پارلامەنت دەپۋتاتتارى توقسان سايىن زاڭ شىعارۋشىلىق جۇمىستان ءبىر ساتكە قول ءۇزىپ, ايماقتارعا شىعىپ تۇرادى. بۇل جولى ءبىزدىڭ جولىمىز سىردىڭ ەلى, جىردىڭ ەلى – قىزىلوردا وبلىسىنا ءتۇستى. ماقساتىمىز – ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” دەپ اتالاتىن جولداۋىن حالىققا جەتكىزۋ.
جاڭا جولداۋمەن تانىسقان ءار ادام وندا كوتەرىلىپ وتىرعان ماسەلەلەردىڭ تەرەڭدىگىنە, كۇردەلىلىگىنە, تاياۋداعى ون جىلدا شەشىمىن تاباتىن ىستەردىڭ اۋقىمدىلىعىنا كوز جەتكىزەدى. بۇل – شىن مانىندە تەڭدەسى جوق تاريحي قۇجات. ويتكەنى, پرەزيدەنتىمىز ۇسىنعان “قازاقستان – 2030” باعدارلاماسىنا ءبىز بەلىمىز بەكىپ, بۇعانامىز قاتپاعان شاعىمىزدا, قيىندىقتار اياقتان شالىپ, ەتەكتەن تارتىپ جاتقان كەزدە كىرىسسەك, قازىر قازاقستان – بۇكىل الەمگە تانىلعان, ەكونوميكاسى سەرپىندى دامىپ كەلە جاتقان ىرگەلى مەملەكەت. وسىلاي تاۋەلسىزدىك جىلدارى ءبىز عاسىرعا پارا-پار جولدان ءوتىپ, باسقالار قىزىعا قارايتىن بيىككە كوتەرىلدىك. سونىڭ ءبىر جارقىن كورىنىسى – قازاق ەلى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى قاڭتارىنان باستاپ كارى قۇرلىقتىڭ تورىنە تۋىن تىگىپ, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىقتىڭ ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋدە. بۇل – ءبىزدىڭ ەلىمىزگە, حالقىمىزعا كورسەتىلگەن زور سەنىم, كەرەمەت قۇرمەت, ەلىن, حالقىن قيىندىقتارعا ۇرىندىرماي, بۇگىنگى تابىستارعا الىپ كەلگەن پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ەڭبەگى مەن ەرلىگىنە حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ بەرگەن جوعارى باعاسى.
پرەزيدەنت ءوزىنىڭ جولداۋىندا حالىقتى قول جەتكەن تابىستاردى باياندى ەتۋگە, جاڭا بيىكتەردەن كورىنۋ جولىندا بىلەك بىرىكتىرۋگە شاقىرىپ وتىر. ول ءۇشىن ارقايسىمىز جولداۋمەن ىقىلاس قويا تانىسۋىمىز, قولعا قالام الىپ, ءار ءسوزدىڭ استىن سىزىپ وتىرىپ وقۋىمىز, سول ءسوزدىڭ استارىندا قانداي وي, قانداي ءىس-جوسپار جاتقانىنا كوز جەتكىزۋىمىز, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جولداۋدى جۇرەگىمىزدەن وتكىزۋىمىز, ونى جۇزەگە اسىرۋ قوعامنىڭ ءار مۇشەسىنىڭ قاسيەتتى بورىشى ەكەنىن كوڭىلگە ءتۇيۋىمىز كەرەك. ويتكەنى, بۇل جولداۋدا بەسىكتەگى بالادان ەڭكەيگەن كارىگە دەيىنگى قوعامنىڭ بارلىق مۇشەلەرىنىڭ مۇددەلەرى قاراستىرىلعان.
