قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە مەن بىلتىر تاعى دا ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى ساياسي وقيعا – قحا-نىڭ حV سەسسياسىنا قاتىسۋ قۇرمەتىنە يە بولدىم. مەملەكەت باسشىسى, جالپىۇلتتىق كوشباسشىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ اۋقىمدى جانە ماعىنالى بايانداماسىنان ۇمىتىلماستاي اسەر الدىم.
سەسسيادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ۇلتتىق ساياساتى اياسىنداعى جاڭا ستراتەگيالىق قۇجات – قازاقستاننىڭ ەل بىرلىگى دوكتريناسىنىڭ جوباسىن جاريالادى, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستار بويىنشا مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ءبىرتۇتاس ءىس-قيمىل باعدارلاماسىن ازىرلەۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ كورسەتە وتىرىپ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن ساپالى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەتىن وسى قۇجات تۋرالى ءوزىنىڭ وي-پىكىرىن ءبىلدىردى.
ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ جۇمىسىنا جاڭا عىلىمي كوزقاراس, الەمدىك قاۋىمداستىق الدىندا ەتنوساارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم بويىنشا قازاقستاندىق تاجىريبەنى ساقتاپ قالۋ مەن ۇلعايتا ءتۇسۋدىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى سەسسياعا قاتىسۋشىلار مەن قوناقتاردىڭ ايتقان پىكىرلەرى كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ وتىردى. مۇنىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ كوشباسشىمىز, ەلىمىز, ميلليونداعان قازاقستاندىق ەڭبەك ءسىڭىرىپ وتىرعان ءىسىمىز ءۇشىن ماقتانىش سەزىمىن تۋدىرىپ, ەرەكشە كوڭىل-كۇيدىڭ پايدا بولۋىنا ىقپال ەتتى.
ۇلتارالىق قاتىناستار اياسىنداعى ەلىمىزدىڭ وڭدى تاجىريبەسىنە, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ تابىستى قىزمەتىنە بۇگىنگى كۇنى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرى ۇلكەن قىزىعۋشىلىقپەن جانە قۇرمەتپەن قاراپ وتىرعاندىعى, ال ەل بىرلىگى دوكتريناسىنىڭ ىسكە اسىرىلا باستاۋى ەتنوسارالىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق مودەلىن نىعايتا تۇسەتىندىگى ءسوزسىز.
ەلىمىزدەگى ۇلتارالىق قاتىناستار – قوعامداعى توزىمدىلىكتىڭ ۇلگىسى جانە ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى. بۇكىل قازاقستان حالقى سياقتى جامبىلدىقتار دا ەۋرازيانىڭ جۇرەگى – استانادا بوي كوتەرگەن, قازاقستان حالقىنىڭ گۇلدەنۋى مەن بىرلىگىنىڭ جاڭا ءداۋىرىن ءبىلدىرىپ تۇرعان “قازاق ەلى” مونۋمەنتىن ۇلكەن سەرپىلىسپەن قابىلدادى.
تاريحي سەبەپتەرگە بايلانىستى جامبىل وبلىسىندا دا كوپتەگەن ەتنوستار تۇرىپ جاتىر. تاعدىر ءتالكەگىمەن جانە ءارتۇرلى سەبەپتەرمەن ءبىزدىڭ جەرىمىزگە ەجەلدەن كوپتەگەن ەتنوس وكىلدەرى قونىس تەپتى. ءومىردىڭ كەشەگى قيىن-قىستاۋ كۇندەرىن باستان وتكەرىپ, كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرشىلىك پەن قۋانىشتى ساتتەردى بىرگە ءبولىسىپ, وبلىسىمىزدا ءارتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇرۋدە. بۇگىنگى كۇنى ميلليوننان استام تۇرعىنى بار وبلىسىمىزدا 30 ەتنومادەني بىرلەستىككە بىرىككەن 80-نەن استام ۇلتتىڭ وكىلدەرى تۇرادى.
