الماتىداعى مەملەكەتتىك قۋىرشاق تەاترىنىڭ شەجىرەسى

تاريحى تاياق قۋىرشاقتان باستالاتىن ونەر ورداسى دامي كەلە, بۇگىنگى زامان اعىمىنا ساي كۇردەلى ماريونەتكالارمەن قاتار سوڭعى ۇلگىدەگى تەحنيكالىق-لازەرلى جابدىقتارمەن كوركەمدەلىپ, كىشكەنتاي كورەرمەندەرگە ءتۇرلى جانرداعى قويى­لىمدار ۇسىنىپ كەلەدى. ەلىمىزدە جانە شەتەلدەردە وتەتىن رەسپۋبليكالىق, حالىق­ارالىق فەستيۆالدەردە توپ جارىپ جۇرگەن ونەر وشاعىنىڭ رەپەرتۋارلىق ساياساتىنىڭ اۋقىمى دا كەڭ. بىراق وسىعان قاراماستان, بالدىرعاندارعا ونەر دەيتىن وزگەشە ولكەنىڭ بار ەكەنىن ءبىلدىرىپ, تەا­تر تۋرالى تۇسىنىگىنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپالى ەرەكشە. قۋىرشاق تەاترى تۋرالى قازاق تىلىندە جازىلعان مامانداردىڭ زەرتتەۋ جۇمىسى جوققا ءتان.

21 ناۋرىز – حالىقارالىق قۋىرشاق­تار تەاترى كۇنىنە وراي الماتى قۋىرشاق تەاترىندا 15-19 ناۋرىز كۇندەرى ارالى­عىندا «قۋىرشاقتار شاقىرادى – 2018» اتتى تەاترىشىلىك فەستيۆال وتكى­­زىلىپ, سونىڭ اياسىندا ونەرتانۋ عى­لى­مدارىنىڭ كانديداتى, ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ەركىن جۋاسبەكتىڭ «قازاق قۋىرشاق تەاترى» اتتى جاڭا كىتابىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. بۇل سۇبەلى ەڭبەكتە قازاقتىڭ مەملەكەتتىك قۋىرشاق تەاترىنىڭ 1935-1992 جىلدار ارالىعىنداعى الپىس جىلدىق شىعارماشىلىق تاريحى جىلنامالىق تارتىپپەن جازىلعان. جيناقتا تابيعاتى بولەك قۋىرشاق ونەرىنىڭ قازاق فولكلورىندا قولدانىلۋىن, ساحنالىق ماقساتىن, جاسالۋ جولدارىن سيپاتتايدى جانە ارحيۆتىك ماتەريالدار ارقىلى تەاتردىڭ ءوسۋ-وركەندەۋ جولى كەڭىنەن زەرتتەلىپ, كەزەڭدىك سپەكتاكلدەر, اكتەرلىك, رەجيسسەرلىك تابىستارى ءسوز بولادى.

تۇساۋكەسەردە بەلگىلى تەاتر سىنشىسى باقىت نۇرپەيىس: «تەك تەاترتانۋشىلارعا عانا بايقالاتىن, بىراق ەركىن تىلەۋ­قۇل ۇلىنىڭ دا نازارىنان تىس قال­ماعان ءبىر ماسەلە, ۇلتتىق قۋىرشاق بولمايىنشا, ۇلتتىق قۋىرشاق تەاترى دەپ ايتۋدىڭ ەش شىندىققا جاناسپايتىنىن كەڭ مالىمەتتەرمەن دالەلدەۋى. ۇلتتىق قۋىرشاق جاي عانا جاسالا سالمايدى, ول دراماتۋرگيالىق پەسا ارقىلى جاسالادى. بۇل كىتاپتا تەاتردىڭ بۇگىنگى دامۋى, باعىت-باعدارى, باسىنداعى قيىنشىلىقتارى, جەتىلۋىنە كەدەرگى بولىپ وتىرعان قولبايلاۋ, ولقىلىقتارى – ءبارى دە سارالانعان. مەملەكەتتىك تەا­ترمەن بىرگە, وبلىستارداعى قۋىرشاق تەاترلارى دا قاتار ءسوز بولىپ, ولاردىڭ اراسىنداعى ءوزارا شىعارماشىلىق باسەكە جايى دا اۆتور نازارىنان تىس قالماعان» دەپ باعالادى.

