ۆياچەسلاۆ فرانكتىڭ اتى-ءجونى قوعامعا بۇرىننان تانىس. اقىن, جۋرناليست, رەداكتور, ستسەناريشى. باسقاسىن ايتپاعاندا, ونىڭ قۇراستىرۋىمەن ەلىمىزدە ەڭ العاش رەت گرامماتيكا, تابليتسا, سحەماسىمەن قوسا ءبىلىم الۋشىلارعا بار ارتىقشىلىعىمەن جول تارتقان «قازاق ءتىلى» امبەباپ وقۋلىعىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟! سول ۆياچەسلاۆ تاياۋدا رەداكتسياعا كەلدى. بۇل جولعى تابىسى – قازاقشا-ورىسشا ادەبي-سازدى «زەرەك بوتاقان» الماناحى.
ۆياچەسلاۆ فرانكتىڭ اتى-ءجونى قوعامعا بۇرىننان تانىس. اقىن, جۋرناليست, رەداكتور, ستسەناريشى. باسقاسىن ايتپاعاندا, ونىڭ قۇراستىرۋىمەن ەلىمىزدە ەڭ العاش رەت گرامماتيكا, تابليتسا, سحەماسىمەن قوسا ءبىلىم الۋشىلارعا بار ارتىقشىلىعىمەن جول تارتقان «قازاق ءتىلى» امبەباپ وقۋلىعىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟! سول ۆياچەسلاۆ تاياۋدا رەداكتسياعا كەلدى. بۇل جولعى تابىسى – قازاقشا-ورىسشا ادەبي-سازدى «زەرەك بوتاقان» الماناحى.
– ۆياچەسلاۆ يۋرەۆيچ, ءسىزدىڭ ولەڭدەرىڭىزدى, جۋرناليستيكاداعى قولتاڭباڭىزدى ءوز ورتاڭىز جاقسى بىلەدى. ودان بولەك «قازاق ءتىلى» وقۋلىعىڭىز كەزىندە ءتۇرلى ورتادا ءبىراز قوزعالىس تۋعىزعانىنان حابارىمىز بار. قازاقتىڭ تىلىنە دەگەن قۇرمەتىڭىز قاي ارنادان باستاۋ الدى؟مەن ءوزىم الماتىلىقپىن. سونداعى فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبىن بىتىرگەن سوڭ, قازمۋ-ءدىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستىم. مارات بارمانقۇلوۆ, ساعىمباي قوزىباەۆ سىندى ۇلكەن ۇستازداردان ءتالىم-تاربيە الدىم. جاستاۋ كەزىمدە اتاقتى اقىن ولجاس سۇلەيمەنوۆكە ارناپ پوەما دا جازعانىم بار. قازاقتىڭ جانى جايساڭ ازاماتى, ەتنوگراف-عالىم اقسەلەۋ سەيدىمبەكپەن اڭگىمەمىز جاراساتىن. مەنى قازاقتىڭ ءتىلى عانا ەمەس, تاريحى دا قىزىقتىرادى. ءوزىم وسىندا تۋىپ-ءوسىپ, ءناپاقامدى ايىرىپ, قىزمەتكە ارالاسقاننان كەيىن مەنىڭ وتانىم – قازاقستان دەپ ايتامىن. قازاقتىڭ قوناقجايلىعى, پەيىلىنىڭ تازالىعى, وزگە ۇلتتاردىڭ ەشقايسىسىن وزەكتەن تەپپەي, ءبىر اتانىڭ بالالارىنداي ءبىر شاڭىراققا سىيعىزا بىلگەنى ەرەكشە قۇرمەت سەزىمىن تۋعىزادى. «قازاق ءتىلى» وقۋلىعىن قۇراستىرۋىما قازاق ۇلتىنا ءبىر تابان بولسا دا جاقىندىعىم اسەر ەتتى دەپ ويلايمىن. اللا قالاسا, وسى كىتاپتى 2014 جىلى قايتادان جاريالايمىن. ودان كەيىنگى ءبىر جوبام «ورىسشا-قازاقشا-اعىلشىنشا پاندىك, تاقىرىپتىق ءسوزدىك» دەپ اتالادى. بۇل دا بولاشاقتىڭ ەنشىسىندەگى كىتاپ. كەزىندە اقىن ورازاقىن اسقاردىڭ اۆتورلىعىمەن «ارىپتەر الەمىنە ساياحات» دەگەن كىتاپتى باسىپ شىعارعانىمدى ماقتان تۇتامىن. بۇل دا مەنىڭ قازاق ءتىلىنىڭ كوسەگەسى كوگەرۋىنە قارلىعاشتىڭ قاناتىمەن سۋ تامىزعانىنداي كومەگىم شىعار دەپ ەسەپتەيمىن.