ەكپەدەن قاشۋ وزىڭە دە, وزگەگە دە زيان

سەبەبىنە ۇڭىلسەك, بىرنەشە فاكتور اسەر ەتىپتى. الدىمەن جۇقپالى اۋرۋلار­دىڭ الدىن الىپ ۆاكتسيناتسيا جاساتۋ ەلدىڭ بارىنە بىردەي قولجەتىمدى ەمەس. ەكىنشىدەن, ادامداردىڭ ۆاكتسينادان سانالى تۇردە باس تارتۋى. ونىڭ دا بىرنەشە سەبەبى بار ەكەن. بىرەۋلەر ۆاكتسينادان كەيىنگى ءىشىنارا كەزدەسەتىن شەتىن وقيعالاردان قاشىپ, الدەقالاي جۇعاتىنى مەن جۇقپايتىنى بەلگىسىز اۋرۋ­دان ساقتانامىز دەپ جۇرسە, ەندى ءبىرى ءدىني نانىمى بويىنشا ەكپە سالۋدى قۇدايعا قارسىلىق دەيدى. سونىڭ سالدارىنان قوعامدا الدىن الا ۆاكتسينالاۋدان وتپەگەن, اعزالارى اۋرۋعا قارسى كەلە المايتىن ادامداردىڭ سانى كوبەيىپ, اشەيىندە ءبىردى-ەكىلى ادامعا عانا جۇعىپ توقتايتىن دەرت اۋاعا جايىلىپ, تۇتاس ەۋروپانى كەۋلەپ كەتكەن.

ەلىمىزدە مەملەكەتتىڭ ءوزى موينىنا الىپ, كوپتەگەن جۇقپالى اۋرۋلارعا قار­سى ۆاكتسينا جاساۋ تەگىن بولعانىمەن, ەۋروپاداعىداي ەكپەدەن قاشاتىندار بىزدە دە بارشىلىق. سەبەپتەرى دە ۇقساس كەلەدى. ءبىز اڭگىمەگە تارتقان دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتىنىڭ باس ساراپشىسى نۇر­شاي ازىمباەۆانىڭ ايتۋىنشا, يممۋن­داۋدىڭ ماڭىزدىلىعى سوندا, ءار ادام ۆاكتسينالاۋدان وتكەندە ينفەك­تسيالىق اۋرۋلاردان ءوزىن عانا قورعاپ قويماي, اينالاسىنداعى جۇرتشىلىقتى دا كەسەلدەن ساقتايدى.

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, جىلىنا 2-3 ملن ادام ۆاكتسينا جاساۋ ارقىلى تارالۋى تەجەلىپ وتىرعان اۋرۋلاردان كوز جۇمادى. «ۆاكتسينالاۋ نەمەسە يممۋندىق ساۋىقتىرۋ الدىن الۋ شاراسى دەنساۋلىق ساقتاۋداعى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى بولىپ ەسەپتەلەدى. قازىرگى كۇنى ەلىمىز پوليو­ميەليت اۋرۋىن جويىپ, ءوز اۋماعىندا بۇل كەسەلدى بولدىرماي وتىر. دەگەنمەن, وعان قارسى ەگۋ جالعاسا بەرەدى, ويتكەنى ءۇن­دىستان, اۋعانستان, پاكىستاندا پوليوميەليت جويىلعان جوق. ال تۇيىقتالىپ, ەشقايدا بارىپ-كەلمەي, ارالاسپاي وتىرماعان ەل بولعان سوڭ ساقتانۋعا ءماجبۇرسىز. ينفەكتسياعا شەكارادان توسقاۋىل قويا المايمىز, سوندىقتان ەكپە سالۋ قاجەتتىلىك», دەيدى باس ساراپشى.

كەيدە قول جەتكىزىلگەن جەتىستىكتىڭ وزىنە قارسى جۇمىس ىستەيتىن دە كەزى بولادى ەكەن. ويتكەنى يممۋنيتەتتى كوتە­رۋ ناتيجەسىندە جۇقپالى اۋرۋلار­دىڭ ازايىپ, بۇرىن بالالاردى قىناداي قىرعان كوپشىلىگىنىڭ جويىلىپ كەتۋى, ادامداردىڭ بويلارىنداعى قاۋىپتەن ساقتانۋ سىندى قورعانىشتىق قابىلەتىن ازايتقانداي. سوندىقتان دا ەلدىڭ كوپ­شىلىگىندە وسى يممۋنداۋدىڭ ءوزى قاجەت پە دەگەن وي تۋعان. ەگەر ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە جۇگىنە وتىرىپ, وسىدان 20 جىل بۇرىنعى دەرەكتەرمەن سالىستىرساق, قىزامىقپەن اۋرۋدىڭ 1998 جىلى 15346 جاعدايى تىركەلسە, 2016 جىلى نەبارى 4 بالا عانا اۋىرعان. ەپيدەميالىق پاروتيت, ياعني حالىقتا شوشقاتاماق اتاۋىمەن بەلگىلى اۋرۋ­مەن 1998 جىلى 5500 ادام ناۋقاستانسا, بىلتىر 39 ادام اۋىرىپ, 106 ەسەگە ازايعان. ال ۆيرۋستى گەپاتيتتىڭ «ۆ» تۇرىنە ەكپە ەنگىزىلگەنگە دەيىن, ماسەلەن, 1998 جىلى 3943 ادام وسى كەسەلدىڭ قۇرىعىنا تۇسسە, قازىر بالالاردىڭ وعان شالدىعۋى 317 ەسەگە تومەندەدى. بۇرىن ينفەكتسيالىق اۋرۋحانالاردا گەپاتيتپەن اۋىرعاندار كوبەيگەندە قايدا جاتقىزارلارىن بىلمەي ابدىراعان دارىگەرلەردى ايايتىنبىز. دالىزگە جاتقىزۋعا المايدى, ويتكەنى وزگەلەرگە جۇعادى, ال پالاتالار لىق تولى بولاتىن.