قۋانىشتىسى سول, قىزىلوردالىقتار جولداۋدان تۋىندايتىن ءمىندەتتەردى تالقىلاۋعا قىزۋ كىرىسىپ كەتىپتى. بۇل ورايدا, اسىرەسە, “نۇر وتان” حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسى مۇشەلەرىنىڭ, ءار دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ بەلسەندىلىك تانىتىپ وتىرعانى ايقىن اڭعارىلادى. ءبىز, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى – س.ايىمبەتوۆ, ج.اسانوۆ جانە وسى جولداردىڭ اۆتورى, داريانى بويلاي قونىستانعان قالىڭ ەلدى ارالاي ءجۇرىپ, وسىعان كوز جەتكىزدىك.
اق مارجاننىڭ وتانى – سىر ەلىنە تۇڭعىش رەت تابان تىرەگەن مەن ءۇشىن ءبارى تاڭسىق, ءبارى قىزىق. ەڭ باستىسى – حالىقتىڭ دەپۋتاتتارمەن كەزدەسۋگە كوپ جينالاتىنى, جاستاردىڭ دا, اقساقالدى قاريالاردىڭ دا قاتارلارىنىڭ قالىڭدىعى تاڭقالدىردى. حالىقتىڭ قاباعى اشىق, ءجۇزى جىلى, جانارى وتتى. ونىڭ دا وزىندىك سەبەبى بار ەكەن, ءبۇكىل ەلىمىز سياقتى, قىزىلوردا وبلىسى دا سوڭعى جىلدارى سەرپىندى دامىپ, تابىس ارناسىن كەڭەيتە ءتۇسىپتى. وبلىس اكىمى اقپاننىڭ 10-ى كۇنى وتكەن ءوزىنىڭ تۇرعىندار الدىنداعى ەسەپتى كەزدەسۋىندە اتاپ كورسەتكەنىندەي, 2009 جىلدىڭ وزىندە ۇلان-عايىر ىستەر تىندىرىلعان. ونىڭ ىشىندە “جول كارتاسى” باعدارلاماسىنىڭ بۇل وڭىرگە اكەلگەن يگىلىگى مول ەكەن. كەي ساتتەرگە توقتالا كەتسەك, رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن وسى ماقساتقا 8,4 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, 231 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلىپتى, 11 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپتى, 3 مىڭنان استام تۇرعىن الەۋمەتتىك جۇمىستارعا تارتىلىپ, 4 مىڭنان استام ادام قايتا دايارلىقتان ءوتىپتى.
ونەركاسىپ – قىزىلوردا وبلىسىندا نەگىزگى سالا بولىپ سانالادى ەكەن, ءوندىرىس كولەمى ايتارلىقتاي ۇلعايىپ, ءبىر مىڭعا جۋىق ادام جۇمىس ىستەيتىن 9 كاسىپورىن ىسكە قوسىلىپتى, 587 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپتى. ەلباسىنىڭ قولداۋىمەن قولعا الىنعان وبلىس ورتالىعىنىڭ جىلۋ قۋاتى كوزدەرىن جانە تۇرعىن ءۇي سەكتورىن ىلەسپە گازعا كوشىرۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا جەكە تۇرعىندار ءۇشىن كوگىلدىر وتىندى قوسۋ باعاسى بۇرىنعىدان 2,5-3 ەسە ارزانداعان.
اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنىڭ تابىسى دا تولىمدى: بارلىعى 33 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى وندىرىلگەن, كۇرىشتىڭ ءار گەكتارىنان 42,9 تسەنتنەردەن ءونىم الىنعان, 2008 جىلمەن سالىستىرعاندا اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا 39 پايىزعا, قوي – 12,7, جىلقى – 45,9, تۇيە 3,8 پايىزعا كوبەيىپتى.
