جۇما, 8 ماۋسىم 2012 6:58
سيريا: تۇيىققا تىرەلگەن ساياسات
قازىر الەمدەگى ەڭ قانقۇيلى قاقتىعىستىڭ ورتالىعى سيريا بولىپ وتىر. ونداعى جاعدايدى باشار اساد پەن وپپوزيتسيالىق كۇشتەر اراسىنداعى قاقتىعىس دەۋدەن گورى ولاردى جاقتاۋشىلار اراسىنداعى تارتىس دەپ سيپاتتاعان ءجون بولار.
جۇما, 8 ماۋسىم 2012 6:58
سيريا: تۇيىققا تىرەلگەن ساياسات
قازىر الەمدەگى ەڭ قانقۇيلى قاقتىعىستىڭ ورتالىعى سيريا بولىپ وتىر. ونداعى جاعدايدى باشار اساد پەن وپپوزيتسيالىق كۇشتەر اراسىنداعى قاقتىعىس دەۋدەن گورى ولاردى جاقتاۋشىلار اراسىنداعى تارتىس دەپ سيپاتتاعان ءجون بولار.
مامىردىڭ اياعىنداعى حۋلا قالاسىنداعى قىرعىننان كەيىن سيريا پرەزيدەنتى باشار اسادتى جاقتاۋشىلار قاتارى سيرەپ قالعانى انىق. وسى وقيعادان كەيىن ۋاجگە توقتايتىندار كىنالارىن مويىنداسا كەرەك ەدى. ال اسادتىڭ ايىپتى باسقالارعا اۋدارعىسى كەلەتىنى بايقالادى.
بۇۇ مالىمەتىنە قاراعاندا, سول حۋلا قالاسىنا جاسالعان شابۋىلدان 116 ادام قازا تاۋىپ, 300-دەن استام ادام جارالانعان. بايقاۋشىلاردىڭ مالىمدەۋىنشە, 20 ادام ارتيللەريالىق اتقىلاۋدان قازا تاپسا, جۇزگە تارتا ادام بيلىكتىڭ قولداۋىنداعى اسكەريلەنگەن شاببييا قۇراماسى ارەكەتتەرىنىڭ قۇرباندارى بولعان.
ال بۇل قىرعىندى اساد «قارۋلانعان لاڭكەستىك بانديتتەردىڭ» ارەكەتى سانايدى. مۇنى اقش-تىڭ بۇۇ-داعى وكىلى سيۋزەن رايس باسقاشا بايىپتايدى: «سيريا ۇكىمەتى ايتقان ءسوزدى راستايتىن ەشنارسە جوق. بۇل كەزەكتى وتىرىك». ارتيللەريالىق اتقىلاۋدان ءبىراز ادام قىرىلعانى بەلگىلى. ال ۇكىمەت كۇشتەرىنە قارسى جاقتا ارتيللەريالىق قارۋلار جوق. قالا حالقىن قىرعاندار سول ارتيللەريالىق اتقىلاۋمەن ءۇيلەس ارەكەت جاساعان. الدە بۇل ارانداتۋشىلاردىڭ ارەكەتى مە ەكەن دەگەن دە ويعا قالاسىڭ.
ءسوز باسىندا بۇگىنگە دەيىن 13 مىڭ ادامنىڭ قازاسىنا سوقتىرعان قاقتىعىستىڭ ءبىر سيپاتى دەپ باشار اساد بيلىگىن قولداۋشىلار مەن ونى ايىپتاۋشىلار اراسىنداعى تارتىستى ايتقان ەدىك. ەگەر رەسەي مەن قىتايداي قولداۋشىلارى بولماسا, سيريا باسشىلىعى ءوز حالقىنا قارسى كۇش قولدانۋ ساياساتىن جۇرگىزە الماس ەدى. ولاردى قاتتى ايىپتاعان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ العاشقى شەشىمدەرىنەن كەيىن-اق حالىقارالىق قوعامداستىق ايتقانىنان شىعا قويماس ەدى. داماسكىنى قولداۋشىلار وزدەرىنىڭ ۆەتو قۇقىن پايدالانىپ, بۇۇ شەشىمىن قابىلداتتىرماي تاستادى.
باشار اسادتىڭ ءوز بيلىگىن كۇشپەن ۇستاۋ ساياساتى ءبارىبىر تۇيىققا بارىپ تىرەلەتىنىن سوڭعى حۋلا قالاسىنداعى قاقتىعىس ايقىن كورسەتتى. مۇندا بيلىكتى جاقتايتىن اسكەريلەنگەن ءدىني قۇرىلىمنىڭ بەلسەندى ارەكەتكە كوشكەنى استە دە اسادتىڭ جاعدايىن جاقسارتا قويمايدى, قايتا ەل قاۋىمىن ءدىني تۇرعىدا ءبولشەكتەپ, جاعدايدى شيەلەنىستىرە تۇسەدى. جانە اسادتى قولدايتىن ازشىلىق الاۋيتتەر قاۋىمىنىڭ كوپشىلىك سۇنيتتەر قاۋىمىنان كۇشى باسىم بولۋى ەكىتالاي.
