جۇما, 14 قىركۇيەك 2012 7:10
مەدبيكە… مەديتسينالىق بيكە… ءيا, وسى ءبىر اتاۋدى اۋرۋحانادا ەمدەلەتىن ناۋقاس جاندار ءجيى اتايدى. ويتكەنى, مەديتسيناداعى ورتا بۋىن قىزمەتكەر – مەدبيكە – دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزىن قۇراپ وتىر. ەڭ باستىسى, دارىگەر ەمىنىڭ دۇرىس ناتيجە بەرۋى – مەدبيكەنىڭ كورسەتىلگەن ەمدىك شارالاردى ساۋاتتى دا, قالتقىسىز ورىنداۋىندا عانا ەمەس, جانى قينالىپ جاتقان ناۋقاسپەن كۇندىز-ءتۇنى بىرگە بولىپ, ءجيى قارىم-قاتىناس جاساپ, ولاردىڭ كوڭىل-كۇيىنە اسەر ەتەتىن جانكەشتى ەڭبەگىنە دە تىكەلەي بايلانىستى. دەمەك, مەدبيكە ناۋقاس دەنساۋلىعىنا ەمدەۋشى دارىگەردەن كەم جاۋاپ بەرمەيدى. بۇگىندە 12 مامىر – دۇنيەجۇزىلىك مەدبيكە كۇنى رەتىندە كەڭىنەن اتاپ وتىلەدى. بۇل كۇن مەدبيكە كاسىبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ۇلىبريتانيالىق مەدبيكە فلورەنس نايتينگەيلدى ەسكە الۋ ماقساتىندا بەلگىلەنگەن. ەگەر بۇگىندە ەلىمىزدە 138 610 ورتا بۋىن مەديتسينا قىزمەتكەرى بولسا, سونىڭ 97 060-ى مەدبيكە, قالعاندارى اكۋشەركا, لابورانت, ت.ب. ياعني, 100 مىڭعا جۋىق مەدبيكە – حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتىپ, ولارعا قولجەتىمدى ءارى ءتيىمدى مەديتسينالىق كومەك بەرۋدە ۇلكەن كۇشكە اينالىپ وتىر.
جۇما, 14 قىركۇيەك 2012 7:10
مەدبيكە… مەديتسينالىق بيكە… ءيا, وسى ءبىر اتاۋدى اۋرۋحانادا ەمدەلەتىن ناۋقاس جاندار ءجيى اتايدى. ويتكەنى, مەديتسيناداعى ورتا بۋىن قىزمەتكەر – مەدبيكە – دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزىن قۇراپ وتىر. ەڭ باستىسى, دارىگەر ەمىنىڭ دۇرىس ناتيجە بەرۋى – مەدبيكەنىڭ كورسەتىلگەن ەمدىك شارالاردى ساۋاتتى دا, قالتقىسىز ورىنداۋىندا عانا ەمەس, جانى قينالىپ جاتقان ناۋقاسپەن كۇندىز-ءتۇنى بىرگە بولىپ, ءجيى قارىم-قاتىناس جاساپ, ولاردىڭ كوڭىل-كۇيىنە اسەر ەتەتىن جانكەشتى ەڭبەگىنە دە تىكەلەي بايلانىستى. دەمەك, مەدبيكە ناۋقاس دەنساۋلىعىنا ەمدەۋشى دارىگەردەن كەم جاۋاپ بەرمەيدى. بۇگىندە 12 مامىر – دۇنيەجۇزىلىك مەدبيكە كۇنى رەتىندە كەڭىنەن اتاپ وتىلەدى. بۇل كۇن مەدبيكە كاسىبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ۇلىبريتانيالىق مەدبيكە فلورەنس نايتينگەيلدى ەسكە الۋ ماقساتىندا بەلگىلەنگەن. ەگەر بۇگىندە ەلىمىزدە 138 610 ورتا بۋىن مەديتسينا قىزمەتكەرى بولسا, سونىڭ 97 060-ى مەدبيكە, قالعاندارى اكۋشەركا, لابورانت, ت.ب. ياعني, 100 مىڭعا جۋىق مەدبيكە – حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتىپ, ولارعا قولجەتىمدى ءارى ءتيىمدى مەديتسينالىق كومەك بەرۋدە ۇلكەن كۇشكە اينالىپ وتىر.
