقان جەمقور­لىق قىلمىسى ارتپاسا, ازايماعانى انىق بايقالادى. ولاردىڭ اراسىندا ارانى اشىلعاندارىنىڭ ۇستالىپ جات­قاندارى دا بارشىلىق. بىراق قازىنانىڭ قارجىسىن, جۇرتتىڭ اق ادال اقشاسىن جەۋدى قولىنان كەلەتىندەر, ياعني بيلىك تۇتقاسىن ۇستاعاندار توقتاتار ەمەس. مۇنىڭ سىرى ەندى بەلگىلى بولعانداي كورىندى. ءبارىمىز سەنىم ارتاتىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ىشىندە جەمقورلىق دەڭگەيى جوعارى كورىنەدى. جەمقورلىقتى, قىلمىستى قۇرتادى دەگەن ورگاننىڭ ءوزى سول قىلمىسقا باستاۋ, ال جەمقورلىققا جاقىن بولسا, نە كۇتۋگە بولادى؟ دەمەك, ونداي ورگاندار قىزمەت­كەرلە­رىنىڭ قازىرگى ارەكەت ەتىپ جاتقان­دارىنىڭ ءبارىن تۇگەل دەرلىك سىپىرىپ تاستاپ, ورىندارىنا جاڭادان جي­ناقتاۋ كەرەك. سوندا بۇل اتتەستاتتاۋدان ءبىر ناتيجە شىقپاسا, كورىڭىز.

ماسەلەن, وتكەن جىلى قارجى پو­ليتسياسى ورگاندارىنا كاسىپكەرلەردەن 5 مىڭعا جۋىق ارىز بەن شاعىم تۇسكەن. ولار بويىنشا بيزنەس وكىل­دەرى­نىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى ءمۇد­دە­لەرىن قورعاۋعا باعىتتالعان ءتيىستى شارالار قابىلداندى. ەگەر 2010 جىلى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتى­لەرى­نىڭ قىزمەتىنە زاڭسىز ارالاسۋ جانە كەدەرگى جاساۋ دەرەكتەرى بويىنشا قار­جى پوليتسياسى 137 قىلمىستىق ءىس قوزعاسا, 2011 جىلى بۇل كورسەتكىش 81 پايىزعا ارتىپ, 249-عا جەتتى. اعىمداعى جىلعى 2 ايدا عانا كاسىپكەرلەردىڭ ارىزدارى بويىنشا اتالمىش ساناتتا 98 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. 2010-2011 جىلدارى كاسىپ­كەر­لىك قىزمەتكە زاڭ­سىز ارالاسقان جانە كەدەرگى جاساعانى ءۇشىن 212 لاۋازىمدى تۇلعا سوتتالىپ تىندى. ولاردىڭ دەنى كىمدەر دەيسىز عوي. بىرەر مىسال كەلتىرەيىك.

اگەنتتىك توراعاسىنىڭ بۇيرىعى­مەن وتكەن جىلدىڭ قازان ايىنان باستاپ قارجى پوليتسياسىنىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرىنىڭ باسشىلارى اپتانىڭ ءار سارسەنبىسى كۇنى كاسىپكەرلەردى قا­بىل­دايتىن بولدى. مىسالى, اعىم­دا­عى جىلعى اقپاننىڭ ورتاسىندا قارا­عاندى وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنت باستىعىنا ارىزبەن ءبىر كاسىپكەر ءجۇ­گىندى. ارىز نەگىزىندە جۇرگىزىلگەن جەدەل-ىزدەستىرۋ شارالارىنىڭ ناتيجە­سىن­د­ە پارا الۋ دەرەگى بويىنشا بىردەن 2 مەملەكەتتىك ورگاننىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنا قاتىستى 2 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى.