بۇگىندە قوعامدا يممۋنداۋ ماسەلەسى بويىنشا ساۋاتتىلىق دەڭگەيىن جوعا­رى­لاتۋ, اتا-انالارعا جانە ءدىني كون­سەر­ۆاتورلارعا ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇر­گىزۋ, يممۋندانۋدى مىندەتتەۋ ناتي­جەسىندە ۆاكتسينامەن باسقارىلاتىن ين­فەك­تسيالاردىڭ الدىن الۋعا بولاتىنىن ءتۇسىندىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى ارتا تۇسۋدە. اسىرەسە حالىقتىڭ كوشىپ-قونۋ پروتسەسى, بيزنەستىك جانە تۋريستىك ساپارلارمەن ازاماتتاردىڭ شەتەلدەرگە, ال شەتەلدىكتەردىڭ, بىزگە كەلۋلەرىنىڭ قارقىندى ءجۇرۋى جابايى پوليوميەليت ۆيرۋسىن, قىزىلشا, پاندەميا تۇماۋىن جانە دە باسقا ينفەكتسيالىق اۋرۋلاردى اكەلۋ قاۋپىن تۋىنداتا بەرمەك. وسىعان وراي ەپيدەمياعا تۇراقتى جاعدايدى قۇرۋ ءۇشىن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردى قىزىلشا, قىزامىق, پوليوميەليتكە قارسى قوسىمشا جاپپاي ۆاكتسينالاۋ جۇرگىزىلەدى.

الايدا وسى جۇقپالى اۋرۋلارعا يم­مۋن­­­دىق قارسىلىقتى كۇشەيتەتىن ەكپەگە قارسى شىعۋشىلىقتىڭ زياندى نىشاندارى دا بايقالىپ جاتىر. بۇل ارينە قوعامدى ويلاندىرۋعا ءتيىس وتە وزەكتى ماسەلە. بيىل 1 ساۋىردەگى دەرەكتەردى العا تارتساق, ەل كولەمىندە 13622 يممۋنداۋدان باس تارتۋ تىركەلىپتى. بۇل بۇرىنعى جىلداردىڭ وسى كەزەڭگە دەيىنگى كورسەتكىشىمەن سالىستىرعاندا 5 پايىزعا ۇلعايدى دەگەن ءسوز. سونىڭ اسەرىنەن 12 بالادا كوكجوتەل اۋرۋى تىركەلگەن, ەكپەدەن باس تارتقان اقتوبەلىك جاس جىگىت قۇتىرمادان جانە ءبىر ادام سىرەسپەدەن دۇنيە سالعان.

ءاربىر ەلدە تۇرعىنداردى ەگۋگە ارنالعان ينفەكتسيالىق اۋرۋلار ءتىزىمى بولسا, ەلىمىزدە ۇلتتىق كۇنتىزبە بويىنشا 21 جۇقپالى اۋرۋعا ەكپە جۇرگىزىلىپ, ۆاكتسينالاۋدى قامتۋدا ەكپەنىڭ 17 ءتۇرى رەسپۋبليكالىق, ال 7 ءتۇرى جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى. وتانىمىزدا تۇرعىنداردى يممۋنداۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك تىركەۋ پروتسەدۋراسىنان وتكەن ۆاكتسينالار قولدانىلادى. 2013 جىلدان باستاپ ەلىمىزگە اكەلىنەتىن ۆاكتسينانىڭ ءار پارتياسىندا ونىڭ ساپاسى مەن كاۋىپسىزدىگىن باعالاۋ مەن مىندەتتى سەرتيفيكاتتاۋ ەنگىزىلگەن.

يممۋنداۋ جىل سايىن ميلليونداعان ءومىردى قۇتقارىپ قالادى, ال كوزى اشىق ساۋاتتى قوعام بۇل تابىستى بەكىتە تۇسۋمەن قاتار, قولداۋى ماڭىزدى. ەكپەدەن قاشۋدىڭ تيگىزەر زيانىن ەستەن شىعارماي, قوعام الدىنداعى جاۋاپتىلىقتى دا ەستە ۇستاعان ءجون.

انار تولەۋحانقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»