مامىردا ەلوردادا كەزەكتى استانا ەكونوميكالىق فورۋمى وتەدى

ون ءبىرىنشى رەت وتەتىن بيىلعى القالى جيىننىڭ ورنى بولەك. ولاي دەيتىنىمىز, بۇل جولعى فورۋم جاڭا فورماتتا ۇيىم­داستىرىلادى. Global Challenges Summit 2018 دەپ اتالعان استانا ەكونوميكالىق فورۋمى اتى ايتىپ تۇرعانداي بارشا ادامزات ءۇشىن وزەكتى جاھان­دىق سىن-قاتەرلەردى تالقىلايتىن بولادى. 

سونداي-اق Global Challenges Summit 2018 بۇرناعى جىلدار­داعىداي تاۋەل­سىزدىك سارايىندا ەمەس, ەكسپو-2017 كور­مە كەشەنىندەگى كونگرەسس ورتا­­لى­­عىندا وتەدى دەپ جوس­پار­لانىپ وتىر. جيىنعا شاقىرىل­عان شەتەلدىك مارتەبەلى مەيمان­دار­دىڭ قاراسى قالىڭ. ولاردىڭ ارا­سىندا بۇۇ-نىڭ بۇرىنعى باس حاتشىسى پان گي مۋن, بۇۇ تۇراقتى ۇيلەستىرۋشىسى نوري­ماسا شيمومۋرا, فرانتسيا­نىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى فرانسۋا وللاند, گرۋزيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى, پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ميحەيل دجانەليدزە, دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ورتالىق ازيا بويىنشا ديرەكتورى ليليا بۋرۋنچۋك, ەستونيانىڭ بۇرىنعى پرە­زيدەنتى تووماس يلۆەس, اتاق­ت­ى كينورەجيسسەر, ستسەناريست ءارى پروديۋسەر, ۆەنەتسيا كينو­فەس­تيۆالى «التىن ارىستان» سىي­لىعى­نىڭ لاۋرەاتى كشيشتوۆ زانۋسسي, يتاليانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى رومانو پرودي, مالايزيانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى يدريس دجالا, World Bank-ءتىڭ قازاقستانداعى تۇراقتى وكىلى اتو براۋن, ستەنفورد ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ ەكونوميكا پروفەسسورى, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى مايكل سپەنس, McAfee Capital Partners كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, باسقارۋشى ديرەكتورى لەيرد كەگان, AECOM حول­دينگىنىڭ ستراتەگيالىق جوس­پار­لاۋ جانە قالا ديزاينى جونىن­دەگى ديرەكتورى كارلو كاستەللي, BCG حا­لىقارالىق كونسالتينگتىك كوم­پا­نياسىنىڭ وكىلى حانس-پول بيۋرك­­نەر, ماسكەۋدەگى سكولكوۆو باس­­­قارۋ مەك­تەبىنىڭ پرەزيدەنتى ان­د­­رەي شارونوۆ, تاعى باسقالارى بار.

اتى اتالعان سپيكەرلەردىڭ قانداي تاقىرىپتا ءسوز سويلەيتىنى تۋرالى تولىق اقپارات ازىرگە جاريالانعان جوق. مارتەبەلى مەي­مانداردىڭ قاتارىنداعى بۇۇ-نىڭ بۇرىنعى باس حاتشىسى, بۇگىندە حالىقارالىق وليم­پيادا كوميتەتىنىڭ ادەپ كوميس­سياسىنىڭ توراعاسى پان گي مۋن حالىقارالىق داۋلاردى رەتتەۋ قۇرالدارى دەگەن تاقىرىپتا بايانداما جاسايدى دەپ كۇتىلۋدە.

Global Challenges Summit 2018 ۇيىمداستىرۋشىلارىنىڭ حابارلاۋىنشا, ءۇش كۇنگە سوزىلاتىن جيىن بارىسىندا بۇگىنگى تاڭدا الەمدى الاڭداتىپ وتىرعان 11 تاقىرىپ توڭىرەگىندە ءسوز قوزعالۋعا ءتيىس. اتاپ ايتقاندا ورتاق ەكونوميكا, جاڭا تازا ەنەرگيا الەمى, جاھاندىق قاۋىپ­سىزدىك, بولاشاققا بولجام, جاھان­دىق ستراتەگيا, جاڭا ادامزات الەمى, تسيفرلى الەم, رەسۋرستار الەمى, بولاشاقتىڭ اقشاسى, بولا­شاقتىڭ قالاسى سىندى تاقىرىپ­تار بويىنشا الەم­نىڭ اۋزىمەن قۇس تىستەگەن تۇلعا­لارى وي-پايىمدارىن ورتاعا سا­لىپ, ءوزارا پىكىر الماساتىن بولادى.