– «زەرەك بوتاقان» الماناحى ومىرگە قالاي كەلدى؟– سوڭعى كەزدەرى ارىپتەسىم, سازگەر ايگۇل دوسماعامبەتوۆا ەكەۋمىز بالالارعا ارنالعان اندەر قامتىلعان ديسكىلەر شىعارۋدى ۇردىسكە اينالدىردىق. ءبىز قۇراستىرعان ديسكىلەردەگى اندەر بالاباقشا ەرتەڭگىلىكتەرىندە, مەكتەپتەردەگى ءتۇرلى كونتسەرتتەردە شىرقالىپ ءجۇر. تەاترلاندىرىلعان ەرتەگىلەر جازىلعان ديسكىلەر دە شىعاردىق. بۇل دا ءوز جەمىسىن بەرىپ كەلەدى. ماسەلەن, بىلتىر «تىڭدايمىز, سۋرەت سالامىز, ويلاۋدى دامىتامىز» سەرياسى اياسىندا قازاق ەرتەگىلەرىنىڭ جەلىسىمەن «بوتاقان» ديسكىسىن شىعارىپ, ونى بۇلدىرشىندەردىڭ قولىنا تيگىزدىك. بۇنى ايتىپ وتىرعان سەبەبىم, ديسكىلەردى شىعارۋ بارىسىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارىنداعى بالاباقشالارعا, مەكتەپتەرگە ءوز اياعىممەن بارىپ, ونىمدەرىمىزدى جارنامالاپ ءارى تاربيەشىلەرمەن, مۇعالىمدەرمەن پىكىرلەسىپ, كوپتەگەن جايتقا قانىقتىم. بالالاردى جىلدارمەن بىرگە جيناعان تاجىريبەسىنە سۇيەنىپ وقىتاتىن بىلىكتى مامانداردى كەزدەستىردىم. ولاردىڭ شىعارماشىلىقتارىمەن تانىستىم. ونىڭ ىشىندە باستاۋىش مەكتەپتىڭ مۋزىكا ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرى, تاربيەشىلەر, بالاباقشالاردىڭ مۋزىكالىق جەتەكشىلەرى بار. اقىر اياعىندا بۇل مامانداردىڭ شىعارماشىلىقتارىن توپتاستىرىپ, نەگە ءبىر الماناح دايىنداماسقا دەگەن ويعا بەكىدىم. ءناتيجەسىندە مىنە, قازاق جانە ورىس تىلىندەگى شىعارىلىم «زەرەك بوتاقان» الدىڭىزدا تۇر. مۇندا بالالارعا ارنالعان تاقپاقتار, ەرتەگىلەر, اندەر مەن بيلەر, اۋەندى قويىلىمدار, جالپى بالاعا نە كەرەك, سونىڭ ءبارى بار. ءبىز بۇنى بالاباقشالار مەن مەكتەپتىڭ 1-ءشى, 2-ءشى سىنىبىنا ارناپ شىعارىپ وتىرمىز. قولىمىزدا 2012 جىلدىڭ كۇزدىك, 2013 جىلدىڭ قىستىق شىعارىلىمدارى بار. بۇيىرتسا, ءارى قاراي دا جۇمىسىمىزدى جالعاستىرا بەرمەكپىز.– مەملەكەتتىك ءتىلدى ناسيحاتتاپ, بالالارعا ءتىل ۇيرەتۋدە تاپتىرماس قۇرال – «زەرەك بوتاقاندى» شىعارۋعا مەملەكەت كومەكتەستى مە؟