وبلىستا قۇرىلىستىڭ كەڭ قانات جايۋى قۋانارلىق قۇبىلىس ەكەن, اۋىلدا دا, قالادا دا الەۋمەتتىك نىساندار, تۇرعىن ۇيلەر كوپتەپ سالىنۋدا. سىرداريا اۋدانىنا قاراستى امانگەلدى, جەتىكول, ايدارلى اۋىلدارىندا بولعانىمىزدا كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار وسى جايلاردى ماقتانىشپەن ايتتى. مۇنداي جەتىستىكتەرگە ءبىز دە شىن كوڭىلدەن قۋاندىق. ويتكەنى, اۋىلدا تۇرعىن ءۇي, مەكتەپ, بالاباقشا, باسقا دا الەۋمەتتىك نىساندار سالۋ حالىقتىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمىنىڭ, ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتىنىڭ زور ەكەنىن اڭعارتادى. حالىقپەن كەزدەسۋ ءۇشىن وسىنداي ءبىر نىساننىڭ – جالاعاش كەنتىندەگى ورتا مەكتەپتىڭ تابالدىرىعىنان اتتادىق. وتكەن جىلى ىسكە قوسىلعان, 1200 وقۋشىعا ارنالعان بۇل مەكتەپ جوعارى وقۋ ورنىنا بەرگىسىز: نەشە ءتۇرلى كومپيۋتەرلىك سىنىپتار, ءۇش سپورت زالى, كىتاپحاناسى, اسحاناسى – وقۋشىلار ءۇشىن دە, ۇستازدار ءۇشىن دە نە قاجەتتىڭ ءبارى بار. شىنتۋايتىنا كەلسەك, بۇل مەكتەپتە وقىعان دا ارماندا, وقىماعان دا ارماندا.
جەكەشەلەندىرۋدەن كەيىن جۇمىسسىز قالعان اۋىلدارداعى قيىن جاعداي تۋرالى از ايتىلىپ جۇرگەن جوق. كوپ وڭىرلەر تىعىرىققا تىرەلىپ, امالى تاۋسىلعاندار اۋدان ورتالىقتارىنا, قالالارعا كوشىپ كەتتى. وندا دا شەكەلەرىنىڭ شىلقىپ جاتقاندارى شامالى. تۇرعىنداردىڭ وزدەرىنىڭ ايتۋلارىنا قاراعاندا, مۇندا دا ونداي كورىنىس بايقالعان. بىراق, ۇدەرە كوشىپ, جۇرتىن تاستاپ كەتكەن اۋىل جوق. اۋىلدىقتاردىڭ كوپشىلىگى مالمەن كۇن كورىپ وتىرعان كورىنەدى. باسى ارتىق ءونىمدەرىن ساتىپ, ەداۋىر اۋقاتتانىپ العاندار دا بار. “قولى قيمىلداعاننىڭ اۋىزى قيمىلدايدى”, ولاردىڭ جاعدايى جامان ەمەس. وكىنىشكە قاراي, وسىنداي ۇمتىلىستى, يگىلىكتى كوزىنە ىلگىسى كەلمەيتىندەر دە كەزدەستى. بايقوڭىردىڭ ءدال ىرگەسىندەگى ءبىر اۋىلدا بولعانىمىزدا جەرگىلىكتى تۇرعىننان “مال ۇستايسىز با؟” دەپ سۇراعان ەدىك. “قوتىر لاعىم دا جوق”, دەگەن ورتا جاستاعى جىگىت اعاسى نەشە ءتۇرلى سىلتاۋلاردى جاۋدىرا جونەلدى. اۋىلدا تۇرىپ مال ۇستاماۋ مەنىڭ اقىلىما قونا قويمادى. “قالاداعى سياقتى, ءبارىن ساتىپ الامىز”, دەيدى. وعان اقشا شاق كەلە مە؟!
وسى تۇرعىدان العاندا قارماقشى اۋدانىنىڭ اقاي اۋىلىنداعى جاعداي ءبىرشاما جاقسى ەكەن. كەشەگى كەڭەس زامانىندا ءجۇز شاقتى ءۇيى, مىڭنان ءسال اساتىن حالقى بولعان اۋىلدا قازىر 4 مىڭنان استام جان تۇرىپ جاتىر.