ەتنوستىق باعىتتاعى قوعامدىق بىرلەستىكتەر وزدەرىنىڭ جۇمىسىن قازاقستان ەتنوستارىنىڭ رۋحاني-مادەني جانە ازاماتتىق بىرلىگىن ەسكەرە, قازاق حالقىنىڭ مادەنيەتى مەن مەملەكەتتىك تىلگە باسىمدىق بەرە وتىرىپ جۇرگىزىپ كەلەدى. ءبىز ءوزىمىزدىڭ ساياسي تۇراقتىلىعىمىزدى, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق تولەرانتتىلىعىمىزدى ماقتان تۇتامىز. بۇل – ءبىزدىڭ باستى جەڭىسىمىز, ول وزىنەن ءوزى كەلگەن جوق. بارلىق ەتنوستاردىڭ مادەنيەتىن, داستۇرلەرى مەن ۇردىستەرىن ساقتاپ قالۋ مەن دامىتۋ, انا ءتىلىن ۇيرەنۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايلار جاسالعان.
مادەنيەت ونكۇندىكتەرى, ەتنوس كۇندەرى, فەستيۆالدەر, كونكۋرستار, عىلىمي-پراكتيكالىق جانە عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيالار, جاڭا كىتاپتاردىڭ تۇساۋكەسەرى, كورمەلەر, دوڭگەلەك ۇستەلدەر, جاستار اكتسيالارى جانە شىعارماشىلىق ەسەپ بەرۋ كونتسەرتتەرى, مەرەكەلىك دوستىق شەرۋلەرى, سپورتتىق جارىستار مەن تانىمدىق ۆيكتورينالار سياقتى ءىس-شارالار ەتنوسارالىق قاتىناستاردى ءۇيلەستىرۋگە باعىتتالعان.
وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جانە ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وبلىس بيۋدجەتىنەن قوماقتى قاراجات ءبولىنۋدە. تەك سوڭعى ءتورت جىلدىڭ ىشىندە قارجىلاندىرۋ 3,4 ەسەگە ءوسىپ, وتكەن جىلى 25,5 ملن. تەڭگەنى قۇرادى. اسسامبلەيانىڭ جەرگىلىكتى حاتشىلىعىنا قوسىمشا شتاتتىق بىرلىكتەر ءبولىنىپ, دوستىق ءۇيىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى ايتارلىقتاي نىعايتىلدى.
ەل پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداي وتىرىپ, ءۇش ەتنومادەني بىرلەستىك وتكەن جىلى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىستى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى كونكۋرسقا قاتىسىپ, گرانتتار جەڭىپ الدى, بۇل ولاردىڭ پراكتيكالىق قىزمەتىنە ۇلكەن ماتەريالدىق كومەك بولدى.
وبلىستىق دەڭگەيدە مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار, ەتنوبىرلەستىكتەر, ساياسي پارتيالار جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرىمەن ۇدايى كەزدەسۋلەر وتكىزۋ جۇيەسى ورنىققان. ەتنومادەني بىرلەستىكتەر وكىلدەرى وبلىس, اۋداندار, تاراز قالاسى اكىمدىكتەرى جانىنداعى كوميسسيالار مەن كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگانداردىڭ قۇرامىنا ەنگىزىلگەن ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردى قاراۋعا قاتىستىرىلادى.
بارلىق اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ ەلدى مەكەندەرى قامتىلا وتىرىپ, ءاربىر ناقتى ايماقتىڭ, ءتۇرلى ەتنوستار شوعىرلانعان جەرلەردىڭ ەرەكشەلىكتەرى ەسكەرىلە وتىرىپ, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىل جوسپارى ازىرلەنىپ, ىسكە اسىرىلۋدا.
