جۇما, 2 ناۋرىز 2012 7:01
تۇركيا مەن قازاقستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا – 20 جىل
تۇرىك رەسپۋبليكاسى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى اراسىندا ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستىڭ ورناعانىنا 20 جىل تولىپ وتىر. تۇرىك جانە قازاق حالىقتارى ارالارىنداعى جەر شالعايلىعىنا جانە ءبىر-بىرلەرىنەن ۇزاق جىلدار اجىراپ قالعاندارىنا قاراماستان تىلدەرى ءبىر, وتكەنى مەن ءمادەنيەتى ورتاق ەكەندىگىن ەشقاشان ۇمىتپاي, ءاردايىم ءبىر-بىرىنە ءتىلەكتەس بولىپ كەلدى. وسى قاسيەتتى قۇندىلىقتار مەن ورتاق تىلەكتەر قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ نەگىزىن قۇرادى.
جۇما, 2 ناۋرىز 2012 7:01
تۇركيا مەن قازاقستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا – 20 جىل
تۇرىك رەسپۋبليكاسى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى اراسىندا ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستىڭ ورناعانىنا 20 جىل تولىپ وتىر. تۇرىك جانە قازاق حالىقتارى ارالارىنداعى جەر شالعايلىعىنا جانە ءبىر-بىرلەرىنەن ۇزاق جىلدار اجىراپ قالعاندارىنا قاراماستان تىلدەرى ءبىر, وتكەنى مەن ءمادەنيەتى ورتاق ەكەندىگىن ەشقاشان ۇمىتپاي, ءاردايىم ءبىر-بىرىنە ءتىلەكتەس بولىپ كەلدى. وسى قاسيەتتى قۇندىلىقتار مەن ورتاق تىلەكتەر قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ نەگىزىن قۇرادى.
ورتاق تاريحىمىز, مادەنيەتىمىز, تەگىمىز, ءتىلىمىز بەن قاسيەتتى قۇندىلىقتارىمىز ەلدەرىمىزدى تىعىز بايلانىستىرىپ تۇر. قوجا احمەت ياساۋي جانە مۇستافا كەمال اتاتۇرىك سىندى تۇركى الەمىنىڭ ۇلى دانالارى مەن جەتەكشىلەرى دە ەلدەرىمىز بەن حالىقتارىمىزدىڭ ماڭگىلىك ماقتانىشتارى. وسىنداي دوستىق پەن تۋىستىقتىڭ بەلگىسى رەتىندە استانا قالاسىنىڭ ەڭ كورىكتى ورىندارىنىڭ بىرىندە تۇركيانىڭ نەگىزىن قالاۋشى اتاتۇرىككە, انكارا قالاسىنىڭ ەڭ اسەم ساياباقتارىنىڭ بىرىندە ءتاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ەسكەرتكىش ورناتىلدى.
تۇركيا مەن قازاقستان اراسىندا جوعارى دەڭگەيلى بايلانىستار مەن ساپارلار قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن جاريالاماس بۇرىن باستالدى. تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتى تۇرعىت ءوزال 1991 جىلدىڭ ناۋرىزىندا قازاقستانعا العاش ساپارىن جاساعان بولاتىن. وسى ساپار بارىسىندا تۇرىك رەسپۋبليكاسى مەن قازاق كەڭەستىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسى اراسىندا دوستىق جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى شارتقا قول قويىلدى. 1991 جىلدىڭ كۇزىندە پرەزيدەنت ءوزال ورتالىق ازياداعى بەس رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىن انكاراعا شاقىردى. بۇل شاقىرۋ بويىنشا العاش بولىپ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ 1991 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا تۇركياعا العاشقى ساپارىن جۇزەگە اسىردى.