– ءبىزدىڭ اۋىلعا حالىق باسقا ايماقتاردان دا كوشىپ كەلۋدە. ءويتكەنى, ولارعا قولىمىزدان كەلگەنشە جاعداي جاساپ جاتىرمىز, – دەدى اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اكىمى رايحان بايشوراەۆا. – اقايدا 2 بالاباقشا, ورتا مەكتەپ, فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكت, كلۋب, كىتاپحانا, پوشتا, بايلانىس پۋنكتى, نوتاريالدىق كەڭسە, 3 ناۋبايحانا, كونديتەر, ءتىگىن, اعاش وڭدەۋ تسەحتارى, شاشتاراز, ءتىس ەمدەۋ كابينەتى, 2 ءدامحانا, بىرنەشە دۇكەن بار.
ارينە, مۇنداي قالىپتى ءتىرشىلىگى بار اۋىلداردان ەشكىم ەشقايدا كوشپەيدى. قىنجىلارلىعى, وسىنداي وڭ وزگەرىستەر وبلىستىڭ بارلىق اۋىلدارىنا ءتان دەي المايمىز. كەي اۋىلداردا وسىدان ون-ون بەس جىل بۇرىن جەكەشەلەندىرىلگەن نىساندار ءالى كۇنگە ىسكە قوسىلماعان. ىسكەر ادامدار تابىلىپ جاتسا, سول ەسىك-تەرەزەلەرى اڭعال-ساڭعال, قاڭىراپ بوس تۇرعان ۇيلەردى دۇكەنگە نەمەسە شيكىزات وڭدەيتىن تسەحتارعا اينالدىرۋعا بولاتىنى كوزگە ۇرىپ تۇر. “بۇعان ەندى قانشا ۋاقىت كەرەك؟” – دەگەن ساۋالىما ەشكىم تۇششىمدى جاۋاپ بەرە المادى.
بۇل وڭىردەگى بۇرىنعى كەڭشار, قازىرگى اۋىلداردىڭ دەنى كۇرىش وسىرۋمەن اينالىسادى ەكەن. كۇرىش ءوسىرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ال جەكە ادامداردىڭ ونىمەن اينالىسۋى ءتىپتى قيىن. وسىنى تۇسىنگەن ۇساق شارۋا قوجالىقتارىنىڭ الدى بىرىگە باستاپتى.
– ونىڭ ناتيجەسى دە جامان بولىپ وتىرعان جوق, ءبىزدىڭ اۋداندا كۇرىشتىك القاپتىڭ كولەمى ون مىڭ گەكتاردان استى, وتكەن جىلى وبلىس بويىنشا ءبىرىنشى ورىن الدىق, – دەدى قارماقشى اۋدانىنىڭ اكىمى بيعالي قايۋپوۆ.
قارماقشى اۋدانىندا بۇدان دا باسقا تىلگە تيەك بولارلىق جاقسى ىستەر از ەمەس ەكەن. ماسەلەن, اۋدانداعى بارلىق ەلدى مەكەندەردە مەكتەپ, بالاباقشا, مادەنيەت مەكەمەلەرى, كىتاپحانا بار, اۋىز سۋ ماسەلەسى تولىق شەشىلگەن. شاعىن كاسىپكەرلىك تە جاقسى دامىپ كەلەدى. وسىدان بەس جىل بۇرىن ولاردىڭ سانى 1114 بولسا, قازىر 1891-گە جەتىپتى.
– ەلباسى ءوزىنىڭ جولداۋىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جاڭا توبىن دامىتۋ ەسەبىنەن تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. وسىعان وراي ءبىز تۇرعىندار اراسىندا تۇسىنىك جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, “بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020” باعدارلاماسىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن تولىق پايدالانۋىمىز كەرەك, – دەيدى اۋدان باسشىسى.