فەستيۆال اياسىنداعى بۇل ءبىرىن­شى ۇلكەن شارا بولسا, ەكىنشىسى – الما­تى قۋىرشاق تەاترىندا العاش رەت ۇيىم­داستىرىلىپ وتىرعان فەستيۆالدىڭ ءوزى. ونىڭ باستى ماقساتى – تەاتر رە­پەر­تۋارىنداعى 2017-2018 جىلدار ارا­­لىعىنداعى ساحناعا جول تارت­قان قويى­­لىمداردى سارالاي وتىرىپ, قۋىر­شاق ونەرىنىڭ قوعامعا اسەر-ىق­پالىن ارتتىرىپ, ءداستۇرلى ۇلتتىق قۋىر­شاق­تاردى جاڭعىرتا ءتۇسۋ ارقىلى جاس ۇرپاقتى ىزگىلىك يدەياسىنا تاربيەلەۋ. فەستيۆالدە كاسىبي ساراپشىلار مەن كورەرمەندەر نازارىنا تەاتر رەپەرتۋارىنان 8 قويىلىم ۇسىنىلىپ, سپەكتاكل سوڭىندا تالداۋ جاسالدى. فەستيۆال تەا­تر ىشىندە وتسە دە, ونىڭ حالىقارالىق سيپاتىن اڭعارماۋ مۇمكىن ەمەس. قازىلار قاتارىندا رەجيسسەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, استانا قالالىق قۋىرشاق تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەك­شىسى قۇرالاي ەشمۇراتوۆا, رەسەي فە­دەراتسياسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, رە­جيسسەر, ورىنبور وبلىستىق قۋىرشاق تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ۆاديم سميرنوۆ (رەسەي فەدەراتسياسى), بەلگىلى تەاتر سىنشىسى, ش.ايتماتوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ۇلتتىق ورىس تەاترىنىڭ ادەبيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ەلەونورا تۋردۋبەكوۆا (قىرعىز رەسپۋبليكاسى) بولدى. كۇن سايىن ەكى قويىلىمنان تاماشالاعان ساراپشىلار القاسى «ەڭ ۇزدىك قويىلىم», «ەڭ ۇزدىك اكتەر», «ەڭ ۇزدىك اكتريسا», «ەڭ ۇزدىك قۋىرشاق جۇرگىزۋشى», «ەڭ ۇزدىك قۋىرشاق داۋىسى», «ۇزدىك دەبيۋت», «ۇزدىك ەپيزود», «ۇزدىك باق وكىلى» سىندى اتالىمدار بويىنشا جەڭىمپازداردى انىقتاپ, ولارعا ارنايى ديپلومدار جانە 50 مىڭ مەن 100 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا اقشالاي ىنتالاندىرۋ سىيلىعىن تابىستادى.

الماتى قۋىرشاق تەاترىنىڭ ديرەكتورى تالعات ەسەناليەۆ تەك قۋىرشاقتاردى عانا سويلەتىپ, وزدەرى كورىنبەي تاسادا قالا بەرەتىن ارتىستەردىڭ ەڭبەگىن ءادىل باعالاپ, ولاردىڭ شىعارماشىلىق جاعى­نان شابىتتانىپ, ىزدەنە تۇسۋىنە مۇم­كىندىك جاساعان تەاتر دەمەۋشىلەرىنە, قازىلار القاسىنا, قالا اكىمدىگىنە العىس ءبىلدىردى.

ايگۇل احانبايقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»

الماتى