– ءاربىر جۇمىسىمىز ءۇشىن مەملەكەتتەن قارجى سۇراپ وتىرعانىمىز جوق. ونىڭ ۇستىنە ءوزىم باس رەداكتور قىزمەتىن اتقاراتىن «ولەڭ» اۋەندى-باسپا ورتالىعى» جەكەمەنشىك مەكەمە بولىپ تابىلادى. ءبىز ءوز ونىمدەرىمىزدى جازىلىم ارقىلى وتكىزەمىز. مۇندا تەك قانا جۋرنال ەمەس, ديسكىلەر دە شىعارىلادى. ءبىز العاشىندا «زەرەك بوتاقاندى» دەپارتامەنتتەرگە ءجىبەرگەنبىز. سولار تاراتىپ بەردى. ءبىرىنشى الماناحتا ەلىمىزدىڭ ءۇش قالاسىنان, ەكىنشىسىندە التى قالاسىنان اۆتورلار تارتتىق. ال كەلەر جىلدىڭ كوكتەمگى شىعارىلىمىنا 9 قالادان اۆتورلار قاتىستىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. قازىرگى كۇنى ءبىزدىڭ الماناحقا رەسپۋبليكا بويىنشا 9 قالادان 200-ءدىڭ ۇستىندە بالاباقشالار مەن مەكتەپتەر جازىلدى. بۇل جامان جەتىستىك ەمەس.– ءوزىڭىز رەداكتورلىق جاساعان بۇل جوبانىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟– تامىر-تانىستارىم وسىنداي جوبانىڭ رەسپۋبليكا بويىنشا بىرەۋ عانا ەكەنىن ايتادى. ياعني, ءبىز ديسكىسىمەن قوسىپ دايىنداعان «زەرەك بوتاقان» الماناحى بالاباقشا بۇلدىرشىندەرى مەن مەكتەپتىڭ باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن تاپتىرمايتىن كورنەكى قۇرال. بۇل جوبا ارىپتەسىم ايگۇل ەكەۋمىزدىڭ يدەيامىز ارقىلى ىسكە اسىپ, جارىققا شىقتى. الماناحتىڭ مۋزىكالىق رەداكتورى سول كىسى. ءبىز بۇل جوبانى دايىنداۋ بارىسىندا شىعارماشىلىق ادامدارىن كوبىرەك تارتۋدى ماقسات ەتىپ قويدىق. بالالاردىڭ ءتىلىن ءبىلەتىن, ولارعا نە ۇنايتىنىن بىلەتىن ادامدار عانا بالالار ءۇشىن ءان جازىپ, تاقپاق شىعارىپ, ەرتەگى قۇراي الادى. اقىن ولجاستىڭ تىلىمەن ايتقاندا اللا سىيلاعان قابىلەتى بار ادامداردىڭ جاڭاشىلدىعىنىڭ ارقاسىندا قوعام ىلگەرى داميدى. قوعامدى دامىتۋ ءۇشىن الدىمەن بالالاردىڭ ويلاۋ جۇيەسىن دامىتۋ, ولاردىڭ شىعارماشىلىق قىرىن اشۋ, قيالىن بايىتۋ قاجەت. ءبىز سەرپىلىستى ۇنەمى توقتاپ, توقىراپ, قارتايىپ قالعان ادامداردان ەمەس, ەندى عانا جەتىلىپ, جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلە جاتقان جاس ۇرپاقتان كۇتەمىز عوي. توقتاپ, توقىراعان ادامداردىڭ قىزىق قۋىپ, قىمىز ىشكەنىنە ءماز بولعان كەيپىن جاڭا ۇرپاق اينىتپاي كوشىرىپ الماسا ەكەن دەيسىڭ. ارينە مۇنىڭ ءبارى ادامنىڭ دۇنيەتانىمىنا, ءتاربيەسىنە بايلانىستى ءدۇنيەلەر. قازاق «جاستا بەرگەن تاربيە, جاس شىبىقتى يگەندەي» دەپ سول ءۇشىن ايتادى. ەرتەڭگى كەمەل ادامدى جاستايىنان قالىپتاستىرۋ كەرەكتىگىنە ءمان بەرەدى. ونىڭ ار جاعىندا ءبىلىم, شىعارماشىلىق قابىلەت ءبارى ءبىر-بىرىنە بايلانىستى بولعاندىقتان, ءبىز جاڭاشىلدىعى بار, شىعارماشىلىق قابىلەتى مول ۇستازداردى جانىمىزعا جيعىمىز كەلەدى. سولاردىڭ ەڭبەكتەرىن ارقاۋ ەتىپ, ءبىر جاعىنان ءوزىمنىڭ دە كوپ جىلعى رەداكتورلىعىمدى پايدالانىپ, ارى قاراي دا ەڭبەك ەتە بەرسەك دەگەن ماقسات بىزدىكى.اڭگىمەلەسكەنايگۇل سەيىلوۆا,«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.