جولداۋدا ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ بويىنشا بايىپتى جۇمىس جۇرگىزۋ مىندەتى قويىلعانى بەلگىلى. پرەزيدەنت اتاپ كورسەتكەنىندەي, ەل حالقى ءتيىمسىز باسقارۋدان, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى فۋنكتسيالارىنداعى جانجالدان, ءتيىستى كادرلىق جۇمىستىڭ بولماۋىنان, سونداي-اق ەل قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى قىزمەتىندە مولدىرلىك پەن باقىلاۋدىڭ جوقتىعىنان تۋىنداعان پروبلەمالاردى انىق كورىپ وتىر. ء“بىز پرەزيدەنتىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن وڭتايلاندىرىپ, ءاربىر مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ناقتى قۇزىرەتىن ءتۇزۋ, زاڭدارىمىزدى ىزگىلەندىرۋ, ساپاسىن ارتتىرۋ تۋرالى ايتقان وي-پىكىرلەرىن قولدايمىز جانە ونى جۇزەگە اسىرۋعا ءوزىمىز دە بەلسەنە قاتىساتىن بولامىز”, – دەدى وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىندە سەگىز ءجۇز قىزمەتكەردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار. وسى كەزدەسۋدى وتكىزۋگە تىكەلەي ۇيىتقى بولعان, كەيىن بىرنەشە اۋدانعا بىرگە شىعىپ, پرەزيدەنت جولداۋىن تالقىلاۋدى ۇيىمداستىرعان وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى بەكباي رايىمبەكوۆ ءوزىن, اسىرەسە, قاماۋ ورىندارىنان بوساعانداردى وڭالتۋ, جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ, قاتارعا قوسۋ ماسەلەسىنىڭ قاتتى الاڭداتاتىنىن ءداتتەگەن. “پرەزيدەنت حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن جاڭا قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن قۇرۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. وتە ورىندى تالاپ”, – دەيدى بەكەڭ.
تەرەڭوزەكتەگى كەزدەسۋدەن كەيىن ىلە وبلىستىڭ شالعاي تۇكپىرىندەگى ارال اۋدانىنا اتتانىپ كەتكەن بەكباي تاسبولات ۇلىمەن ارادا ءبىر كۇن وتكەننەن كەيىن جالاعاشتا قايتا كەزدەستىك. وسىلاي ەلباسىنىڭ جولداۋىن ءار قىزمەتكەرگە جەتكىزسەم دەگەن تىلەكپەن جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي جۇرگەن پوليتسيا پولكوۆنيگى ب.ت.رايىمبەكوۆكە قاتتى ريزا بولدىم. باسشىلاردىڭ ءبارى وسىنداي بولسا عوي دەگەن وي دا سول ساتتە قىلاڭ بەرگەن ەدى.
وسىنداي جاقسى لەبىزدى قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسشىلارى مەن ۇستازدارىنا دا ارناعىم كەلەدى. مۇندا ءبىز ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارىمەن, ستۋدەنتتەرمەن كەزدەستىك. جينالعاندار ەلباسىنىڭ تاياۋداعى ون جىلدا ءبىلىم سالاسىن دامىتۋعا قاتىستى ايتقان وي-تۇجىرىمدارىن قىزۋ قولدايتىندىقتارىن ءبىلدىردى. “جوعارى ءبىلىم ساپاسى ەڭ جوعارى حالىقارالىق تالاپتارعا جاۋاپ بەرۋى ءتيىس”, دەگەن ەلباسىنىڭ ءسوزى بىزگە دە, ءبىلىم قۋعان جاستارعا دا كوپ مىندەتتەر جۇكتەيدى”, – دەدى ۇستازدار.
ايتسا ايتقانداي, تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەلىمىزدە بۇل ورايدا قىرۋار جۇمىستار اتقارىلدى. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى نىعايدى. بىراق, وسىنداي وڭ مۇمكىندىكتەردى جاستاردىڭ ءبارى بىردەي پايدالانىپ وتىرعان جوق. ستۋدەنتتەردىڭ اراسىندا “ەرىنشەك بەكەر مال شاشپاق” دەپ ۇلى اباي ايتقانداي, بىلىمگە قۇشتارلىق تانىتپايتىن, ىزدەنبەيتىن, ويىن-ساۋىق قۋىپ جۇرگەن جاستار دا از ەمەس. جولداۋ وسى ماسەلەلەردى دە ۇدايى نازاردا ۇستاپ ەل بولاشاعى – جاستار تاربيەسىن بارىنشا جاقسارتۋدى تالاپ ەتەدى.