تەرەڭ تاريحي بايلانىستارى بار تۇركيا ءاردايىم قازاقستاننىڭ قاسىنان تابىلدى جانە ءتاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان كۇننەن باستاپ حالىقارالىق قوعامداستىق اراسىندا لايىقتى ورنىن الۋى ءۇشىن قاجەتتى قولداۋدىڭ ءبارىن كورسەتتى. ەكى ەل اراسىنداعى باۋىرلاستىقتىڭ بەلگىسى رەتىندە 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىندا قازاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىن جاريا ەتكەننەن كەيىن ەكى ساعات وتپەي تۇركيا قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن تانىعان العاشقى ەل بولدى. ەكى ەل اراسىنداعى جوعارى دەڭگەيلى ءجۇزدەسۋلەر كەزىندە قازاقستان جاعىنىڭ مۇنى ءالى كۇنگە دەيىن ريزاشىلىقپەن ەسكە الۋى ءبىز ءۇشىن ۇلكەن ماقتانىش.
ەكى مەملەكەت اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناستار تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ سول كەزدەگى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى حيكمەت چەتيننىڭ قازاقستانعا جاساعان ساپارى كەزىندە قول قويىلعان حاتتاماعا سايكەس, 1992 جىلعى 2 ناۋرىزدا قۇرىلدى جانە سول جىلدىڭ 18 ساۋىرىندە الماتى قالاسىندا تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ ەلشىلىگى اشىلدى. قازاقستاننىڭ تۇرىك رەسپۋبليكاسىنداعى العاشقى ءتوتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى قانات ساۋداباەۆ 1992 جىلدىڭ 20 مامىرىندا ءوز قىزمەتىنە كىرىستى.
قازاقستانمەن قارىم-قاتىناسىمىز جوعارى دەڭگەيگە جەتىپ قانا قويماي, قازاق ەلى وڭىردەگى ەڭ ماڭىزدى ساياسي جانە ەكونوميكالىق ارىپتەسىمىزگە اينالدى. ەلدەرىمىز اراسىندا جوعارى دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ءجيى ساپارلار ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناسىن ودان ءارى نىعايتا تۇسۋدە.
تۇركيا مەن قازاقستان اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستار ءارتاراپتانىپ, ارتۋىن جالعاستىرۋدا. قازاقستان – ءتۇركيانىڭ ايماقتاعى ەڭ سەنىمدى ساۋدا-ەكونوميكالىق ارىپتەسى. 2011 جىلدىڭ اياعىنداعى جاعداي بويىنشا ەكىجاقتى ساۋدا اينالىمى 3,5 ميلليارد اقش دوللارىنان اسىپ ءتۇستى. تۇرىك كومپانيالارىنىڭ قازاقستانداعى جالپى كاپيتالى 2 ميلليارد دوللار شاماسىندا. تۇركيا, ەنەرگەتيكا سالاسىن قوسپاعاندا, قازاقستانعا ينۆەستيتسيا سالۋ جاعىنان ءتورتىنشى ورىندى يەلەنەدى. تۇركيالىق قۇرىلىس كومپانيالارى جۇزەگە اسىرعان جوبالاردىڭ جالپى قۇنى 15 ميلليارد دوللاردان استى. ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارى, ءاسىرەسە, ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيا سالالارىندا ىنتىماقتاستىقتى ءارتاراپتاندىرۋ ماقساتىن العا قويىپ وتىر. وسىنىڭ اياسىندا سوڭعى ۋاقىتتاردا قورعانىس ونەركاسىبى سالاسىندا ەلەۋلى تابىستارعا قول جەتكىزىلدى. تۇركيا مەن قازاقستان اراسىندا تۋريزم سالاسىندا دا ىنتىماقتاستىق قارقىندى تۇردە دامىپ كەلەدى. 2011 جىلى تۇركياعا كەلگەن قازاقستان ازاماتتارىنىڭ سانى 2010 جىلمەن سالىستىرعاندا 28 پايىزعا ءوسىپ, 316 مىڭعا جەتتى.
ءبىلىم جانە مادەنيەت سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىعىمىز قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ ماڭىزدى ولشەمدەرىنىڭ ءبىرىن قۇرايدى. 1992 جىلدان بەرى وتكەن مەرزىم ىشىندە كوپتەگەن قازاقستاندىق ستۋدەنت تۇركيادا جوعارى ءبىلىم الدى. وسى كۇنگە دەيىن تۇركيادا ءبىلىم ءنارىمەن سۋسىنداعان قازاقستاندىقتاردىڭ سانى 3000-عا جەتتى. تۇركيادا جانە قازاقستانداعى تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتتەرى مەن قازاق-تۇرىك مەكتەپتەرىندە وقىعان جانە ءبىلىم الىپ جاتقان قازاق جاستارى, ق.ا.ياساۋي اتىنداعى قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى مەن باسقا دا ءبىلىم ورىندارىندا وقىعان جانە وقىپ جاتقان تۇرىك جاستارى ەكى ەلدىڭ ورتاق كەلەشەگىنىڭ نەگىزىن قالايدى.