جالپى حالىقارالىق قوعام­داس­تىقتىڭ ماڭىزدى بولىگى رەتىندە Global Challenges Summit 2018 اياسىندا تالقىلاناتىن تاقى­رىپ­تاردىڭ قاي-قايسىسىنىڭ دا قازاقستان ءۇشىن ومىرلىك ماڭىزى بار ەكەندىگى كۇمان تۋدىرمايدى. بۇل اتالعان تاقىرىپتاردىڭ باسىم بولىگى بۇعان دەيىن دە ەلىمىزدە تالقىلانىپ, ءتيىستى جۇمىستار قولعا الىنىپ جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. ماسەلەن, تسيفرلان­دىرۋدى تىلگە تيەك ەتەيىك. مەملە­كەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىن­شا قولعا الىنعان باع­دار­لا­مانىڭ اياسىندا ەل ءومىرى­نىڭ بارلىق سالاسىن, ەكونوميكا­نى, الەۋ­مەت­تىك سالانى, عىلىم­دى, ما­دە­­نيەتتى تسيفرلاندىرۋ جۇ­مىس­تارى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. ول ءۇشىن ارنايى باع­دارلاما دا قابىلدانعان.

دامىعان ەلدەردە باستاۋ العان ۇدەرىستەردىڭ قازاقستانداعى ءتيىمدى جاڭالىقتارى قازىردىڭ وزىندە ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك سەك­تور­دا كورىنىس تاۋىپ وتىر. ماسە­­لەن, حالىققا قىزمەت كور­سەتۋ ور­تالىقتارىندا تسيفر­لان­دىرۋ­دىڭ ارقاسىندا وپەراتور­لار­دىڭ قاتارى ازايدى. ازاماتتار وپەراتوردىڭ كومەگىنە جۇگىنبەي-اق, وزدەرىنىڭ ءتيىستى پارولدەرىن تەرۋ ارقىلى مەملەكەتتىك قىزمەت تۇرلەرىن پايدالانۋدى مەڭگەرە باستادى. جاسى 27-دەن اسقان ازاماتتاردىڭ اسكەري بيلەت الۋى, ءتۇرلى كولىك تۇرلەرىن تىركەۋ, كولىك جۇرگىزۋ كۋالىگىن, نارەستەنىڭ تۋ تۋرالى كۋالىگىن, كوپتەگەن انىق­تا­مالاردى الۋ, سالىق پەن تولەم­دەر تولەۋ سياقتى بۇرىن اۋرە-سار­ساڭعا سالاتىن, شەتى مەن شەگى كورىنبەيتىن قىرۋار جۇمىس­­تى از ۋاقىت ىشىندە ۇيىندە وتى­رىپ-اق تىندىرۋدى حالىق ءبىر­شاما مەڭگەردى دەۋگە بولادى. زەينەت­اقى ەسەپشوتىن ونلاين اشۋ دا تسيفرلاندىرۋدىڭ ارقا­سىندا كەلگەن يگىلىكتەردىڭ ءبىرى.

Challenges Summit 2018 اياسىندا تالقىلاناتىن «بولاشاقتىڭ قالاسى» دا ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن تاڭ­سىق ەمەس. Smart قالا دەگەن ۇعىم ەلى­مىزدەگى ءىرى قالالاردىڭ كوپ­شى­لىگىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە دەندەپ ەنىپ جاتقانىنا بىرنەشە جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. ورتالىق شاھار­لارداعى قوعامدىق كولىك­تەر­دىڭ ءجۇرۋ كەستەسى, مەكتەپ, بالاباقشا, مەدي­تسينالىق جانە مادەني نىسان­داردىڭ جۇمىسى, اۋا رايى نەمەسە باسقا دا جاعداي­لارعا بايلانىس­تى ورىن العان وزگەرىستەر تۋرالى حابارلامالاردى الۋ قازىر ەشكىم­گە جاڭالىق ەمەس. Smart قالا­نىڭ يگىلىكتەرى حالىقتىڭ ءومىرىن جەڭىلدەتۋگە, ازاماتتاردىڭ, اسىرەسە جاس بالا­لاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قانشا­لىقتى پايداسىن تيگىزەتىنى تاجى­ريبە جۇزىندە دالەلدەنىپ ءجۇر.