“نۇر وتان” حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسى جامبىل وبلىستىق فيليالىمەن, جامبىل وبلىستىق ىشكى ىستەر جانە ادىلەت دەپارتامەنتتەرىمەن, ءبىلىم ءبولىمىمەن, “اق كوگەرشىن” جاستار ورتالىعى” قوعامدىق بىرلەستىگىمەن, الىس جانە جاقىن شەتەلدەردىڭ حالىقارالىق مۇگەدەكتەر قوعامىمەن, سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى كەڭەسىمەن, ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانا جۇيەسىمەن جانە باسقا دا مەكەمەلەرمەن ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلداردى نىعايتۋ بويىنشا بىرلەسكەن جوسپارلار ىسكە اسىرىلۋدا.
مەملەكەتتىك ۇلتتىق ساياساتتى, ەل پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ “داعدارىس ارقىلى جاڭارۋ مەن دامۋعا” اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىن, 2009 جىلعا ارنالعان ۇكىمەتتىڭ ءىس-قيمىل جوسپارىن (جول كارتاسىن), قازاقستاننىڭ ەل بىرلىگى دوكتريناسىنىڭ جوباسىن ءتۇسىندىرۋ مەن ناسيحاتتاۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا وبلىسىمىزدا پارمەندى شارالار قابىلدانۋدا.
اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق توپتاردىڭ قۇرامىنا وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى, وبلىس باسشىلارى, بەدەلدى قوعامدىق پىكىر كوشباسشىلارى, ءارتۇرلى ەتنوستار وكىلدەرى مەن جاستار ەنگىزىلگەن.
دوستىق ۇيىندە ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ باسشىلارى مەن وكىلدەرى, جاستار, ساياساتتانۋشىلار مەن الەۋمەتتانۋشىلار, عىلىمي-ساراپتىق توپتىڭ مۇشەلەرى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حV سەسسياسىنىڭ قورىتىندىلارىن تالقىلاۋ ۇيىمداستىرىلدى.
بارلىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەردە ەل بىرلىگى دوكتريناسىن تالقىلاۋ بويىنشا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مۇشەلەرىمەن وسىنداي كەزدەسۋلەر وتكىزىلدى. وبلىستىق تەلەديداردا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حV سەسسياسىنىڭ جۇمىسىنا قاتىسقان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مۇشەلەرىمەن كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلدى. دوستىق ۇيىندە وبلىستىق اسسامبلەيا حاتشىلىعى تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىمەن بىرلەسە وتىرىپ ەتنومادەني بىرلەستىكتەر باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا “مەملەكەتتىك ءتىل – قازاقستاندىقتاردىڭ نەگىزگى يگىلىكتەرىنىڭ ءبىرى” تاقىرىبىندا سەمينار-ترەنينگ وتكىزدى.
ەلباسىنىڭ حV سەسسيادا العا قويعان مىندەتتەرىنە سايكەس قازاقستاندىق قوعامدى بىرىكتىرۋشى فاكتورلاردىڭ ءبىرى رەتىندە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىلۋ اياسىن كەڭەيتۋ, ونى كەڭىنەن ءتۇسىندىرىپ تاراتۋ بويىنشا وبلىستىق اسسامبلەيا ماقساتتى ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن بەلسەندى جۇرگىزىپ وتىر. وسى ماقساتتا ەتنومادەني بىرلەستىكتەر مەملەكەتتىك جانە انا تىلدەرىن ءبىلۋگە ارنالعان ءارتۇرلى كونكۋرستار, مەرەكەلەر, ۆيكتورينالار, وقىرماندار كونفەرەنتسيالارىن, ستۋدەنتتەرمەن جانە وقۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزۋدى. مىسالى, وبلىستىق قحا م.اۋەزوۆ اتىنداعى كىتاپحانامەن بىرلەسە وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تىلدەر كۇنى مەرەكەسى شەڭبەرىندە “مەنىڭ رەسپۋبليكامنىڭ ءتىلى”, №5 كىتاپحانادا “مەملەكەتتىك ءتىل – بىرلىكتىڭ باستاۋى” ءىس-شارالارىن وتكىزدى. دوستىق ۇيىندە وتكىزىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالىقتارىنىڭ ءتىلى مەرەكەسىنە ءارتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنەن قۇرالعان 80-نەن استام ادام قاتىستى. مۇندا انا ءتىلى مۇعالىمدەرىنە, ءوز انا تىلدەرىمەن بىرگە, مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگەن بالاباقشا ءبۇلدىرشىندەرىنە, ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلارعا قۇرمەت كورسەتىلدى. تىلدەر مەرەكەسى شەڭبەرىندە ەتنومادەني بىرلەستىكتەر جالپىعا بىردەي ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەرمەن, جوعارى وقۋ ورىندارىمەن, كاسىپورىندارمەن جانە ۇيىمدارمەن بىرلەسە وتىرىپ وسىنداي ءىس-شارالار وتكىزدى. مىسالى, قازاق, ورىس, تاتار-باشقۇرت, ۇيعىر, ءدۇنگەن, ۋكراين, كورەي, تۇرىك ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن اباي وقۋلارى وتكىزىلىپ, ماريا دۋبەيكو, ناتاليا شتومپەل, دينارا نۇراليەۆا جەڭىمپاز بولدى.