داماسكىنى ايىپتاۋشىلاردىڭ قاتقىلداۋ ارەكەتتەرگە كوشكەنى اڭعارىلادى. ەۋرووداقتىڭ سىرتقى ساياسات جونىندەگى جوعارعى وكىلى كەترين ەشتون سيرياداعى جاعداي ءوزىنىڭ ەڭ قيىن شارىقتاۋ شەگىنە جەتتى, ودان ءارى ءتوزۋ ءمۇمكىن ەمەس دەپ مالىمدەمە جاسادى. باتىستىڭ كوپتەگەن ەلدەرى, اتاپ ايتقاندا, اقش, جاپونيا, كانادا, گەرمانيا, ۇلىبريتانيا, يتاليا, فرانتسيا, بولگاريا, يسپانيا, اۆستراليا, سيريادان ءوز ەلشىلەرىن شاقىرىپ الدى. بۇل باتىس الەمىنىڭ مۇسىلمان قاۋىمىن بولشەكتەۋگە باعىتتالعان قادامىنان باس تارتپايتىنىن, دەگەنىنە جەتپەي تىنبايتىنىن اڭعارتاتىنداي. ك.ەشتوننىڭ ءسوزى دە وسى كوزقاراستى بەكەمدەي تۇسەدى.
بۇۇ مەن اراب مەملەكەتتەرى ليگاسىنىڭ ارناۋلى وكىلى كوفي اننان جوسپارى دا, سوعان بايلانىستى ونىڭ باشار اسادپەن تالاي كەزدەسۋى دە ازىرگە كۇتكەن ناتيجە بەرە قويعان جوق. سونى ەسكەرگەن سيريا كوتەرىلىسشىلەرىنىڭ اسكەري كەڭەسى ەندى اسادقا قارسى قارۋلى ارەكەتكە كوشەتىندىكتەرىن مالىمدەدى. ەندى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بۇل شيەلەنىستى كەلىسىم جولىمەن شەشۋى قيىنعا تۇسەدى.
مىسىر بيلىگىنىڭ تولعاعى قاتتى
بۇل ەلدەگى پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ ماڭىزى تەك ەگيپەتتىڭ وزىمەن شەكتەلمەيدى. اراب دۇنيەسىنىڭ جەتەكشى ەلىندەگى بيلىك سيپاتى بۇكىل ايماققا ىقپال ەتەدى دەپ قورىتىندى جاساۋعا دا بولعانداي. ويتكەنى, كايرگە قاراي بوي تۇزەيتىن ەلدەر دە بارشىلىق.
سايلاۋدىڭ العاشقى تۋرى ءوتىپ, ونداعى ايتىس-تارتىس, ءتىپتى اتىس-شابىس ارتتا قالعانداي بولسا دا, ەكىنشى تۋرداعى كۇرەس قىزۋى ودان جوعارى بولماسا, استە كەم تۇسپەيتىندەي كورىنەدى. بۇرىن بايگەگە كوپ ادام قوسىلىپ, اركىم سولاردىڭ اراسىنان وزىپ شىعۋدى ويلاسا, ەندى قارسىلاس ەكەۋ عانا. مۇنى جەكپە-جەك دەسە بولار. قالاي دا قارسىلاسىڭدى جىعۋ – ماقسات. بۇل جولدا قارسىلاستار ءادىس تاڭداپ جاتپايتىنىن اڭعارتىپ تا وتىر. وعان ءبىر مىسال – بۇرىنعى اۋە قارۋلى كۇشتەرىنىڭ باسشىسى, پرەمەر-مينيستر بولعان احمەد شافيكتىڭ قارسىلاستارى ونىڭ سايلاۋ شتابىنىڭ ءۇيىن ورتەپ تە جىبەرگەن.
العاشقى تۋردىڭ قورىتىندىسى شىعارىلىپ, «مۇسىلمان باۋىرلار» قوزعالىسى نەگىزىندە قۇرىلعان ازاتتىق جانە ادىلەت پارتياسىنىڭ كوسەمى موحامماد مۋرسي مەن احمەت شافيك ەكىنشى تۋردىڭ كۇرەسىنە قوسىلىپ كەتسە دە, تاحرير الاڭىنا شىققان مىڭداعان ادام سايلاۋ ناتيجەسىن جويۋدى, ەكىنشى تۋرعا شىققان ەكەۋدى قاتىستىرماي جاڭا سايلاۋ وتكىزۋدى تالاپ ەتىپ جاتقانى دا بۇل ەلدەگىلەردى ونشا تاڭداندىرا قويمايدى. بۇل ەلدە اقىلعا سىيمايتىندى تالاپ ەتۋ ۇيرەنشىكتى جاي. ال سول الاڭعا شىققاندار كاراما پارتياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى حامدين سابباحيدىڭ كانديداتۋراسىن ۇسىنادى.
