كۇندەلىكتى دەرلىك تاڭەرتەڭ ءۇيىڭىزگە كەلىپ تۇراتىن باسىلىمداردىڭ وقىرماننىڭ قولىنا جەتكەنگە دەيىنگى ماشاقاتىن بىرەۋ ءبىلسە, بىرەۋ بىلە قويماس. گازەت ماقالالارىن دايىندايتىن تىلشىدەن باستاپ باسپاحاناداعى تۇنگى گازەت شىعارۋشى قانشاما ادام اياعىنان توزىپ ەڭبەك جاسايدى دەسەڭىزشى. سولاردىڭ ءبىرى قازاق باسپاسوزىنىڭ قاراشاڭىراعى «ەگەمەن قازاقستاندا» قىرىق جىل ەڭبەك ەتىپ, قۇرمەتتى دەمالىسقا شىققانعا دەيىن تاپجىلماي ماشينكا باسىپ-اق ابىرويلى ەڭبەك جولىندا زور قۇرمەتكە بولەنگەن بياپامىز – ءبيبىش باتىربەكوۆا بولاتىن. ەگەر بۇگىندە ول كىسىنىڭ كوزى ءتىرى بولعاندا ءجۇز جاسقا تولار ەدى...
تۋمىسىنان وجەت, كوكىرەك كوزى اشىق ءبيبىش اپاي 1937 جىلى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنە ماشينيستكا بولىپ جۇمىسقا كىرەدى. قاعىلەز قىز ماشينكانى بىردەن ۇيرەنىپ, كەيىن ماشبيۋرونىڭ تىزگىنىن قولىنا الادى. «داراق ءبىر جەردە كوگەرەدى» دەگەن, سودان بەرگى بۇكىل سانالى عۇمىرىن وسى كيەلى شاڭىراقتا وتكىزىپ, قىزمەتى قاراپايىم ماشەڭكە باسۋشى بولسا دا, ۇلكەن ۇجىمنىڭ زور قۇرمەتىنە بولەنىپ, ابىرويمەن 1976 جىلى زەينەت دەمالىسىنا شىعادى.
مىنە, سول بياپامىزدىڭ كوزىندەي ءبىر تال قىزى اقمارال ول كىسى ومىردەن وتسە دە قاراشاڭىراقتان ءالى قول ۇزبەي, «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارداگەرلەر ساناتىندا كۇنى بۇگىنگە دەيىن ارالاسىپ, جىل سايىن ناۋرىز مەيرامىنا قۇرمەتتى قوناق رەتىندە قاتىسىپ جۇرەدى. ماماندىعى ەسەپشى, بانك قىزمەتكەرىنىڭ رەداكتسيانىڭ ارداگەرى اتانۋىنىڭ قانداي سىرى بار دەپ ويلايتىن شىعارسىز؟ ول بىلاي بولعان.
بۇگىندە اقمارالدى كوزكورگەن رەداكتسيا قىزمەتكەرلەرى «پولك قىزى» دەپ اتايدى. ويتكەنى, كىشكەنتاي سارى قىز 1956 جىلى ءبىرىنشى سىنىپقا بارعان كۇننەن باستاپ وقيتىن №16 مەكتەپ ءتيىپ تۇرعاندىقتان, ساباقتان سوڭ جاياۋ رەداكتسياعا كەلىپ, كىتاپحانادا ساباعىنا دايىندالىپ, اناسى جۇمىستان قايتقانشا سونداعى ديۆاندا ۇيىقتايتىن. رەداكتسياداعى اپالارى مەن اعالارى ءتىل العىش بالانى جاقسى كورىپ, ونى «پولك قىزى» دەپ اتاپ كەتەدى. ال ماشينيستكا حاليما اپاي ەكىنشى شەشەسىندەي ەدى. بەتىنە قاراپ وتىرعان جالعىز پەرزەنتى بولعاندىقتان ءبيبىش اپاي قىز بالانىڭ دۇرىس تاربيە الۋىنا كوپ ەڭبەك سىڭىرەدى.
– دۇنيە كۇيىپ كەتسە دە, وتىرىك ايتپا, ۇرلىق جاساما دەيتىن, – دەپ ەسكە الادى اقمارال اپاي. – ول كەزدە ءبىز تۇراتىن ءۇيدىڭ ءبىر ءبولمەسىندە مامام ەكەۋمىز, ءبىر بولمەدە بەكسۇلتان امانعاليەۆتار, 8-9 ادام تۇراتىن. جازعى كانيكۋلدا بوس جۇرمەسىن, ءارى ەڭبەككە ۇيرەنسىن دەي مە, انام گازەتكە كۋرەر ەتىپ تىركەتىپ قوياتىن. جاقسىنى كورسىن, ءبىلسىن دەگەنى عوي, تەاترعا, اتاقتى ادامداردىڭ مەرەيتويلارىنا بارا قالسا جانىنان تاستاماي, ىلەستىرىپ اپاراتىن. بىردە وپەرا ءجانە بالەت تەاترىندا شارا جانداربەكوۆانىڭ 50 جىلدىعىنا كەلگەن تامارا حانۋمدى كورگەنىم ءالى ەسىمدە.