استانا ەكونوميكالىق فورۋمى ەڭ العاش 2008 جىلى وتكى­زىل­گەن-ءدى. العاشقى باس­قوسۋ­دا دۇنيە­جۇزى­لىك ەكونومي­كا مەن قار­جى جۇيەسىن وڭالتۋ جانە دامىتۋ ماسەلەرى تالقى­لان­عان بولاتىن. سودان بەرگى ارا­لىق­تا القالى جيىن ىقپال­دى حالىقارالىق الاڭ­داردىڭ بىرىنە اينالدى. جاھان­دىق جاڭا يدەيالار­دىڭ قاي­نار كوزى رەتىندە تانىلدى. جۇيەلى تۇردە وتكىزىلۋى مەن كوتەرى­­لە­تىن ماسەلەلەردىڭ اۋقىم­دى­لى­عى­نا, وزەكتىلىگىنە بايلانىس­تى حالىق­ارالىق ارەنادا سوڭعى جىلدارى «قازاقستاندىق داۆوس» دەگەن اتقا دا يە بولا باستادى.

استانا ەكونوميكالىق فورۋ­مىنىڭ ۇسىنىمدارى 2012 جىلى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ پلە­نار­لىق سەسسياسىندا تانىستى­رىلعانىن اتاپ وتكەن ءلازىم. سول تۇستا بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋننىڭ, بۇۇ باس اسسام­بلەياسى­نىڭ 66-سەسسياسىنىڭ پرەزي­دەنتى ان-ناسەردىڭ جانە G20-داعى مەكسيكا توراعالىعى تاراپىنان ەلورداداعى حالىقارالىق جيىنعا جوعارى باعا بەرىلدى.

ال 2014 جىلى ءVIى استانا ەكونوميكالىق فورۋمى اياسىندا ءىI دۇنيەجۇزىلىك داعدارىسقا قارسى كونفەرەنتسيا بۇۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قارجى, ەكونوميكا مينيستر­لەرى مەن ورتالىق بانكتەرى باس­شى­لارىنىڭ دەڭگەيىندە ءوتتى. ونىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا بۇۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەرگە ار­­­نال­­­عان الەمدىك داعدارىسقا قار­­سى جوسپار تۇجىرىمداماسى قابىلداندى.

بىلتىرعى فورۋم تاقىرى­بىنىڭ «جاڭا ەنەرگيا – جاڭا ەكونوميكا» دەپ اتالۋىنىڭ دا وزىندىك ەرەكشە ءمانى بار. بۇل تاقىرىپ ەلى­مىزدە وتكەن ەكسپو-2017 حا­لىق­­ارا­­لىق كورمەسىنىڭ تاقىرى­بى­­مەن ۇي­لەسىم تاپتى. وسىلايشا «بولا­شاق­تىڭ ەنەرگياسى» تاقى­رى­بى­مەن استانادا جينالعان جاڭا تەح­­نولوگيالار مەن يننوۆاتسيا­لار تورتكۇل دۇنيەنىڭ ءمۇيىزى قارا­عاي­داي ەكونوميستەرى مەن عالىم­دار­ى­نىڭ تالقىسىنا ءتۇستى. وعان الەمنىڭ ونداعان مەملەكەتى مەن بە­دەلدى حالىقارالىق ۇيىم­دا­رى­­نان 3 مىڭنان استام دەلەگات قاتىستى.

جالپى, ون جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە جيىنعا باس-اياعى 150 مەملەكەتتەن 43 مىڭنان استام دەلەگات قاتىسىپتى. فورۋم اياسىن­دا استانادا 280 مەموراندۋم مەن حالىقارالىق كەلىسىمگە قول قويىلدى. ەۋرازيالىق ىسكەر­لىك كون­گرەسى, نوبەل سىيلىعى لاۋرەات­تارى­نىڭ استانا كلۋبى قۇرىل­دى. فورۋم ورتالىق ازيا­نىڭ باستى ىسكەرلىك سامميتىنە اي­نال­دى. قازاقستان ەۋرازيانىڭ كىن­دىگىندە ورنالاسقان مەملەكەت رەتىندە رەسەي, قىتاي, تۇركيا, ءباا, كورەيا, وزبەكستان, گرۋزيا, تاجىكستان سىندى ەلدەردىڭ ىسكەرلىك ورتالىعىنا اينالا باستادى. بيىل­عى جىلى Global Challenges Summit 2018 اياسىندا جاھاندىق سىن-قاتەر تاقىرىبىن قوزعاۋ ار­قىلى قازاقستان حالىق­ارالىق ىق­پال­داستىقتى دامىتۋ باعىتىندا ما­ڭىزدى قادام جاسايتىن بولادى.

ارنۇر اسقار,

«ەگەمەن قازاقستان»