وسى كەزدە پرەزيدەنت سايلاۋىنا ايتارلىقتاي ىقپال ەتەتىن وقيعا بولدى. جۇرت كوپتەن كۇتكەن حۋسني مۇباراكقا سوتتىڭ ۇكىمى شىقتى. 84 جاستاعى بۇرىنعى پرەزيدەنت ومىرلىك اباقتىعا جابىلۋ جازاسىنا كەسىلدى. كوپشىلىك مۇنى جەڭىل جازا سانايدى, اتىلۋى كەرەك ەدى دەيدى. وتىز جىل بويى بيلىك تىزگىنىن ۇستاعان مۇباراكتىڭ دا ەل ىشىندە سۇيەنگەنى, تىرەگى بار. ولار ءبىر كۇن ءىشىندە قۇرىپ كەتكەن جوق. داۋىسقا ولار دا قاتىسادى.
مىسىرلىقتاردىڭ الدىندا تاڭداۋ تۇر. قازىرگى ۋاقىتتا رەۆوليۋتسيالىق رۋحتا ارەكەت جاساپ جاتقان يسلاميستەردىڭ جولى جانە باسقارۋدىڭ باتىستىق وركەنيەتىنە جاقىن بۇرىنعى بيلىك جاساپ كەتكەن نۇسقا. ەرتەڭ بيلىككە قولى جەتكەن سوڭ يسلاميستەر شاريعات زاڭىنا ويىسار بولسا, ول كۇننىڭ كۇنىندە قالىڭ قاۋىمنىڭ كوڭىلىنەن شىعا قويا ما؟ ايتپەسە, ەلدىڭ وتىز جىل ەڭسەسىن باسقان مۇباراكتىڭ قالىپتاستىرعان ءتارتىبى قايتالانار بولسا, جۇرت ودان نە ۇتپاق؟ داۋىس بەرەر الدىندا جۇرت وسىنداي ەكى سۇراققا جاۋاپ ىزدەيدى.
ساراپشىلار قازىر ەكى ءۇمىتكەردىڭ مۇمكىندىكتەرىن تارازىعا سالىپ, تون ءپىشىپ جاتىر. ەگەر ەلدەگى قالىپتاسقان جاعدايعا وراي رەۆوليۋتسيالىق رۋحتاعى قاۋىم مەن بارلىق يسلامدىق كۇشتەر ءبىر باعىتتا جۇمىس ىستەي السا, ولاردىڭ قولى جەڭىسكە جاقىن ەكەن. قانشا داتتاعانمەن, مۇباراك رەجىمىندە, كەبەگىن الىپ تاستاعان كۇندە, الەمدىك وركەنيەتتىڭ ۇرىعى بار, ءبىراز ادام ودان كۇدەر ۇزگەن جوق. مىسىرلىق مۇسىلمان ارابتار وسى ەكى ۇمىتكەردىڭ قايسىسىن قالايمىز دەپ, وڭ-سولدارىن ەسەپتەپ جاتقاندا, ەلدەگى ون پايىزداي حريستيان ارابتاردىڭ تاڭداۋى ايقىن – ولار يسلاميسكە ەمەس, شافيككە داۋىس بەرەدى.
داۋىس بەرەتىن كۇنگە دە كوپ قالعان جوق. ەكەۋدىڭ ءبىرى جەڭىسكە جەتىپ, ەلدىڭ ەڭ جوعارى قىزمەتىنە سايلانادى. بىراق بۇل ەل ءۇشىن بۇدان كەيىن بيلىك ماسەلەسىنە نۇكتە قويىلادى دەۋ قيىن. سوڭعى ۋاقىتتاعى وقيعالار بۇل ەلدە كوپشىلىككە ازشىلىق باعىنۋعا ءتيىس دەيتىن ءداستۇرلى دەموكراتيالىق قاعيدات مويىندالا قويماعانىن اڭعارتقان. كوبىنە بيلىككە تاس لاقتىراتىن كوشە دەموكراتيياسىنىڭ قولى ۇزىن. ول ءالى مىسىر ەلىندە ءوزىن كورسەتەدى.
ماماديار جاقىپ,
«ەگەمەن قازاقستان».