مىنە, سول ءجۇز مىڭعا جۋىق مەدبيكەنىڭ ءبىرى, الماتىداعى جاربوسىنوۆ اتىنداعى ۋرولوگيا عىلىمي ورتالىعى نەسەپ اۋرۋلارى بولىمشەسىنىڭ اعا مەدبيكەسى جانسۇلۋ اسقارقىزى مولداحمەتوۆا. جاس كەلسە ىسكە دەگەن, 1996 جىلى رەسپۋبليكالىق مەديتسينا كوللەدجىن بىتىرىسىمەن, اتالمىش عىلىمي ورتالىقتا ءتاجىريبەدەن ءوتىپ, كەيىن جۇمىسقا قابىلدانادى. ارينە, كەز كەلگەن جاس مامان ءۇشىن العاشقى ەڭبەك جولىن باستاعان مەكەمە, تۇسكەن ورتاسى ومىرلىك ۇستانىمىنا ءۇلكەن اسەر ەتەرى حاق. جانسۇلۋ دا وتاندىق مەديتسيناداعى ۋرولوگيا جانە اندرولوگيا سالاسىندا وزىندىك ورنى, بەدەلى ايشىقتى عىلىمي ورتالىققا كەلىپ, ءبۇگىندە ءوز ءىسىنىڭ كاسىبي بىلىكتى مامانى اتانىپ وتىر.تالدىرماش كەلگەن اققۇبا قىز العاشقى كۇننەن ءوزىن جاقسى جاعىنان كورسەتە باستادى. ءوز ماماندىعىنا دەگەن ادالدىعى بولار – مەيىربيكەگە ءتان قاسيەتتەر – مەيىرىمدىلىك, ناۋقاستارعا دەگەن جىلى كوزقاراس پەن ءىلتيپات, اسىرەسە, ەمدەۋشى دارىگەردىڭ تاعايىندامالارىن دەر كەزىندە وتە ۇقىپتى ورىنداۋدا ءوز تۇرعىلاستارىنىڭ اراسىنان كوزگە تۇسە باستادى. سونىمەن قاتار, قىز بالاعا ءتان ورنىقتى دا قازاقى مىنەزى, ۇلتجاندىلىعى كوزگە ۇرىپ تۇردى. اسىرەسە, اۋىلدان كەلگەن جاسى ۇلكەن قاريالارعا جانى اشىپ, كومەگىن كورسەتۋگە تىرىسۋى – كورگەندى وتباسىندا جاقسى تاربيە العاندىعىنان حاباردار ەتسە كەرەك.– ءبىزدىڭ بولىمشەدە نەسەپتاس اۋرۋىمەن جاتقان ناۋقاستار ەمدەلەدى, – دەيدى جانسۇلۋ ءبىزبەن اڭگىمەسىندە. – ياعني, ءبۇيرەكتە تاستىڭ پايدا بولۋى. بۇگىندە ونى مەديتسينادا ەمدەۋدىڭ ەكى-اق جولى بار. ءبىرى – تاستى ۇگىتۋ ارقىلى, ەكىنشىسى – وتا جاساۋ. ءبىراق, بىزدە ەمنىڭ دەنى وتا جاساۋمەن اياقتالادى. ال قانداي اۋرۋ بولماسىن وتا جاسالعاننان كەيىنگى ناۋقاس جاعدايىنىڭ قانشالىقتى اۋىر بولاتىنى بارشاعا بەلگىلى جايت. ونىڭ ۇستىنە, ءبىزدەگى مامانداردىڭ كاسىبي بىلىگى, ءبىلىمى وتە جوعارى بولعاندىقتان, عىلىمي ورتالىققا بۇكىل رەسپۋبليكادان اۋرۋى اسقىنعان وتە كۇردەلى ناۋقاستار جولدامامەن دە, اقىلى تۇردە دە كەلىپ ءتۇسەدى. مۇنداي جاعدايدا ءار ادامنىڭ اعزاسى ءار قالاي, كەيدە ءبىر ايعا دەيىن جاتىپ ەمدەلۋگە تۋرا كەلەدى.ءار ەمدەۋ مەكەمەسىنىڭ وزىنە ءتان ەرەكشەلىكتەرى بار. ماسەلەن, كارديولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەيتىن كلينيكالاردا جۇرەگى اۋىرىپ تۇرعان ناۋقاستىڭ كۇتىمى دە, ەمى دە, تاماقتانۋى دا وزگەشە جۇرگىزىلەدى. ەگەر سونداي ەمدەۋ ورىندارىمەن سالىستىرساق, ۋرولوگياداعى جۇمىس اۋىر ءارى جاۋاپتى. ايتالىق, نەسەپتاس اۋرۋىنا وتا جاسالعان سوڭ, ءبىرىنشىدەن, ناۋقاستىڭ وزدىگىنەن ءجۇرىپ-تۇرۋى قيىندايدى. ويتكەنى, جاراقات جازىلعانشا سىرقات ادامعا تۇتىكشە قويىلىپ, ءزار سىرتقا شىعادى. وسى ەكى ارادا ءتۇتىكتى تازا ۇستاماسا, ءتۇرلى ميكروبتار ءتۇسىپ, ىرىڭدەپ كەتۋى ىقتيمال. ءارى سوتكەسىنە ىشكەن سۇيىق تاعاممەن شىققان ءزاردىڭ كولەمى تاۋلىك سايىن مۇقيات قاداعالانادى.