“اۋليە اتا” قازاق مادەني ورتالىعىنىڭ بەلسەندىلەرى تاراز مەملەكەتتىك مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىمەن بىرلەسە وتىرىپ, قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكتەرى اباي قۇنانباەۆ پەن جامبىل جاباەۆتىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان وبلىستىق پوەزيا فەستيۆالدەرىن, مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ شىعارمالارى بويىنشا كونكۋرستار, اباي وقۋلارىن, مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ بويىنشا وليمپيادالار مەن باسقا دا كوپتەگەن ءىس-شارالار وتكىزىلىپ, ولارعا ءارتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى قاتىستى.
وبلىستا تىلدەردى دامىتۋ باعدارلاماسى ازىرلەنىپ, تابىستى ىسكە اسىرىلۋدا. ءتىلدى وقىتۋ كۋرستارى, مەكتەپتەر اشىلىپ جۇمىس ىستەۋدە, سەمينار-ترەنينگتەر, كونكۋرستار, فەستيۆالدەر, بايقاۋلار ۇيىمداستىرىلۋدا. انا تىلدەرىن وقىپ-ۇيرەنگىسى كەلگەن ەرەسەكتەر مەن بالالارعا ارنالعان تۇرىك, كورەي, گرەك, پولياك, تاتار, نەمىس تىلدەرىن وقىتۋ كۋرستارى ۇيىمداستىرىلعان. مىسالى, نەمىستەر قوعامى جالپىعا بىردەي ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردىڭ نەمىس ءتىلى مۇعالىمدەرىنە ارنالعان “كوپشىلىككە ارنالعان مادەني ءىس-شارالار ۇيىمداستىرۋ” اتتى وبلىستىق سەمينار, ال ءتىل ۇيىرمەلەرىنىڭ جەتەكشىلەرى مەن وزدەرىنىڭ اكتيۆىنە ارناپ ەتنوتاربيە بويىنشا سەمينار وتكىزدى. سونداي-اق وسى قوعام نەمىس ءتىلىن جەدەلدەتىپ وقىتۋ كۋرسىن, جازدىق لينگۆيستيكالىق لاگەر ۇيىمداستىرعان. ورىستار قاۋىمداستىعى جىل سايىن ۇلى اقىنداردىڭ ەسكەرتكىشتەرىنىڭ جانىنا جۇزدەگەن ورىس شىعارماشىلىعىنا قىزىعۋشىلار مەن تالانتىنا باس يەتىندەردى جيناي وتىرىپ, جاستار اراسىندا پۋشكين جانە ەسەنين وقۋلارىن وتكىزىپ كەلەدى.