1962 جىلى گازەتتىڭ سول كەزدەگى باس رەداكتورى كەڭەس ۇسەباەۆ «تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەردىڭ ءبارىنە باسپانا بەرۋ كەرەك» دەپ ماشبيۋروداعى قىزداردىڭ بارلىعىنا ءۇي بەردى. ءبيبىش اپاي قايتىس بولعانشا سول ۇيدە تۇردى. سول اسىل اناسىنان ۇيرەنگەنى عوي, اقمارال اپاي ءالى كۇنگە بياپا ارالاسىپ قاتىسقان, كوزىن كورگەن كىسىلەرمەن حابارلاسىپ, سىيلاسىپ تۇرادى. ەكى-ءۇش جىلدا سول كىسىلەردىڭ ەشقايسىسىن قالدىرماي شاقىرىپ, قۇران وقىتىپ, اس بەرەدى.
بيىل اقمارال اپايدىڭ جولى ءتۇسىپ استاناعا بارعان ەكەن. سوندا «ەگەمەننىڭ» جاڭا سالىنعان باس كەڭسەسىنە بارىپ, قۇتتى بولسىن ايتىپ, شاشۋ شاشىپ قايتىپتى. «مەن ومىرىمدە بار جاقسىلىقتى رەداكتسيادان كوردىم. ول – ەكىنشى ءۇيىم بولدى. مەنى كوتەرگەن دە, ءۇي بەرگەن دە سول قاراشاڭىراق. ءولسەم رەداكتسيا كومەدى», دەپ وتىراتىن ەدى انام مارقۇم. انامدى ساعىنعان ساتتە مەنىڭ دە وسى قارا- شاڭىراققا ءبىر سوعىپ كەتۋ ادەتىمە اينالعان, دەيدى ول.
بياپا زەينەتكەرلىككە شىققانمەن, بىرنەشە جىل ۇيدە وتىرىپ-اق ماشينكا باسۋىن توقتاتپادى. ءۇيىنە بۇرىننان تانىس-ءبىلىس ادامدار, اراسىندا اكادەميك, اقىن-جازۋشىلار بار, كەلىپ جازعان ەڭبەكتەرىن باستىراتىن. بياپامەن ءبىر جىلداي قىزمەتتەس بولدىق, ودان كەيىن دە ارا-تۇرا رەداكتسياداعى جيىن-تويلاردا كەزدەسىپ تۇراتىنبىز. مىنەزدى, سويلەسە قارا قىلدى قاق جارعانداي, بىردەن كەسىپ ايتاتىن. ءسوزىنەن دانالىق سەزىلىپ تۇراتىن. دەنەسىن تىك ۇستايتىن. ماشبيۋرودا جۇمىس ىستەيتىن حاليما, سانەم, ول كەزدە جاپ-جاس كۇلتاي, ولمەس, شولپان اپايلاردىڭ اقىلشىسىنداي كورەتىنمىن. ويتكەنى, ول كىسىنىڭ ايتقانى زاڭ ەدى. كەلگەن ماقالالاردى لەزدە ءبولىپ بەرىپ, نومىرگە باراتىن اسىعىس ماتەريالداردى ءوزى الىپ باساتىن. وتە ۇقىپتى, تاپ-تۇيناقتاي جۇرەتىن. اپايدىڭ ول قاسيەتتەرىنە جۋىردا تاعى دا كوز جەتكىزدىم. رەداكتسياعا كەلگەن اقمارال اپاي بياپانىڭ جەكە مۇراعاتىن تۇگەل كوتەرە كەلىپتى. ءسويتىپ, وسى شاڭىراقتا وتىز بەس جىل بىرگە قىزمەت ىستەگەن اپايلار مەن اعايلاردىڭ سۋرەتتەن ديدارىن كورىپ, ءبىر مارقايىپ قالدىق. سونداي-اق, ءار جىلدارى شىققان مەرەكەلىك گازەتتىڭ نومىرلەرى, ءتىپتى رەداكتسيانىڭ ءار كەزدەگى انىقتامالىعى, وزىنە ارنالعان ءازىل شۋماقتار, جوعارعى كەڭەستىڭ سەسسيا, سەزدەرگە كىرۋگە بەرگەن قىزمەتتىك رۇقسات قاعازدارى – ءبارى-ءبارى قاتتالىپ تۇر. ءتىپتى, 1950 جىلى ساتىپ العان «كونتينەنتال» جازۋ ماشينكاسىنىڭ تۇبىرتەگىنە دەيىن ساقتالعان. 1958 جىلعى قازاق ونەرى مەن ادەبيەتىنىڭ ونكۇندىگىنە, 1961 جىلعى رەسپۋبليكامىز بەن قازاقستان كومپارتياسىنىڭ 40 جىلدىعىنا, گازەتتىڭ ەلۋ جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكەلىك ءنومىرلەردى كورىپ, قايران قالىستىق.
كسرو كەزىندە ساۋاتتى, جىلدام باساتىن ماشينيستكالاردى ءماسكەۋدە وتەتىن ۇلكەن جيىندارعا ىسساپارمەن اپارىپ, جۇمىس جاساتاتىن. بياپامىز دا 1955 جىلى 25 جەلتوقساندا ماسكەۋگە ءبىر ايعا ىسساپارمەن بارعان ەكەن. سونى ايعاقتايتىن بارلىق قۇجاتتارى ساقتالىپتى. ءتىپتى, كۇندەلىك تە جازىپتى. وندا كرەملگە ەكى رەت بارعانى, «يزۆەستيا» مەن «ۆەدومستۆو» رەداكتسيالارىندا جۇمىس ىستەگەنى ايتىلعان. «ماشبيۋرودا جان بار ما. بياپامداي بىلىكتى. ءوزى-اق جوندەپ جىبەرەر, سويلەم بولسا كۇدىكتى», دەپ جوعارىدا ايتقان ويىمىزدى دالەلدەگەندەي, ءوزىنە ارنالعان ولەڭ شۋماقتارىن وقىپ, ءماز بولىستىق.
ءبيبىش اپايدىڭ قىرىق جىلعى ەڭبەگىنىڭ اتاۋسىز قالماعانىن سول مۇراعاتتاعى قاپتاعان العىس حاتتاردان, قۇرمەت گراموتالارىنان, بىرنەشە مەدالداردان بايقاۋ قيىن ەمەس. ول كىسىنىڭ ەسىمى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ قۇرمەتتى كىتابىنا جازىلىپتى. مىنە, سول قاعازداردى اقتارىپ وتىرىپ, ىشىنەن تانىس جازۋ كوزىمە ىستىق كورىنىپ كەتكەنى. ول – «ەگەمەندە» قىرىق جىلدان استام ۋاقىت تابان اۋدارماي قىزمەت ىستەپ, ۇزاق جىلدار گازەتتىڭ باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى, كەيىن باس رەداكتورى بولعان كورنەكتى قالامگەر, قوعام قايراتكەرى بالعابەك قىدىربەك ۇلىنىڭ 1992 جىلدىڭ جاڭا جىلىمەن بياپانى قۇتتىقتاعان تىلدەي اشىق حاتى ەدى ء(بيبىش اپايدى ول كىسى قازاقى جولمەن جەڭەشە دەيتىن). «ءبيبىش, جەڭەشە! جاڭا جىل قۇتتى بولسىن! سەنىڭ جۇزگە كەلگەنىڭدى كورەيىن! وسىلاي الشاڭ باسىپ ءجۇرە بەر. بالعابەك قىدىربەك ۇلى» دەپ جازىلعان. مىنە, سول بالعابەك اعامىز كورگىسى كەلگەن ءجۇز جاسقا ەكەۋىنىڭ دە جەتۋىنە اللا تاعالا ءدام-تۇز بۇيىرتپاپتى. بىراق, وعان ارتىندا قالعان ۇرپاعى, ەلى-جۇرتى جەتىپ وتىر. وعان دا تاۋبە.
ۋاقىت ەمشى دەگەن. دەگەنمەن دە, ادام ەڭ جاقىن, قيماسىن ساعىنعاندا كوڭىلى تولقيدى ەكەن. اقمارال اپايمەن سويلەسە كەلە ونىڭ اناسىنا دەگەن ساعىنىشىن كوردىم. اناسىنىڭ ۇستاعان ءار زاتىنا سونشاما مەيىرىممەن, قۇرمەتپەن قاراپ, ايالاپ وتىرعانىنا ءتانتى بولدىم. بياپانىڭ ارتىندا قالعان سانالى ۇرپاعىنا ريزاشىلىق كوڭىلمەن قارادىم. ورنىندا بار وڭالار دەگەن بياپانىڭ ءوزى باعىپ, وسىرگەن نەمەرەسى ادەمى ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىندە اناسىنىڭ جولىن قۋىپ ەسەپشى بولسا, كۇزەتتە ىستەيتىن ۇلكەن نەمەرەسى ارتىق ەكەۋىنەن ءۇش شوبەرەسى بار. ال كەنجەتايى ايبار ۋنيۆەرسيتەتتى ءبىتىرىپ, تۋريزم سالاسىندا جۇمىس ىستەيدى ەكەن. مىنە, سول ءوزى باققان نەمەرەلەرى اجەلەرىنىڭ ءجۇز جىلدىعىن اتاپ وتەمىز دەپ قۇلشىنىپ وتىر. اللا جار بولسىن...
گۇلزەينەپ سادىرقىزى.