– بۇل ماماندىقتى كىشكەنە كەزىمنەن ۇناتتىم. وعان سەبەپشى بولعان انام جاناركۇل. ول كىسى دە مەن بىتىرگەن كوللەدجدىڭ ءتۇلەگى, مەدبيكە بولىپ جۇمىس ءىستەدى. ءالى ەسىمدە, انامنىڭ اق حالاتىن كيىپ الىپ, دارىگەر بولىپ وينايتىنمىن, – دەيدى ناۋقاستاردىڭ العىسىنا بولەنىپ ءجۇرگەن جانسۇلۋ ءوزىنىڭ وسى ماماندىققا دەگەن شىنايى ءسۇيىسپەنشىلىگىن ءبىلدىرىپ. – مەدبيكە – قانداي جاعداي بولماسىن, ەڭ الدىمەن ناۋقاستى جىلى قاباقپەن, مەيىرىممەن قارسى الۋعا تىرىسۋى كەرەك. ال مەدبيكەنىڭ تىكەلەي جۇمىسى – ەمدەۋشى ءدارىگەردىڭ ناۋقاسقا تاعايىنداعان ەمدىك شارالارىن مۇقيات ورىنداۋ. ياعني, ناۋقاسقا قاراپ, كۇندەلىكتى كوڭىل-كۇيىن باقىلاۋ, ءدارىسىن ۋاقتىلى قابىلداۋى, ەگەر ۋدز, رەنتگەنگە ءتۇسىرۋ كەرەك بولسا, وعان دايىنداۋدىڭ ءبارىن رەتتەستىرىپ وتىراتىن – مەدبيكە.بەس جىل بويى ءبىر بولىمدە تياناقتى قىزمەت اتقارعان جانسۇلۋ وسىدان ەكى جىل بۇرىن نەسەپتاس اۋرۋلارى بولىمشەسىنىڭ مەدبيكەلىك جۇمىسىنا جەتەكشىلىك ەتۋگە تاعايىندالادى. ءارينە, ءوزى اتقاراتىن جۇمىستىڭ قىر-سىرىنا قانىق جانسۇلۋ العاشقى كۇننەن-اق بولىمشە جۇمىسىن دوڭگەلەتىپ اكەتەدى. ەڭ باستىسى, بولىمشەدە دارىگەرلەر مەن ناۋقاستار اراسىندا جاقسى احۋال قالىپتاستىرۋعا كۇش سالادى. سونىڭ ناتيجەسى شىعار, ءبۇگىندە بولىمشە ۇجىمى جۇمىلعان جۇدىرىقتاي ۇيىمشىل, ءاركىم ءوز ءىسىن ويداعىداي اتقارۋدا.جانسۇلۋدىڭ ايتۋىنشا, اعا مەدبيكەنىڭ جۇمىسى دا اسا جاۋاپتى. ءبىر جاعىنان بولىمشەدەگى ەڭبەك ءتارتىبى, جۇمىس ساپاسىن باقىلاپ, ناۋقاستىڭ وتاعا دايىندىعىن, ت.ب. قاداعالايدى, ەكىنشىدەن, تازالىق, ۇشىنشىدەن, ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتىپ, ءىستى ودان ءارى ۇيلەستىرۋ. ماسەلەن, ءدارىگەر ناۋقاسقا ءبىر ءدارىنى تاعايىنداسا, سول ءدارىنى اعا مەدبيكە جەتكىزىپ, ەمىن ۇزبەي ءجۇرگىزۋگە مىندەتتى.– ورتالىقتاعى ءتارتىپ بارلىق بولىمشەگە بىردەي, – دەيدى اعا مەدبيكە ءسوزىن جالعاپ. – ءبولىمشە مەڭگەرۋشىسى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ماليح موحاماد ارەف مىرزا قاتال ءارى تالاپشىل باسشى. سوندىقتان ول كىسىنىڭ ايتقانىن ەكى ەتپەي ورىنداۋعا تىرىسامىز. بولىمشەدەگى 8 مەدبيكە ءوز ىستەرىنە مىعىم, ۇقىپتى. ءاسىرەسە, 32 جىلدىق ەڭبەك ءوتىلى بار مەدبيكە ساقىپجامال بەراليەۆانىڭ, 30 جىلدان استام وسى جۇمىستىڭ ىستىق-سۋىعىنا ءتوزىپ كەلە جاتقان كىشى مەدبيكە تاتيانا پانچەنكونىڭ, كەلگەنىنە سەگىز اي بولسا دا ءوزىن جاقسى جاعىنان كورسەتىپ ۇلگەرگەن مەدبيكە نۇرجامال كىشكەنەباەۆانىڭ ەڭبەكتەرىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ال عو باس مەدبيكەسى گۇلفيا قوقىمبەكوۆاعا ايتار العىسىم مول. ءويتكەنى, بولىمشەدەگى جۇمىستى ۇيىمداستىرۋدا سول كىسىنىڭ اقىل-كەڭەسى, ۇتىمدى ويلارى كوپ كومەك بەرەدى.