سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرجان قازىحانوۆ يىۇ اتقارۋشى كوميتەتىنىڭ سوماليگە قاتىستى توتەنشە وتىرىسىندا ءسوز سويلەدى.
ءبىز تۇركيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى جوعارى ءمارتەبەلى احمەت داۋىتوعلۋعا جانە يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى ەكمەللەدين يحسانوعلۋ مىرزاعا بۇگىنگى كۇنى ماڭىزدىلىعى اسا جوعارى يىۇ اتقارۋشى كوميتەتىنىڭ سوماليدەگى ماسەلەگە قاتىستى توتەنشە وتىرىسىن ىستامبۇلدا ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن العىسىمىزدى بىلدىرەمىز.
تۇركيا پرەمەر-ءمينيسترى جوعارى مارتەبەلى رەدجەپ تايىپ ەردوعاننىڭ وسى جينالىسقا قاتىسۋى جانە ونىڭ سومالي ماسەلەسىندە كورسەتىپ وتىرعان قولداۋى يسلام تىلەكتەستىگىنىڭ ايقىن ءۇلگىسى دەپ اتاۋعا بولادى. ءبىز, سوماليدىڭ پرەزيدەنتى جوعارى ءمارتەبەلى شەيح شاريف احمەد مىرزانىڭ وسى كەزدەسۋىمىزگە قاتىسىپ جانە ءوزىنىڭ ەلىندەگى احۋال بويىنشا جەكە ءوزىنىڭ باعالار بەرگەنىنە ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز, دەدى ءوز سوزىندە ە.قازىحانوۆ.
افريكا مۇيىسىندەگى بىرقاتار اۋماقتاردا ەڭ اۋىر قۋاڭشىلىقتىڭ سالدارىنان بارشا شىعىس افريكا اۋماعىنداعى ەلدەردە ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعى ورىن الۋدا. «60 جىلدىڭ ىشىندەگى ەڭ اۋىرى» بولىپ ەسەپتەلەتىن بۇل قۋاڭشىلىق سوماليدە, ەفيوپيادا جانە كەنيادا كەڭىنەن ەتەك جايىپ, بۇۇ مالىمدەۋىنشە, 12 ملن.-نان استام حالىقتىڭ تىرشىلىگىنە قاۋىپ توندىرۋدە. افريكا ءمۇيىسى ماڭايىنداعى جانە ونداعى ەلدەر, سونىڭ ىشىندە دجيبۋتي, سۋدان, وڭتۇستىك سۋدان ەلدەرى جانە ۋگاندانىڭ بىرقاتار بولىگى, ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعىنا ۇشىراپ وتىر.
بىراق تا ەڭ كۇردەلى جاعداي سوماليدە ورىن الىپ, ونىڭ ءوڭتۇستىگىندەگى 2.8 ملن. حالقى بار ءبىر بولىگىندە داعدارىس ەڭ قاتتى اسەر ەتۋدە. كەلەسى ايلاردا داعدارىس قيىنداي تۇسەدى دەپ كۇتىلۋدە, ونىڭ ەڭ شارىقتاۋ شەگى تامىز بەن قىركۇيەك ايلارىنا كەلەدى. كەڭ اۋقىمدى كومەك كورسەتۋ كەم دەگەندە 2011 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنا دەيىن جالعاسۋى قاجەت.
سوڭعى 20 جىلدا بۇل «كوزگە كورىنبەيتىن» الەم كارتاسىنداعى ىستىق نۇكتە بولىپ سانالىپ كەلدى. ۇيىم وسى حالىقتى امان الىپ قالۋ ءبىزدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىمىز دەپ بىلەدى, دەدى ءوز سوزىندە ە.قازىحانوۆ. جاقىندا استانادا وتكەن يىۇ مينيسترلەرى كەزدەسۋى بارىسىندا سوماليدەگى جاعدايعا قاتىستى شەشىمدى تابۋ مەن وسى ەلگە ارنالعان سەنىم قورىن قۇرۋ تۋرالى يىۇ ەكى دەربەس قارار قابىلدادى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ مۇشە مەملەكەتتەرگە يىۇ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى بويىنشا قاۋىرت كومەك كورسەتۋ مەن قۋاڭشىلىققا قارسى ۇزاق مەرزىمدى قور قۇرۋدى ۇسىنعان بولاتىن. ءبىزدىڭ ەلىمىز بارلىق جان-ءجۇرەگىمەن باس حاتشىنىڭ سوماليدەگى اشارشىلىققا ۇشىراپ جاتقان حالىققا كومەك كورسەتۋ ءۇشىن قاسيەتتى رامازان ايىندا جەكە تۇلعالىق جاردەم جيناۋ ماقساتىندا كەڭ قوعامدىق اۋقىمدا اتسالىسۋ جونىندەگى ۇسىنىسىن ۇلكەن ىقىلاسپەن قولدادى. مۇنى يسلام تىلەكتەستىگىنىڭ ىزگى كورىنىسى دەۋگە بولادى.