سونىڭ ءبىرى – بۇقار جىراۋ اۋدا­نى­نىڭ ءورت ءسوندىرۋ جانە قۇتقارۋ قىز­مەتى ءبولىمىنىڭ قاراۋىل باستىعىنا قاتىستى قىلمىستىق ءىس. ول كاسىپكەرگە الكوگولدى ءونىمدى ساتۋعا ليتسەن­زيا­ الۋ ءۇشىن ءورت قاۋىپسىزدىگىنىڭ جال­عان اكتىسىن بەرىپ, 30 مىڭ تەڭگە پارا الدى دەپ ايىپتالۋدا. سول سياقتى اتى­راۋ وبلىسىندا تالاپتارعا ءساي­كەس­تىگى تۋرالى اكتىلەردى بەرگەنى ءۇشىن 3 فيرمانىڭ وكىلدەرىنەن جالپى مولشەرى 5400 اقش دوللارىن الدى دەگەن ايىپپەن وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ قوس باس ما­مانى قاماۋعا الىندى. الماتى قالاسىندا 5 جىلعا اسكەري ءبولىم كو­مان­ديرىنىڭ قۇقىقتىق جۇمىس بويىن­شا كومەكشىسى سوتتالدى. ول اسكەري قىزمەتكەرلەرگە ارنالعان پاتەرلەردى تاپسىرۋدى كەشىكتىرگەنى ءۇشىن ايىپ­پۇل سالمايمىن دەپ «RG Traid» جشس ديرەكتورىنان 20 مىڭ اقش دول­لارىن يەمدەنۋگە وقتالعان. شىعىس قازاقستان وبلىسىندا كۋرچاتوۆ قا­لا­سىنىڭ ادىلەت باسقارماسىنىڭ باستى­عى ك.قارىمساقوۆ 10 جىلعا باس بوس­تان­دىعىنان ايىرىلىپ سوتتالدى. ول 20 مىڭ 500 اقش دوللارى مەن 254 مىڭ تەڭگە پارا العان.

ەلباسىنىڭ كاسىپكەرلىكتى زاڭسىز ارالاسۋدان قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ, نەگىزسىز تەكسەرىس جۇرگىزۋ دەرەكتەرىن جويۋ تاپسىرماسىنا سايكەس اگەنتتىك توراعاسى قارجى پوليتسياسى ورگان­دارى­نىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىن تەكسەرۋدىڭ ەرەجەلەرىن بەلگىلەيتىن نۇسقاۋعا قول قويدى. قار­جى پوليتسياسى ورگان­دارىنا الدىن الا جەدەل تەكسەرۋسىز قىزمەتكەرلەردىڭ باياناتتارى جانە دومالاق ارىزدار­دىڭ نەگىزىندە تەرگەۋگە دەيىنگى تەكسەرۋلەردى جۇرگىزۋگە تىيىم سالىندى.

تەكسەرىستى باستاماس بۇرىن انىق­تاۋ مالىمەتتەرىن جيناۋ جانە سۋبەك­تىنى جوعارى تاۋەكەلدى توپقا ەنگىزۋ ءۇشىن اۆتوماتتاندىرىلعان اقپارات­تىق جۇيەلەردەن نەمەسە اۆتوماتتان­دى­رىلعان كريمينوگەندىك كارتادان تەكسەرىس سۋبەكتىسى تۋرالى مالىمەت­تەر­دى الۋ مۇمكىندىگىن قىزمەتكەرلەر بارىنشا پايدالانۋى ءتيىس. ارىز­داردا ازاماتتىق-قۇقىقتىق داۋ سي­پات­تارى بولعان جاعدايدا, تەكسەرىس ءجۇر­گى­زىلمەيدى.

قارجى پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرى­نىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس قىزمە­تىنە نەگىزسىز ارالاسۋىنىڭ ءاربىر جاع­دايى توتەنشە وقيعا رەتىندە قاراستى­رىلادى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە نەگىزسىز تەكسەرۋدى باس­قا باقىلاۋ ورگاندارى ارقىلى تا­عاي­ىنداۋ نەمەسە باستاماشىلىق ەتۋ دەرەكتەرى انىقتالعان جاعدايدا, بۇعان نەگىز جاساعان باسشىلار جانە ورىن­داۋشىلار قارجى پوليتسياسى ورگان­دارىنان جۇمىستان شىعارۋعا دەيىنگى تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىك شارالارىنا تارتىلادى. ماسەلەن, وتكەن جىلى قارجى پوليتسياسى ورگاندارىنىڭ ىشكى قاۋىپسىزدىك بولىمشەلەرىمەن كاسىپكەر­لىككە زاڭسىز ارالاسۋدىڭ 18 دەرەگى انىقتالدى. قىزمەتتىك تەكسەرۋلەردىڭ قورىتىندىسىمەن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە 49 قىزمەتكەر تارتىلدى, ونىڭ ىشىندە 15 باسشىلىق لاۋازىم­داعىلار, ولاردىڭ 5-ءى لاۋازىمدارى­نان بوساتىلدى, 2-ىنە قىلمىستىق ءىس قوزعالدى.