– جانسۇلۋ قىزىمىزدىڭ ءوز جۇمىسىنا مىعىم ەكەنىن ءبولىمشەگە العاش كەلگەندە-اق بايقادىم. اسىرەسە, وتا جاساعان العاشقى كۇنى جانىڭ قينالىپ, ەكى كوزىڭ جاۋدىرەپ مەدبيكەنىڭ كومەگىن كۇتىپ جاتاسىڭ عوي. ال دارىگەر بولسا, تاڭەرتەڭگىلىك كەلىپ, ەمدىك شارالارىن تاعايىندايدى دا كەتەدى. سودان كەيىنگى بارلىق قيىن شارۋانى اتقاراتىن, اينالايىن, وسى مەدبيكە, سانيتاركا قىزدار. اعالاپ ۇستىڭە ءتۇسىپ جاتقانى. ەشقانداي قىمسىنباي, جيىركەنبەي جاراقاتىمىزدى تاپ-تۇيناقتاي تاڭىپ, ءدارىمىزدى ۋاقىتىندا ەگىپ بەرەدى, – دەيدى استانادان كەلىپ وسى بولىمشەدە ەمدەلگەن م.ايناقۇلوۆ.حالىق جازۋشىسى, كورنەكتى قالامگەر شەراعاڭ (شەرحان مۇرتازا) جۋرناليستەردىڭ ەڭبەگىنە «ارقالاعاندارى التىن, جەگەندەرى جانتاق» دەپ باعا بەرگەنى بار ەدى. مەنىڭشە, وسى تەڭەۋ مەدبيكەلەرگە دە قاتىستى سياقتى. ەندەشە, مەدبيكە مارتەبەسىن قالاي كوتەرەمىز؟ جوعارىدا ايتىلعانداي, مەدبيكە قىزمەتى – مەديتسيناداعى ەڭ جاۋاپتى دا قيىن جۇمىستى قامتيتىن بۋىن. بىزدە مەدبيكەگە دارىگەردىڭ ءجاي كومەكشىسى رەتىندە قارايتىن كوزقاراس باسىم. نەگىزىندە, شەت ەلدە ونداي ۇعىم جوق. ولاردا مەدبيكەنى ارنايى مامان, دارىگەردىڭ سەنىمدى سەرىگى دەپ باعالايدى. دارىگەر مەن مەدبيكەنىڭ ارقايسىسىنىڭ ءوز سالاسى, ءوز قىزمەتى بار دەگەنمەن, تۇپتەپ كەلگەندە, بۇرىنعى الماتى مەدكوللەدجىنىڭ ديرەكتورى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى دامير ابايدىلدا ۇلى ايتپاقشى: «ەمدەۋشى ءدارىگەر مەن مەدبيكە – اربانىڭ الدىڭعى قوس دوڭگەلەگى سياقتى, ەكەۋى بىرىگىپ ءبىر باعىتتا جۇمىس جاسايدى. ال بىزدە كەڭەس وداعىنان قالعان ۇعىم, مەدبيكە – ورتا بۋىن مامان, دارىگەردىڭ «بارىپ كەل, شاۋىپ كەلى», ودان باسقانى تالاپ ەتپەيتىن ورىنداۋشىسى دەپ تۇسىنەدى», – دەۋى ورىندى ايتىلعان. سوندىقتان زامان تالابىنا ساي بۇل ماماندىققا دەگەن كوزقاراس تا وزگەرۋى ءتيىس. وكىنىشكە وراي, بىزدە مەدبيكە جۇمىسى مەن مىندەتتەرى, ءبىلىم دەڭگەيى تۋرالى مەملەكەتتىك ستاندارتتار ءالى جاسالماعان. سوعان بايلانىستى تاۋەلسىز ساراپتاماعا ارنالعان ولشەمدەر جوق.ەندەشە, قازىرگى تاڭدا مەديتسينانىڭ جىل سايىن ەمەس, كۇن ساناپ وزگەرىپ وتىرعان ۋاقىتىندا, زامان تالابىنا, ياعني يننوۆاتسياعا ساي دامۋدى قولعا الۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن مەدبيكەلەردى دە جاڭالىققا جاقىنداتىپ, كاسىبي بىلىگىن ارتتىرىپ, ءبىلىمدەرىن دامىتىپ وتىرۋعا جاعداي جاساپ, ونىڭ نەگىزىن, عىلىمىن قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت.گۇلزەينەپ سادىرقىزى,«ەگەمەن قازاقستان».الماتى.