بۇگىنگى كۇندە يىۇ – سوماليگە گۋمانيتارلىق كومەكتى تولىقتاي جەتكىزۋگە مۇمكىنشىلىگى بار جالعىز حالىقارالىق ۇيىم. وپپوزيتسيالىق جاساق توپتاردىڭ ءىس-ارەكەت ەتۋگە تىيىم سالۋىنا وراي بۇۇ اگەنتتىكتەرى مەن باتىس قايىرىمدىلىق قورلارى ەلدىڭ كوپشىلىك اۋماقتارىندا جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىنشىلىكتەرى بولماي وتىر. سوندىقتان ءبىزدىڭ كەزدەسۋىمىزدىڭ ماقساتى مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ىسكە اسىرىلىپ وتىرعان گۋمانيتارلىق وپەراتسياعا ءىس جۇزىندە كومەك كورسەتۋگە ىنتالاندىرۋ بولدى, دەدى ءوز سوزىندە ە.قازىحانوۆ.
ىسكەرلى تۇردە, ءىس-قيمىلدارعا باعىتتالعان جانە كەزدەسۋدىڭ ءناتيجەسى بويىنشا بىرقاتار ەلدەردىڭ تاراپتارىنان ناقتى ۇلەس قوسۋعا وزىنە مىندەت العان بۇل شارانى ريزاشىلىقپەن اتاپ وتكىم كەلەدى.
يىۇ كەلەسى باسىمدى باعىتتاردى: ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن, دەنساۋلىق ساقتاۋ, اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدى جانە ەكونوميكالىق قايتا قۇرۋدى قامتيتىن ارنايى باعدارلاما دايىندادى. قاتىسۋشىلار گۋمانيتارلىق اسپەكتىلەرمەن بىرگە سوماليدەگى بولاشاق ساياسي تۇراقتىلىقتى ورنىقتىرۋ جانە بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا يىۇ ىسكە اسىرا الاتىن ءادىس جولدارىن تالقىلادى. كەزدەسۋدىڭ ناتيجەسى بويىنشا وسى ەلدىڭ بەرەكەلى بولاشاعىن قۇرۋ جونىندەگى ءبىزدىڭ مىندەتتەمەلەرىمىزدى ايقىندايتىن قورىتىندى كومميۋنيكە قابىلداندى.
وسى ءىس-ارەكەتتەردىڭ ەكىنشى جالعاسى رەتىندە يىۇ باس حاتشىسى ۇسىنعان يسلام ەلدەرىندەگى مەملەكەتتىك ەمەس قايىرىمدىلىق قۇرىلىمدار مەن قورلاردىڭ سوماليدەگى ءىس-ارەكەتتەرىن ۇيلەستىرۋگە ارنالعان ىزگىلىك كومەك كورسەتۋ كواليتسياسىن قۇرۋ جونىندەگى ءساتتى باستاماسىن اتاپ وتۋگە رۇقسات ەتىڭىزدەر. كواليتسيانىڭ ءبىرىنشى كەزدەسۋى ىستامبۇل قالاسىندا 28 شىلدەدە يىۇ اياسىندا ءوتتى, دەدى وسى ورايدا ە.قازىحانوۆ ءسوزىن اياقتاي كەلە, ول يىۇ سىمك توراعاسى رەتىندە, قازاقستاننىڭ سوماليمەن بىرگە تىلەكتەستىگىمىزدىڭ كورسەتەتىن ورتاق كۇش-جىگەرىمىزدە باسقوسۋعا مۇمكىنشىلىك بەرگەن وسى ماڭىزدى كەزدەسۋدى ۋاقتىلى ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن تۇركيا ۇكىمەتىنە جوعارى باعا بەرە وتىرىپ, جەكە تۇردە جوعارى مارتەبەلى رەدجەپ تايىپ ەردوعانعا جانە احمەت داۋىتوعلۋ مىرزاعا ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن, دەدى.
سونىمەن بىرگە, وسى ورايلى ءساتتى پايدالانا وتىرىپ, يىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ۇكىمەتتەرىنە, مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىمدارىنا سوماليدەگى قۋاڭشىلىققا ۇشىراعاندارعا ناقتى كومەك كورسەتكەندەرى ءۇشىن ۇلكەن العىسىن ءبىلدىردى.