ەلباسىنىڭ جولداۋىندا قوعام مۇشەلەرىنىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى دا جان-جاقتى ايتىلدى. “...ەكونوميكالىق ورلەۋ – ءارقايسىمىزعا قاتىستى بۇكىلحالىقتىق ءىس. بۇل – قوعامنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋدىڭ جانە بارشامىزدى تابىسقا باستاۋدىڭ كىلتى”. وسىنى جۇرتتىڭ ءبارى كوڭىلگە ءتۇيىپ, ىسكە جۇمىلسا, ارينە, كوپ ماسەلە ءوزىنەن-ءوزى شەشىلەر ەدى. وبلىستىق مەديتسينا ورتالىعىنان ءبىر مىسال كەلتىرە كەتەيىن. اتالمىش اۋرۋحانا – ەلىمىزدەگى ءىرى ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ ءبىرى ەكەن, ماقتانارلىق ىستەر دە بار كورىنەدى: كوپتەگەن وسى زامانعى جابدىقتار ساتىپ الىنعان, جۇرەككە وتا وسى جەردىڭ وزىندە جاسالادى. مۇنىڭ ءبارى, ارينە, جاقسى. الايدا, كوڭىلىمىزگە كىربىڭ تۇسىرگەن جايلار دا كەزدەستى. اۋرۋحانانىڭ وتا جاساۋ بولىمىندە بولعانىمدا, جالعىز ءوزى بولمەدە قالىڭ كورپەگە ورانىپ السا دا, ءتىسى-تىسىنە تيمەي قالتىراپ وتىرعان كەيۋانانى كوردىم. بولمەنىڭ ءىشى سۋىق, سىرتتان سوققان جەلدەن تەرەزەنىڭ پەردەسى قوزعالادى. ەگەر, سول ۋچاسكەگە جاۋاپتى ادامدار قويدىڭ جاسىنداي عانا عۇمىرى قالعان سول قارياعا سەرگەك قاراپ, تەرەزەنى قىمتاسا, بولماسا قوسىمشا جىلىتقىش قويسا, ارينە, سىرقات جان سونشالىقتى كۇيزەلمەس ەدى. ا. ماكارەنكو اتىنداعى مەكتەپ-ينتەرناتتا دا ىزىپ تۇرعان بولمەلەردى, كيىمدەرى جۇپىنى, جۇزدەرى سولعىن بالالاردى كورگەندە كوڭىلىم ءپاس تارتىپ قالدى. قازاق كونبىس حالىق قوي, جاعداي سۇراي قالساق, ۇلكەنى بولسىن, كىشىسى بولسىن, ء“بارى جاقسى”, دەيدى. ءسىرا, بىزگە ءوز كەمشىلىگىمىزدى ءوزىمىز كورۋ, تۇزەۋ جاعى جەتپەي جاتىر ما, قالاي؟ وسى ويىمدى اشىق ايتقانىمدا كەيبىرەۋلەر رەنجىپ قالعان سىڭاي تانىتتى. مەن ولارعا تابىسقا توقمەيىلسىمەۋ قاجەتتىگىن, قول جەتكەندى باياندى ەتە وتىرىپ, جاڭا بيىكتەرگە ۇمتىلعانداردىڭ وزاتىنىن, ەلباسى دا ءوزىنىڭ جاڭا جولداۋىندا بارشامىزدى وسىعان شاقىرىپ وتىرعانىن ايتتىم.
