«ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارنايى جوباسى: جاسامپازدىق جەمىستەرى
جيىرما جىلدىڭ ىشىندە اتقارىلعان يگى ىستەردىڭ ارقاسىندا ءاربىر ءوڭىرىمىز وزگەرىپ, ءومىرىمىز جاقسارىپ كەلەدى. «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى وسىنداي وركەندى وزگەرىستەردى بەينەلەيتىن ماتەريالداردى تۇراقتى جاريالاپ تۇرادى. تومەندە اقتوبە وبلىسىنىڭ مۇعالجار اۋدانىنىڭ ورتالىعى قاندىاعاش قالاسىنان فوتورەپورتاج بەرىلىپ وتىر.مۇعالجار
مۇعالجار اۋدانى بۇرىنعى ەكى ۇلكەن اۋداننىڭ ىزىنەن قۇرىلدى. سوڭعى جىلدارى اۋدان تىزگىنىن ۇستاعان سەرىك شاڭعۇتوۆ ەلدى مەكەندەردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋدە ىسكەرلىك تانىتۋدا, سونىڭ ىشىندە قاندىاعاش قالاسىنىڭ كوپتەگەن وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ وڭ شەشىلۋىنە, شاھاردىڭ شىرايلى بولا تۇسۋىنە قول جەتكىزىلگەنىن ايتۋ ورىندى بولماق. كەڭەس وداعى كەزىندە وكتيابر اتانعان قازىرگى قاندىاعاش قالاسى توعىز جولدىڭ تورابىندا ورنالاسقان قۇتتى مەكەن. وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارى جاڭادان اشىلىپ جاتقان مۇناي كەن ورىندارىنا بۇرىنعى كسرو ەلدەرىنەن كوپتەگەن ۇلت وكىلدەرى كەلىپ, قالا حالقىنىڭ سانى 30 مىڭنان اسقان كەزى بولدى. الايدا, وداق ىدىراعان كەزدە كوپتەگەن كاسىپورىندار جابىلىپ, جاپپاي جۇمىسسىزدىق ورىن العاندىقتان تۇرعىندار باسقا جاققا قونىس اۋدارۋعا ءماجبۇر بولدى. قالا بولعانىنا قىرىق بەس جىلعا اياق باسقان مۇندا 2000 جىلداردان باستاپ بۇرىنعى جابىلىپ قالعان بىرقاتار مەكەمەلەر مەن كاسىپورىندار قايتا اشىلىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى پايدا بولا باستادى. قالا حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جانە تەمىر جولدار توعىسىندا ورنالاسقاندىقتان نەگىزىنەن تەمىرجولشىلار, مۇنايشىلار جانە سوڭعى بەس جىل ىشىندە باسقا دا ونەركاسىپ سالاسىنىڭ كاسىپورىندارى قىزمەتكەرلەرى شوعىرلانىپ, تۇرعىندار سانى كوبەيىپ كەلەدى. سوڭعى جىلدارى جۇمىس ورىندارى كوپتەپ اشىلىپ, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىككە قولداۋ كورسەتىلىپ, جەكە تۇرعىن ۇيلەر قۇرىلىسىنا جەر ۋچاسكەلەرى ءبولىنىپ, بارلىق كوپ قاباتتى جانە جەكە تۇرعىن ۇيلەرگە قاجەتتى كوممۋنيكاتسيالار تارتىلىپ, جابىلىپ قالعان بالاباقشالار قايتا اشىلىپ, تۇرعىندارعا بارلىق جاعدايلار جاسالۋ ناتيجەسىندە حالىقتىڭ قالانىڭ بولاشاعىنا دەگەن سەنىمى مول. قازىرگى تاڭدا قاندىاعاش قالاسىندا تىركەۋدە تۇرعان ازاماتتار سانى 30 000-دى قۇرايدى. بۇدان باسقا وزگە ەلدى مەكەندەردە تىركەلىپ, قاندىاعاش قالاسىندا تۇرىپ, جۇمىس جاساپ جاتقان 7 000-عا جۋىق ادام بار. قالادا قاندىاعاش جول ديستانتسياسى, ۆاگون دەپوسى, لوكوموتيۆ پايدالانۋ دەپوسى, «لوكوموتيۆ سەرۆيس ورتالىعى» جشس, قاندىاعاش بەلگى بەرۋ جانە بايلانىس ديستانتسياسى, ەلەكترمەن قامتۋ ديستانتسياسى, قاندىاعاش تەمىر جول ستانساسى جانە قاندىاعاش تەمىر جول ۆوكزالى جۇمىس ىستەيدى. مۇندا مۇناي وندىرۋمەن اينالىساتىن «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق-قا قاراستى «وكتيابرمۇناي» مۇناي-گاز ءوندىرۋ باسقارماسى, «اقتوبە كولىك كومپانياسى» جشس, «اقتوبەمۇنايەنەرگو» باسقارماسى, «اقتوبەمۇنايماشكومپلەكت» جشس, «جاڭاجول جەلىلىك گاز قۇبىرلار» باسقارماسى ورنالاسقان. تەمىر جول سالاسىندا 3000, مۇناي سالاسىندا 4000, بيۋدجەتتىك سالادا 2600 جانە وزگە دە سالالاردا 6500 قالا تۇرعىندارى ەڭبەك ەتەدى. كسرو كەزىندە ەكپىندى قۇرىلىس رەتىندە سالىنعان بۇرىنعى «ءشيلىساي» فوسفوريت ءوندىرۋ زاۋىتى جابىلىپ قالعان بولاتىن. 2010 جىلى ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, «تەمىرسەرۆيس» جشس زاۋىتتى قايتا ىسكە قوسىپ, 300-دەن استام ادام جۇمىسقا ورنالاستى. قالادا اشىلعان شىنى, مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارى 500-دەن استام ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. 