جەكەلەگەن ەتنوس وكىلدەرى شوعىرلانىپ تۇراتىن جەرلەردە “مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ ورتالىعى” مكقك-نىڭ فيليالى ارقىلى سىنىپتار اشىلعان, قاجەتتى تەحنيكالارمەن جابدىقتالىپ, پەداگوگتار ءبولىندى. مىسالى, تەك قورداي اۋدانىنداعى دۇنگەندەر كوپ تۇراتىن اۋىلداردا 7 سىنىپ اشىلىپ, 11 پەداگوگ جۇمىس ىستەيدى, مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ كۋرستارىنا 400-دەن استام ادام قاتىسۋدا.
وبلىستىق اسسامبلەيا ەتنوسارالىق قاتىناستاردى ۇيلەستىرۋ, قازاقستان ەتنوستارى اراسىنداعى توزىمدىلىك پەن سەنىمدى نىعايتۋ بويىنشا تۇراقتى تۇردە بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزۋدە. كوپتىلدىلىك قالىپتاسۋدا, بۇل رەتتە ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناس ءتىلى رەتىندە مەملەكەتتىك جانە رەسمي تىلدەردىڭ ءارى قاراي دامۋىنا ناقتى ءمۇمكىندىكتەر تۋىپ وتىر.
وبلىس اكىمىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى جەتىك مەڭگەرگەن ءارتۇرلى ەتنوستاردىڭ جاستارىمەن جانە وليمپيادا جەڭىمپازدارىمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ تۇرۋى جاقسى داستۇرگە اينالدى. مەملەكەتتىك ءتىلدى ناسيحاتتاۋ مەن كەڭىنەن تاراتۋ ماقساتىندا ۇستىمىزدەگى جىلى تاراز قالاسىندا “قازاقستان – وتانىم مەنىڭ, انا ءتىلىم – ماقتانىشىم مەنىڭ” دەۆيزىمەن وتكەن ءVى حالىقارالىق وليمپياداعا قاتىسۋشىلارمەن دوستىق ۇيىندە كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلدى. وبلىستىق اسسامبلەيا مەن تاراز قالاسىنداعى ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسىنىڭ بىرلەسكەن كەلىسىمىنە سايكەس, “جامبىل وبلىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ دەپوزيتارلىق كىتاپحاناسىن” اشۋ بويىنشا جۇمىس ءجۇرگىزىلە باستادى, مۇندا قازاقستان حالقىنىڭ تاريحى, ءمادەنيەتى, داستۇرلەرى مەن ۇردىستەرى تۋرالى مالىمەت بەرەتىن سيرەك كەزدەسەتىن كىتاپتار جيناۋ جۇمىسى ءجۇرگىزىلۋدە.
وبلىستىق قحا حاتشىلىعى قازاقستاننىڭ ەل بىرلىگى دوكتريناسىنىڭ جوباسىن تالقىلاۋدى ۇيىمداستىرۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالار جيىنتىعىن ازىرلەپ, ۇسىنىستار مەن ەسكەرتۋلەر جيناقتاۋدا, ەتنوبىرلەستىكتەردىڭ كوشباسشىلارىن تۇرعىلىقتى جەرلەردە ادامدارمەن جەكە جۇمىس ءجۇرگىزۋدى ۇيىمداستىرۋعا, ومىرلىك ءتاجىريبەنى, ارداگەرلەردىڭ, مۇعالىمدەردىڭ, ءدارىگەرلەردىڭ, رەسمي ەمەس كوشباسشىلاردىڭ, ءدىن وكىلدەرىنىڭ بەدەلى مەن ىقپالىن كەڭىنەن قولدانۋعا باعىتتاپ وتىرادى.
بۇگىنگى كۇنگە كەلىپ تۇسكەن وي-پىكىرلەر قازاقستاننىڭ ەل بىرلىگى دوكتريناسىن مەملەكەتتىك ۇلتتىق ساياساتتىڭ جانە ءبىزدىڭ ۇلتتىق يدەيامىزدىڭ ماڭىزدى قاعيداسى دەپ ەسەپتەپ, ونى جان-جاقتى قولداپ وتىر.
نادەجدا نەستەروۆا, جامبىل وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى. جامبىل وبلىسى.