وسى ساپارىمىزدا اتاعى بۇكىل الەمگە جايىلعان جەر كىندىگى – بايقوڭىرعا دا سوقتىق, قازىر قالا حالقىنىڭ سانى 60 مىڭنان اسىپتى, ولاردىڭ 37 مىڭى ءوزىمىزدىڭ قانداستارىمىز. قالادا 4 ورتا, 2 باستاۋىش قازاق مەكتەبى بار ەكەن. ولاردا التى مىڭنان استام بالا ءبىلىم الۋدا. اتتەگەن-اي, دەگىزەرلىك ءبىر جاي, وسى بالالار ءالى كۇنگە دەيىن رەسەي باعدارلاماسى بويىنشا وقىتىلۋدا. نەگە ەكەنىن كىم ءبىلسىن, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ۇسىنعان ورىس تىلىندەگى تۇپنۇسقانى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى قازاق تىلىنە اۋدارا سالعان. قولىما تۇسكەن باستاۋىش مەكتەپتىڭ 2-سىنىبىنا ارنالعان ء“بىزدى قورشاعان الەم” دەپ اتالاتىن وقۋلىقتى ءارى اقتارىپ, بەرى اقتارىپ قازاققا, قازاق ەلىنە قاتىستى ءبىر اۋىز ءسوز تابا المادىم. الماتىداعى “پروسۆەششەنيە – قازاقستان” باسپاسىنان شىققان كىتاپ ء“بىز قايدا تۇرامىز؟”, “تابيعات”, “قالا جانە اۋىل ءومىرى” دەگەن ءۇش بولىمنەن تۇرادى.
ءيا, ءبىز قايدا تۇرامىز؟ ونىڭ جاۋابى 6-بەتتە بەرىلىپتى. ءبىزدىڭ قاسيەتتى مەكەنىمىز – رەسەي, استانامىز – استانا ەمەس, ماسكەۋ. وقۋشى وسى بەتتەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەلتاڭباسىمەن, جالاۋىمەن, انۇرانىمەن تانىسادى. ءارى قاراي پاراقتاساڭىز, سەرەجا مەن نادياعا ىلەسىپ, رەسەيدىڭ تاۋ-تاسىن ارالاپ كەتە بەرەسىز. سوندا قالاي, ءبىز بايقوڭىرمەن بىرگە رەسەيگە اتا زاڭىمىزبەن قورعالاتىن قازاقتىڭ انا تىلىندە ءبىلىم الۋ قۇقىعىن دا ۇستاتا سالعانىمىز با؟!.
بايقوڭىردان قىزىلورداعا قايتىپ كەلە جاتقاندا ءبىز ۇلكەن جولدىڭ بويىنداعى قورقىت اتا كەشەنىنە سوقتىق. جەرگىلىكتى ازاماتتار “تىلەك تىلەۋىڭىزگە بولادى”, دەدى. مەن قاسيەتتى بابامىزدان ەل-جۇرتتىڭ, اعايىن-تۋعاننىڭ, بالا-شاعامنىڭ اماندىعىمەن بىرگە, بايقوڭىردا تۇرىپ جاتقان اعايىنداردى ۇيىرىنەن اداستىرماۋىن, وسىعان جاۋاپتى ادامداردى اقىلعا شاقىرۋىن سۇرادىم.
پارلامەنت دەپۋتاتتارى قىزىلوردا وبلىسىندا بولعان كۇندەرى حالىقتىڭ بارلىق توپتارىن قامتىدى دەسەم, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. تاسبوگەت كەنتىندە ارداگەرلەرمەن كەزدەستىم. كەزىندە شارۋاشىلىقتىڭ ءار سالاسىندا قىزمەت ىستەگەن اسىل جاندار ەلباسىنىڭ اتىنا نەبىر جىلى-جىلى لەبىزدەر ارنادى, جاڭا جولداۋدان تۋىندايتىن مىندەتتەرگە تەرەڭ بويلاپ, وي تولعادى, الەمدە تاريحي قىسقا مەرزىمدە وسىنداي بيىكتەردى باعىندىرعان باسقا ەل جوق ەكەنىن ماقتانىشپەن ايتتى. ء“بۇگىنگىدەي عاجايىپ ءومىردى قازاق حالقى بۇرىن-سوڭدى باسىنان كەشكەن ەمەس. پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ كورەگەندىكپەن, كوسەمدىكپەن ۇلى دالادا وتە قىسقا مەرزىمدە بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاڭا مەملەكەت ورناتتى, مەملەكەتتىلىكتىڭ, ەل باسقارۋدىڭ وزىندىك جاڭا قازاقستاندىق مەكتەبىن قالىپتاستىردى, حالقىن سان عاسىرلار ارمانداعان مۇراتىنا جەتكىزدى, ءوزى دە الەم قاۋىمداستىعى مويىنداعان كەمەڭگەرگە اينالدى.