2007 جىلى كىرپىش ءتۇرلەرىن شىعارىپ, ولاردى جاساۋعا قاجەتتى شيكىزاتتى وندىرەتىن «سيليكات-ا» جانە «بازالت» جشس قۇرىلىپ, قازىرگى تاڭدا ولاردا 300-گە جۋىق ادام ەڭبەك ەتەدى. تۇرعىنداردىڭ 40 پايىزى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكپەن اينالىسادى. قالادا شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, 8 جانار-جاعارماي بەكەتى, 12 اۆتوتۇراق, 32 مونشا, 21 شاشتاراز, 183 ازىق-ت ۇلىك دۇكەنى, 4 جيھاز دۇكەنى, 4 تىگىن تسەحى, 13 ءدارىحانا, 7 مەيرامحانا, 28 كافە, 1 بازار, 1 كوممۋنالدىق بازار جۇمىس ىستەيدى. بۇدان باسقا پلاستيك تەرەزەلەر مەن ەسىكتەر شىعاراتىن, اعاش وڭدەۋ, كىرپىش شىعاراتىن, جيھاز جينايتىن شاعىن تسەحتار بار. قالادا يەسىز قالعان كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇيلەردى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ ءتاۋىر تاجىريبەسى قالىپتاسىپ وتىر. 2006-2009 جىلدارى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىنىپ, 60 پاتەرلى ەكى تۇرعىن ءۇي كۇردەلى جوندەلىپ, اۋداننىڭ مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنا الىندى. «جاستىق» شاعىن اۋدانىنداعى 120 پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋگە بيۋدجەتتەن 258,0 ملن.تەڭگە ءبولىنىپ, قايتا جاراقتاندىرىلدى. وسى تۇرعىن ۇيلەردەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر, مۇعالىمدەر, دارىگەرلەر, كوپ بالالى انالار, ورالماندار, ۇوس ارداگەرلەرى, مۇگەدەكتەر پاتەر الىپ, باسپانالى بولدى. اۋدان اكىمى سەرىك شاڭعۇتوۆتىڭ قولداۋىمەن «مۇعالجار اۋدانىنىڭ قولداۋ جانە دامۋ قورى» دەمەۋشىلىگىمەن قالانىڭ جىلۋ جۇيەسى كۇردەلى جوندەلىپ, جىلۋ بەرۋ ماسەلەسى وڭ شەشىلدى. قاندىاعاش قالاسىنداعى 5 مەكتەپ جانە 1 كاسىپتىك ليتسەيدە 5035 بالا ءبىلىم الۋدا. 2011 جىلى قالا مەكتەپتەرىنىڭ ۇبت-دان ورتاق كورسەتكىشى 86,7 بالل قۇرادى. سونىمەن قاتار, 6 تۇلەك «التىن بەلگى» يەگەرى اتانىپ, 9 تۇلەك ەرەكشە ۇلگىدەگى اتتەستات الدى. بيىل 2 بالاباقشاعا بيۋدجەتتەن 31,0 ملن.تەڭگە ءبولىنىپ, كۇردەلى جوندەۋدەن وتكەن. قالادا «وتان» اسكەري-پاتريوتتىق كلۋبى, پنەۆماتيكالىق مىلتىقپەن وق اتۋعا ارنالعان تير جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق, ەكى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىندە جاسوسپىرىمدەر وزدەرى قالاعان سپورت تۇرلەرىمەن اينالىسادى. وسىنداعى ءۇش كىتاپحانا, تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايى, ورتالىق ساياباق, ساز مەكتەبى تۇرعىندارعا قىزمەت كورسەتەدى. اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ عيماراتى جانە كىتاپحانا وتكەن جىلى «جول كارتاسى» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. قاندىاعاش – جىل وتكەن سايىن ءوسىپ-وركەندەپ, كورىكتەنىپ-كوركەمدەنىپ كەلە جاتقان قالا. مۇندا بۇرىنعى ءۇش شاعىن اۋدانعا قوسىمشا تاعى دا ەكى شاعىن اۋدان بوي كوتەرۋدە. تيىسىنشە 500 جانە 200 تۇرعىن ءۇي سالىناتىن «سامال-2» جانە «بولاشاق» شاعىن اۋداندارىنا قازىردىڭ وزىندە سۋ, گاز قۇبىرلارى تارتىلىپ, ەلەكتر قۋاتى بەرىلدى. اۋدان جانە قالا باسشىلارى تۇرعىندارعا جايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا الداعى جىلى كارىز جۇيەلەرىن تولىق اۋىستىرۋعا 550,0 ملن.تەڭگە كولەمىندە قاراجات ءبولۋ, 500 ورىنعا ەسەپتەلگەن مادەنيەت ورتالىعىن سالۋ, قالاىشىلىك اۆتوكولىك جولدارىن كۇردەلى جوندەۋ, «بولاشاق» پوسەلكەسىنەن جاڭا مەكتەپ, «فينسكي» اۋماعىنان بالاباقشا, ويىن-ساۋىق ورتالىعىن سالۋ ماسەلەلەرىن شەشپەكشى. سوندا قاندىاعاش قالاسى بۇرىنعىدان دا كورىكتەنە ءتۇسەدى, تۇرعىندارعا قولايلى بولادى. مىنە, قاناتىن كەڭگە جايىپ كەلە جاتقان قاندىاعاشتىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭى وسىنداي. _______________________ ارنايى بەتتى دايىنداعان «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ اقتوبە وبلىسى بويىنشا مەنشىكتى ءتىلشىسى ساتىبالدى ءساۋىرباي.