قازاقستانداعى تۇرىك مادەنيەتى مەن تىلىنە دەگەن قىزىعۋشىلىققا ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. وسى ورايدا, تۇركيا پرەزيدەنتىنىڭ 2010 جىلدىڭ مامىرىندا قازاقستانعا جاساعان ساپارى كەزىندە استانا قالاسىندا يۋنۋس ەمرە اتىنداعى مادەنيەت ورتالىعىنىڭ اشىلۋى وتە ورىندى بولدى دەپ ەسەپتەيمىز.
تۇركيا مەن قازاقستاننىڭ ءوڭىرلىك جانە حالىقارالىق ارەناداعى ىنتىماقتاستىعى دا قارقىندى تۇردە دامي تۇسۋدە. 1992 جىلى انكارادا العاش وتكىزىلگەن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءسامميتى ناتيجەسىندە ەكى ەلدىڭ جەتەكشىلىگىمەن قۇرىلىپ, 2010 جىلعى 15-16 قىركۇيەك كۇندەرى ىستامبۇل قالاسىندا جالعاسىن تاپقان سامميت شەشىمىنە ءسايكەس ءوز جۇمىسىن باستاعان تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىن تۇركيا مەن قازاقستاننىڭ ەۋرازيا وڭىرىندەگى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىق باعىتىنداعى ىنتىماقتاستىعىنىڭ ناقتى جەمىسى دەپ باعالاۋعا بولادى. ىنتىماقتاستىق كەڭەسى العاشقى ءسامميتىن 2011 جىلعى 21 قازاندا الماتى قالاسىندا وتكىزدى. تۇركسوي حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا استانا قالاسى 2012 جىلى, ەسكيشەحير قالاسى 2013 جىلى تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسى بولىپ جاريالاندى.
قازاقستان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا قۇرىلعان ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل ءجانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ توراعالىعىن 2010 جىلى تۇركياعا تاپسىردى. تۇركيا مەن قازاقستان, سونىمەن قاتار, وزدەرى مۇشەلەرى بولىپ تابىلاتىن ءبىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى جانە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ۇيىمى سەكىلدى حالىقارالىق ۇيىمدار شەڭبەرىندە دە بەلسەندى ىقپالداستىق ۇلگىسىن كورسەتۋدە.
قازاقستاننىڭ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورەگەندى جەتەكشىلىگى ارقاسىندا تاۋەلسىزدىگىن العالى بەرى وتكەن قىسقا مەرزىم ىشىندە قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى مەن حالىقارالىق قوعامداستىق الدىنداعى بەدەلىن جوعارى باعالايمىز. تۇركيا مەن قازاقستان ورتاق ءتىل, ءدىن, تاريح جانە مادەني قۇندىلىقتاردان قۋات الاتىن جانە ستراتەگيالىق ءارىپتەستىك دارەجەسىندەگى قاتىناستاردى بارلىق سالادا نىعايتا تۇسەتىن زور الەۋەتكە يە. قوس ەلدە قارىم-قاتىناسىمىز بەن ىنتىماقتاستىعىمىزدى ءارتاراپتاندىرىپ, تەرەڭدەتۋ ءۇشىن قاجەتتى ساياسي ەرىك-ءجىگەردىڭ بار بولۋى قۋانتارلىق ءجايت.
تۇركيا مەن قازاقستان اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستىڭ ورناعانىنا 20 جىل تولۋىنا وراي دوس جانە باۋىرلاس ەل – قازاقستان حالقىنا دەگەن قۇرمەت سەزىمدەرىمدى بىلدىرەمىن.
لالە ۇلكەر, تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى.