• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
28 جەلتوقسان, 2016

مومىش ۇلى سەرىپپەسى

890 رەت
كورسەتىلدى

بيىلعى كۇز ايلارىندا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ءبىرىنشى جىلىندا ورىن العان ماسكەۋ ءۇشىن شايقاستىڭ باستالعانىنا تۋرا 75 جىل ۋاقىت تولدى. كەڭەس-نەمىس اسكەرلەرىنىڭ بۇل باعىتتاعى ۇرىس قيمىلدارى ەكى كەزەڭنەن قۇرالدى. مۇنىڭ ءبىرىنشى بولىگى 1941 جىلعى 30 قىركۇيەكتە باستالىپ, 4 جەلتوقساندا اياقتالاتىن قورعانىس مەرزىمىن بىلدىرسە, ەكىنشى بولىگى 5 جەلتوقساننان ءورىس الىپ, 1942 جىلعى 20 ساۋىردە تياناقتالاتىن قارسى شابۋىل مەزەتىن قامتىدى. وسى مەزگىلدەرى وتانىمىزدىڭ سول كەزدەگى جۇرەگى سانالعان قالانى قورعاۋدا قازاقستاندىق جاۋىنگەرلەر جانقيارلىق ەرلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى. سونىڭ ىشىندە گەرمان كوماندوۆانيەسى ۇيىمداستىرعان بليتسكريگ جوسپارى قۇرامىنا كىرەتىن «تايفۋن» وپەراتسياسىنىڭ ك ۇلى كوككە ۇشۋىنا گەنەرال ي.ۆ.پانفيلوۆ ديۆيزياسىنىڭ قوسقان ۇلەسى ايرىقشا زور بولدى. مىنە, ماسكەۋدى نەمىس-فاشيست باسقىنشىلارىنىڭ قاندى شەڭ­گەلىنەن اراشالاپ الىپ قالۋ جو­لىن­داعى سول سۇراپىل سوعىستىڭ ەن ورتاسىندا ءجۇرىپ, ەرلىككە تولى ەرەن كۇندەردى باستان كەشكەن قا­زاق حالقىنىڭ قاھارمان پەرزەنتى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ تۋعا­نى­نا دا وسى جىلعى جەلتوقسان ايىنىڭ 24-ىندە 106 جىل تولدى. ماسكەۋ تۇبىندەگى وسى قاندى قىر­عىن ونىڭ اتىن كۇللى الەمگە تانىتىپ, اتاعىن اسپانداتىپ اكەتتى. مۇندا ءوز باتالونىن قانشاما رەت دۇشپان قورشاۋىنان امان الىپ شىققان اعا لەيتەنانت سوعىستىڭ وپەراتيۆتى-تاكتيكالىق عىلىمىنا «مومىش ۇلى سەرىپپەسى» دەگەن جۇمى­لىستى قورعانىس كەزىندەگى ەرەك­شە تەرميندى ەنگىزۋىمەن دە اسكەر ونەرىنىڭ تاريحىندا قالدى. كەيىن ۇرىس قيمىلدارىن جۇرگى­زۋ­دىڭ بۇل تاكتيكالىق ءتاسىلى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنىڭ جوعارى اسكەري وقۋ ورىندارىندا وقىتىلاتىن بولدى. ماسكەۋ تۇبىندەگى ۇرىستاردا اتى ايداي الەمگە كەڭىنەن تانىلىپ, كەيىن 8-ءشى گۆارديالىق اتاناتىن 316-شى اتقىشتار ديۆيزياسى 1941 جىلدىڭ شىلدە-تامىز ايلارىندا الماتىدا قۇرىلدى. قۇرامىنىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى قازاقستاننىڭ تالدىقورعان, جامبىل, وڭتۇستىك قازاقستان جانە الماتى وبلىس­تارىنان شاقىرىلعان ازاماتتاردان قۇرالعان, تاعى ءبىر بولىگىن قىرعىزستاندا تۋعان جىگىتتەر تۇزگەن بۇل اسكەري قۇرىلىمدى ازامات سوعىسى جىلدارىندا چاپاەۆتىڭ اتاقتى 25-ءشى ديۆيزياسى قۇرامىندا سوعىسىپ, جاقسى شىڭدالۋ مەكتە­بىنەن وتكەن گەنەرال-مايور يۆان پانفيلوۆ جاساقتادى. ساپىندا 13 مىڭ جاۋىنگەرى بار ديۆيزيا 18 تامىز كۇنى الماتى ۆوكزالىنان مايدان دالاسىنا اتتاندى. ول تامىزدىڭ سوڭىندا نوۆگورود تۇبىنە ەكىنشى ەشالون بولىپ جەتتى. ستاۆكا قۇرىلىمدى فاشيستەردى لەنينگراد ماڭىنان تۇرە كۋعا  قويماقشى بولىپ ەدى. بىراق كۇتپەگەن جەردەن ماسكەۋ تۇبىندە پايدا بولعان اۋىر احۋال بۇل جوس­پاردى كۇرت وزگەرتىپ جىبەردى. وسى تۇستا فاشيستەر بريانسك, ۆيازما, سمولەنسك تۇبىندە 20 ديۆيزيانى قورشاۋعا الىپ, استاناعا باراتىن جول اشىقتان-اشىق قالدى. سوندىقتان جوعارى كوماندالىق باسشىلىقتىڭ بۇيرىعىمەن 316-شى ديۆيزيا ۆولوكولامسك تۇبىنە شۇعىل جونەلتىلدى. مۇنىڭ الدىندا ارميا قول­باس­شىسى گەورگي جۋكوۆ نەمىستەرگە جاساق­شىلاردى, ميليتسيونەرلەر مەن كرەمل كۋرسانتتارىن قارسى قويعان ەدى. قولباسشى كونستانتين روكوسسوۆسكي قور­شاۋ­دان شىققاندار مەن ايىپ باتالونىنداعىلاردىڭ باسىن قۇراپ, تاعى ءبىر قۇرىلىم جاسادى. ال پانفيلوۆتىڭ ديۆيزياسى الدىڭعى شەپكە 14 قازاندا كەلىپ جەتتى. ەندى قالانى جاۋدان قورعاۋ مىندەتى وسى اسكەري كۇشكە جۇكتەلدى. پانفيلوۆشىلار ۇرىسقا العاش رەت 16 قازاندا كىردى. ولار نەمىستەردىڭ تانكتەر توبى مەن ءۇش اتقىشتار ديۆيزياسىنا قارسى شىقتى. ادەتتە ديۆيزيانىڭ قورعانىستا قامتيتىن اۋماعى 8-12 شاقىرىم بولسا, 316-شى قۇرىلىم 60 كۇن بويى 41-44 شاقىرىمعا سوزىلعان اتىراپتى ۇستاپ تۇردى. بۇعان گەنەرال پانفيلوۆتىڭ ءاۋ باستا سولداتتاردى تالعاردا دايىنداعان كەزدە 8 ساعاتتىق ۇرىسقا جاتتىقتىرۋىنىڭ جاقسى اسەرى بولدى. ول بولىمشەلەردى جەكەلەي تۇرىپ تا, وزگەلەرمەن بىرلەسىپ تە ۇرىس جۇرگىزۋگە ۇيرەتتى. الماتى ماڭىندا ەكى اي بويى جاسالعان دايىندىقتىڭ كەيىن كوپ پايداسى ءتيدى. بۇل ۇرىستاردىڭ بارىسىندا پانفيلوۆ از كۇشپەن ءتيىمدى قورعانا ءبىلۋدىڭ تاكتيكاسىن ويلاپ تاپتى. ول سوعىس قيمىلدارى كەزىندە جەكەلەگەن بەكىنىس توراپتارى مەن شابۋىل جەلىلەرىنىڭ شەبىن ۇيىمداستىرىپ وتىردى. مۇنىڭ ءمانى مىنادا ەدى. شايقاستى جۇرگىزەتىن جاۋىنگەرلەر وكوپتار قازىپ الىپ, شابۋىل اياقتالعانشا قورعانىستى ۇستايدى. ال قاراڭعى تۇسكەننەن كەيىن جاسىرىن ارتقا قاراي كەتىپ, 1-3 شاقىرىمدىق قاشىق جەرگە جايعاسادى. ولار بارعان جەرلەرىندە ترانشەيا قازىپ, ورنالاسىپ العانشا جاۋمەن باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ باتالونى شايقاسا تۇرادى. مىنە, تاپ وسى كەزدە كەيىننەن «مومىش ۇلى سەرىپپەسى» دەگەن اتاۋ الاتىن تەرمين ءبىرىنشى رەت قولدانىسقا ەنگىزىلدى. ادىلدىگىن ايتقاندا, بۇل شىن مانىندە گەنەرالدىڭ تەوريالىق وي-تولعانىسىنان تۋعان تاكتيكا ەدى. باتىردىڭ ءوزى ونىڭ انىقتاماسىن بىلايشا ءتۇسىندىردى. «مەن ونى ماسكەۋ تۇبىندەگى قورعانىس كەزىن­دەگى ۇرىستارىمىزدىڭ بارىنە شاي­قاس بارىسىندا دۇشپاننىڭ جولىن كەسىپ ءوتىپ, سونىڭ جاعىنا شىعىپ, سوڭىمىزدان ونداعان شاقىرىمعا دەيىن ولاردى ەرتىپ اكەلىپ, سوسىن قايتادان كەرى سوققى بەرىپ بارىپ, تاعى دا ىلگەرى جىلجىپ كەتىپ قالۋ ءتان بولعاندىقتان, سەرىپپە دەپ اتادىم. وسىنداي مانەۆرلەرمەن جاۋدىڭ كۇشىن جان-جاققا ىدىراتىپ جىبەرىپ, ءبىزدىڭ بولىمدەرىمىز قايتادان نەگىزگى كۇشكە قوسىلاتىن ەدى. بۇل شىن ماعىناسىندا دۇشپاندى ءبىراز دىڭكەلەتە تۇرىپ, ۋاقىتتان ۇتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ايلا بولاتىن», – دەدى ول ارادا كوپتەگەن جىلدار وتكەن سوڭ. اعا لەيتەنانت باۋىرجان مومىش ۇلى ءوزىنىڭ ءالى وق-ءدارى ءتۇتىنىن يىسكەپ كورمەگەن سارباز­دارىنىڭ ءبىر بولىگىن ديۆيزيا جاپپاي ۇرىسقا قوسىلاتىن كۇننەن ءسال بۇرىن, 15 قازاننىڭ تۇنىندە وزگەشە جاۋىنگەرلىك سىناقتاپ وتكىزىپ كوردى. جاۋىنگەرلىك رۋحتارىن كوتەرۋ ءۇشىن ءار بولىمشەدەن ەكى سولداتتان الىپ, ۇزىن سانى جۇزگە جەتكەن ساربازداردى سوڭىنا ەرتىپ العان ول ءتۇن جامىلىپ, سەرەدا دەرەۆنياسىنىڭ سىرتقى جاعىنا كەلەدى. سول جەردە الداعى ۇرىس قيمىلدارىنىڭ جوسپارىن ءتۇزىپ, گيتلەرشىلدەردىڭ وسىندا ورنالاسقان ءۇش ءجۇز ادامدىق گارنيزونىنا شابۋىل جاسايدى. كەسكىلەسكەن شايقاس ەكى ساعاتقا سوزىلدى. وسىلاي تۇتقيىلدان سوعىپ, جاۋدى ءبىراز كۇيرەتىپ قايتقان جاس جاۋىنگەرلەر ءبىر ءتۇننىڭ ىشىندە تەڭدەسسىز تاجىريبە الدى. ديۆيزيا 15, 16, 17 كۇندەرى تاريحتا استانانى قورعاۋداعى ەرلىككە تولى شايقاستى ساتتەردىڭ پاراقتارىن قالدىردى. وسى ءۇش كۇننىڭ ىشىندە ماسكەۋگە باسىپ كىرۋگە ءتيىس بولعان نەمىس-فاشيست اسكەرلەرى ورتا جولدان توقتاتىلدى. مۇندا قۇرباندىققا شالىنۋ ءۇشىن جىبەرىلگەن ديۆيزيا قورعانىس سوعىستارى بارىسىندا قانشاما قاتتى سوققى العانىمەن, ءدىڭىن ساقتاپ, امان قالدى. سول كۇن­دەردە كومبات باۋىرجان مومىش­ ۇلى ءوزىن «شايقاس الاڭىنان شى­عىپ كەتۋ جانە شەگىنۋ» سەكىلدى اۋىر ۇرىس قيمىلدارىنىڭ ءبىرىن ۇيىمداستىرۋ مەن جۇرگىزۋدىڭ ۇلكەن شەبەرى رەتىندە تانىتتى. مۇنى ول ىلعي ادام كۇشى مەن قارۋى سانى الدەقايدا كوپ جاۋمەن ايقاستا ءتيىمدى قولدانىپ, تۇيىقتان جاقسى شىعىپ كەتىپ ءجۇردى. قازىر قولدا بار قۇجاتتاردىڭ ءبىرى مومىش ۇلى باتالونىنىڭ پانفيلوۆ ديۆيزياسىندا ۇدايى ارەرگارد رەتىندە پايدالانىلىپ, كەرەكتى كەزىندە نەگىزگى كۇشتەردىڭ شەگىنىس جاساۋىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعانىن ايعاقتاپ كورسەتەدى. وزىنەن كۇشى باسىم دۇشپان اسكەر­لەرىمەن جۇرگىزىلگەن سول اۋىر شايقاستاردىڭ بارىندە دە باتالون الدىنا قويىلعان مىندەتتى ابىرويمەن ورىنداپ قانا قويماي, سو­نىمەن بىرگە جاۋىنگەرلىك قابى­لەتىن ساقتاپ قالدى. بۇعان 8-ءشى گۆارديالىق پانفيلوۆشىلار ديۆي­زياسىنىڭ كومانديرى, پولكوۆنيك بوريس سەرەبرياكوۆتىڭ سول كەزدەگى اسكەري باياناتىندا جازعان: «قورشاۋ جاعدايىندا ارنايى تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ءۇشىن ديۆيزيا­دان 5 رەت جاۋدىڭ تىلىندا ءبولىنىپ قالعان ب.مومىش ۇلى ادام كۇشى مەن تەحنيكانى ساقتاي وتىرىپ, ءوز باتالونى مەن بەكىتىلىپ بەرىلگەن بولىمشەلەردى شەبەرلىكپەن الىپ شىعا ءبىلدى», – دەگەن جولدارى تولىق ايعاق بولادى. ال ارميا گەنەرالى يۆان چيستياكوۆ ءوزىنىڭ «سلۋجيم وتچيزنە» دەگەن كىتابىندا پانفيلوۆتىڭ ايرىقشا ەرلىگى مەن شىڭدالعاندىعى ءۇشىن باۋىرجان مومىش ۇلىن باعالاي بىلگەنىن اتاپ وتەدى. ماسكەۋ تۇبىندە ونىڭ قورشاۋدا قالىپ قويعان باتالونى بىرنەشە كۇن پولكتان ەش حابار الا الماي, وزىنەن كۇشى باسىم جاۋمەن قايتپاي شايقاسادى. ەكى تاۋلىك كەسكىلەسكەن ۇرىس جۇرگىزگەن گۆاردياشىلار 400-دەن استام ءفاشيستىڭ كوزىن جويىپ, ولاردىڭ ۆولوكولام تاس جولى بويىنداعى قوزعالىسىن توقتاتىپ تاستايدى. اقىرى ورمان القاپتارى مەن جازىق دالالاردا ءارتۇرلى مانەۆرلەر جاساۋ ارقىلى قورشاۋ شەڭبەرىن بۇزىپ ءوتىپ, ءوزىنىڭ پولكىنا كەلىپ قوسىلادى. وسىدان كەيىن پانفيلوۆ مومىش ۇلىنىڭ باتالونىن ءوزىنىڭ جانىندا ۇدايى رەزەرۆ رەتىندە ۇستاپ, ەڭ قيىن جاعدايلاردا ۇرىس قيمىلدارىنا قوسىپ تۇرۋعا شەشىم قابىلدايدى. ماسكەۋ تۇبىندەگى شايقاستاردا 8-ءشى گۆارديالىق ديۆيزيامەن تالاي رەت بەتپە-بەت كەلىپ, ىلعي جەڭىلىس تابۋمەن بولعان نەمىستىڭ 4-ءشى تانك توبىن باسقارۋشى گەنەرال-پولكوۆنيك ەريح گەپنەر ءوزىنىڭ كەزەكتى ءبىر باياناتىندا ونى «ۇرىستى ءجۇر­گىزۋدىڭ بارلىق جارعىلارى مەن ەرە­جە­لەرىن بۇزىپ سوعىساتىن, سولداتتارى تۇتقىنعا تۇسە قويمايتىن, ءوز ىستەرىنە شەكتەن تىس بەرىلگەن جانە ولىمنەن قورىقپايتىن جابايى ديۆيزيا», – دەپ اتاپتى. وسى جورىقتىڭ ەن ورتاسىندا جۇرگەن باۋىرجان مومىش ۇلى 1941 جىلدىڭ قاراشا ايىندا پولكتى باسقارۋدى قولعا الادى. ول پولكتى باسقارىپ تۇرعان كەزىندە دەميان قالاسىنىڭ تۇبىندە ءوز اسكەرلەرىن 20 توپقا ءبولىپ ورنالاستىرادى. ءسويتىپ, نەمىستەردىڭ وسىندا التى دەرەۆنياعا ءبولىنىپ ورنالاسقان «ءولى باس» دەگەن تۇتاس ءبىر ديۆيزياسىنا ءتۇن ىشىندە بىرنەشە باعىتتان كەزەكپە-كەزەك سوققى بەرۋگە كىرىسەدى. باۋكەڭنىڭ توپتارى جاۋ جاعى قورعانىس شەبىن قۇرىپ بولا بەرگەنىندە دەرەۋ باسقا جاققا كەتىپ قالىپ, كەلەسى قاپتالدان اتىستى باستاپ كەتىپ تۇرادى. كوشپەلىلەر تاسىلىمەن ءار قيىردان ءبىر بەرىپ تۇرعان سوققى فاشيستەردى ابدەن ساستىرادى. ولار وزدەرىنە تۇتاس ديۆيزيانىڭ شابۋىل جاساپ جاتقانىنا ەش كۇمان كەلتىرمەيدى. نەگىزىندە سول ساتتە مومىش ۇلى ساربازدارىنىڭ سانى نەبارى 157 ادام عانا ەدى. ولار وسىنداي جويقىن سوعىستىڭ ارقاسىندا 1200 جاۋ سولداتىن جەر جاستاندىرادى. وسىعان ۇقساس ۇرىس قيمىل­دارى جازۋشى الەكساندر بەكتىڭ 1942-1944 جىلدارى جازىلعان «ۆولوكولام تاس جولى» («ار­پا­لىس») اتتى رومانىندا جان-جاق­­­تى سۋرەت­تەلەدى. كىتاپ جارىققا شىق­­­قان بويدا قالىڭ وقىرماننىڭ سۇيىك­تى تۋىندىلارىنىڭ بىرىنە اينال­دى. سوندىعىنان بولار, شى­عارما از ۋاقىتتا بىرنەشە تىلگە اۋدارىلىپ ۇلگەردى. روماندى, اسىرەسە, اسكەري ادامدار سۇيسىنە وقىپ, وزدەرىنە كەرەكتى وقۋلىق رەتىندە قابىلدادى. مىسالى, 1946 جىلى بەلگىلى ءتارجىماشى شلومو ەۆەن-شوشان كىتاپتى يۆريت تىلىنە اۋدارىپ بەردى. ماسكەۋ تۇبىندەگى قالا جولىن بىلمەيتىن يۆريت ءتىلدى قاۋىمعا كىتاپ اتى ونشالىقتى تۇسىنىكتى بولا قويماعان سوڭ, اۋدارماشى ونى «پانفيلوۆشىلار» دەگەن اتپەن دايىنداپ, سول كەزدە ءالى پالەستينانىڭ مانداتىندا تۇرعان تەل-اۆيۆتە باسىپ شىعاردى. وسى كۇندەرى پالماحتاعى ەۆرەي يشۋۆى استىرتىن قارۋلى كۇشتەرى روتالارى ءبىرىنىڭ كومانديرى بەني مارشاك كىتاپتا كوتەرىلگەن پروب­لەمالار وزدەرىنە دە ءتان ەكەنىن پايىمداپ, قاراۋىنداعى جاۋىنگەرلەرگە تۇگەل تاراتىپ بەردى. كوپ ۇزاماي «پانفيلوۆشىلار» پالماح وفيتسەرلەرىنىڭ ۇستەل كىتابىنا اينالدى. ال يزرايل مەملەكەتى مەن ونىڭ قورعانىس ارمياسى قۇرىلعاننان كەيىن باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ سوعىس تاكتيكاسى تۋرالى سىر شەرتەتىن حيكايات كۋرسانتتار مىندەتتى تۇردە وقيتىن ساناۋلى وقۋلىقتاردىڭ قاتارىنان ورىن الادى. بيىلعى شىلدە ايىندا­ رەسەي پرە­زيدەنتى ۆلاديمير پۋتين كرەمل­دە وتكىزگەن ناتسيزم قۇر­بان­د­ارى مەن قارسىلىق قوز­عالىسى قاھار­ماندارىن ەسكە تۇسىرۋگە ارنالعان كەزدەسۋ كەزىندە ەرەكشە ەستە قالاتىن ءبىر وقيعا ورىن الدى. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار الدىندا ءسوز سويلەگەن يزرايل تاريحشىسى ارون شنەەر جاس ۇرپاقتى پاتريوتيزم رۋحىندا تاربيەلەۋدەگى ادەبيەتتىڭ رولىنە توقتالا كەلىپ, «ۆولوكولام تاس جولىنىڭ» جاس يزرايل مەملەكەتىن قۇرۋدا ۇشان-تەڭىز كومەگى بولعانىن ايتىپ ءوتتى. «بۇل كىتاپ سول كەزدە يزرايل ارمياسىنىڭ ءاربىر وفي­تسەرىنە قارۋمەن بىرگە تاپسىرىلىپ وتىردى, – دەدى ول. – بۇل ءبىز ءۇشىن جاي وقۋ قۇرالى بولىپ قانا قويعان جوق, سونىمەن قاتار, ءىس-ارەكەتتە باسشىلىققا الاتىن نۇسقاۋلىق رەتىندە دە كەڭىنەن قولدانىسقا ەنگىزىلدى». ونىڭ ايتۋىنشا, يزرايل ارمياسى باس شتابىنىڭ باستىعى بولاتىن گەنەرال موتا گۋر ءوزىنىڭ ەستەلىگىندە روتا كومانديرى بولىپ تۇرعان كەزىندە ءوز جاۋىنگەرلەرىمەن ارادا بولعان وقيعانى بايانداپ بەرەدى. ول ءوزىنىڭ سولداتتارىنا كىتاپتاعى كومبات باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ قورقاقتىق كورسەتكەن جاۋىنگەر­گە قاراتا ايتقان سوزىمەن ءتىل قاتا­دى. حيكاياتتىڭ وسى ەپيزودىن تاۋىپ الىپ, وقىپ شىققان روتا كومان­ديرى ءسوزىنىڭ سوڭىن: «سەن تەك ءوز پوزيتسيام­دى عانا تاستاپ كەتتىم دەپ تۇرسىڭ با؟ جوق, سەن ماسكەۋدى جاۋعا بەرىپ كەتتىڭ», – دەپ بىتىرەدى. «مەن سودان كەيىن اسكەري تاعزىم ەتتىم دە, بۇرىلىپ, كەتىپ قالدىم, – دەپ ەسكە الادى گەنەرال. – بىراق سولداتتارىمنىڭ مەن ايتقان ءسوزدىڭ ماعىناسىن تولىق تۇسىنگەندەرىنە تيتتەي دە شۇبالانعان جوقپىن». ال «ۆولو­كولام تاس جولى» ءالى كۇنگە دەيىن يزرايل قورعانىس ارمياسى وفي­تسەر­لەرىنىڭ مىندەتتى تۇردە وقىپ شى­عۋعا ءتيىستى كىتابى بولىپ كەلەدى ەكەن. ۇلى قولباسشى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ سوعىس ونەرى تاك­تي­كاسىنان ءتالىم الاتىن ەل جالعىز يزرايل عانا ەمەس. 1963 جىلى ماسكەۋگە كۋبانىڭ باسشىسى فيدەل كاسترو مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلدى. سوندا وعان: «ءسىز ءۇشىن ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ باس­تى قاھارمانى كىم؟» دەگەن سۇراق قويىلعاندا, ج ۇلىپ العانداي ەتىپ بىردەن: «الەكساندر بەكتىڭ «ۆولوكولام تاس جولى» كىتابىنىڭ كەيىپكەرى, قازاق باۋىرجان مومىش ۇلى», – دەپ جاۋاپ بەرەدى. سول جىلى باۋكەڭ قورعانىس ءمينيسترى راۋل كاسترونىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن كۋباعا بارىپ, وفيتسەرلەر الدىندا اسكەري دايىندىق جونىندە ءدارىس وقىدى. سول جولى باۋكەڭ فيدەل كاسترونىڭ قىزمەتتەن قولى قالت ەتكەندە «ۆولوكالام تاس جولى» كىتابىن وقىپ وتىرعان «گرانما» گازەتىندەگى سۋرەتىن ەلگە الىپ كەلدى. وسىنىڭ ءبارىن ءبىلىپ, سەزىنۋ بۇگىنگى تاۋەلسىز قازاق ەلى ۇرپاق­تارىن كەرەمەت ماقتانىش سەزىمگە بولەيدى.  سەرىك ءپىرنازار, «ەگەمەن قازاقستان» استانا
سوڭعى جاڭالىقتار