تاريحتىڭ دا, تاعدىردىڭ دا سىنىنان ابىرويمەن ءوتىپ, وسىنشاما يگىلىكتى جاساپ بەرىپ وتىرعان, عالامدىق قۇبىلىستى, كەزەڭدىك ءسىلكىنىستى ەلدەن بۇرىن, الىستان سەزەتىن قازاقستان باسشىسىنىڭ داعدارىستان شىعارۋ ادىستەرىنە, مەملەكەت قۇرۋداعى تاجىريبەسىنە بۇگىندەرى كوپتەگەن ىرگەلى ەلدەردىڭ ەرەكشە دەن قويعانىن ءبىز ماقتانىش ەتەمىز.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ارداگەرلەر قامقورلىقتان تىس قالىپ جاتقان جوق. ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى قارساڭىندا ءاربىر سوعىسقا قاتىسۋشى مەن سوعىس مۇگەدەگىنە بيۋدجەتتەن 65 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە ءبىر جولعى جاردەماقى تولەنۋى, باسقا دا سوعىسقا قاتىسۋشىلار مەن سوعىس مۇگەدەكتەرىنە تەڭەستىرىلگەن ادامداردىڭ ماتەريالدىق قولداۋسىز قالماۋى – ۇلكەن قۋانىش”. ارداگەرلەر ءسوزىنىڭ ءتۇيىنى وسىنداي.
جولداۋدا جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىن كەڭىنەن مەيرامداۋعا بايلانىستى سوعىسقا قاتىسۋشىلار مەن مۇگەدەكتەرىنىڭ جەڭىلدىكپەن جول جۇرۋلەرى ءۇشىن 383 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلاتىنى ايتىلدى. وسىنداي يگى باستامانى جەرگىلىكتى جەردەگى باسشىلار ءىلىپ اكەتسە نۇر ۇستىنە نۇر ەمەس پە. قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى ب.قۋاندىقوۆ تۇرعىندار الدىنداعى ەسەبىندە وسىنداي ءبىر جاقسىلىقتى جايىپ سالدى. “جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا وراي سوعىسقا قاتىسۋشىلار مەن مۇگەدەكتەرگە الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتىلەدى. بۇل باعىتتا ءبىز دە ءوز تاراپىمىزدان وبلىسىمىزداعى سوعىس ارداگەرلەرىنە بىرجولعى قارجىلاي الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدى, ارداگەرلەرىمىزدىڭ تۇرىپ جاتقان ۇيلەرىن جوندەپ بەرۋدى قولعا الامىز”, – دەدى وبلىس باسشىسى. ءجون-اق, دەدى زالدا وتىرعاندار ريزا كوڭىلمەن.
ەلباسىمىز قىزىلوردا وبلىسىنا اتباسىن تىرەگەن ءبىر ساپارىندا: “بۇگىنگى سىر بويىندا سەرپىندى سەرپىلىس بار”, – دەگەن ەكەن. ءبىز دە وبلىستا بولعان ون كۇندە تىرلىك پەن بىرلىكتىڭ, قۇت پەن بەرەكەنىڭ, ىنتىماق پەن ىرىستىڭ قاسيەتتى مەكەنىنە اينالعان وڭىردەگى وركەندى وزگەرىستەرگە قانىقتىق. “كەڭەستى ەل ازبايدى” دەگەن ۇلاعاتتى سوزدەردى باسشىلىققا الىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جاڭا جولداۋىنان تۋىندايتىن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا ءبىر كىسىدەي جۇمىلعان قالىڭ ەلمەن قيماي قوشتاستىق.