ءبىز قايدا كەتىپ بارامىز؟

رەداكتسياعا كەلگەن حاتتار وسىنداي سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەيدى

* * *

جاسىرۋ جاقسىلىققا اپارمايدى, جاماعات

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى بويىنشا ءدىن مەم­لەكەتتەن بولەك. الايدا, بۇل «ءدىن باقىلاۋسىز قالادى» دەگەن ءسوز ەمەس ەكەنى بەلگىلى. بيىل ءدىن ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىك قۇرىلۋى مەم­لەكەتتىڭ ءدىن ىستەرىن رەتتەۋگە اسا ءمان بەرىلىپ وتىرعانىن كور­سەت­تى. وسىعان وراي ءبىز, ءبىر توپ ماڭ­عىس­تاۋلىق ازامات ەلىمىزدە بو­لىپ جاتقان ءدىني وقيعالارعا باي­لانىستى ءوز پىكىرىمىزدى ءبىلدىرۋدى ءجون كوردىك. جاقىندا زيا­لى قاۋىم باستاعان قاراعاندى وبلىسىنىڭ ءبىر توپ تۇرعىندارى اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ەلدەگى ءدىني ەكسترەميزم, ونىڭ ءىشىن­دە ۆاحابيزم, سالافيزم تۋرالى اشىق حات جولدادى. حاتتا: «...ەلى­مىزدە تامىرىن تەرەڭ جىبەرگەن, ونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ قاراعاندى وبلىسىندا دا, جان-جاقتى جەتىلگەن ءىرى ءارى وتە قاۋىپتى ءدىني سايا­سي «ۋاھابيلىك – ۆاححابيتتەر» نەمەسە «سالافيلىك – سالافيتتەر» اعىمى تۋرالى ءوز پىكىرىمىزدى ايتۋدى ءجون كوردىك» دەپ جا­زادى. وسى مازمۇنداس تۇركىستان قالاسى ارداگەرلەرى اتىنان جا­زىل­عان تاعى ءبىر اشىق حات جا­قىن­دا ءباسپاسوز بەتتەرىندە جا­رىققا شىقتى. وسى ورايدا ءبىز دە ءوز ءول­كەمىزدەگى احۋ­ال­عا نازار اۋدار­تۋدى ءجون كوردىك. ماڭعىستاۋدا سوڭعى ءۇش جىل قا­تارىنان بولعان ءدىني استارى بار وقيعالار وبلىس حا­لقىن الاڭدا­تىپ قانا قويماي, بەلگىلى دارەجەدە قوعام ومىرىنە ىقپال ەتىپ وتىر. 2008 جىلدىڭ اقپان ايىندا 5 ۆاحابيت پوليتسيامەن قارۋلى قاقتى­عىس­قا ءتۇستى. وندا تەڭگە ەلدى مەكەنىنە جاۋاپ­تى پوليتسيا كاپيتانى بيسەكەنوۆ قازا تاپتى. ەلدى ءدۇر­لىك­تىرگەن بۇل وقيعا كەلەسى جىلى باسقاشا سيپات الدى. بۇل جولى, اتاپ ايتقاندا, 2009 جىلى جاڭا­وزەن قالاسىنان ورىمدەي قازاقتىڭ بەس بالاسى دا­عىستانعا جيھادقا اتتانىپ, سول جاقتا ءولتىرىلدى. ءبىر ۇيدەن اعاي­ىندى ەكى بالا وققا ۇشقان بۇل قازا تۇتاس وبلىس تۇرعىندارىنىڭ قايعىسى بولدى. ءۇشىنشىسى, تەك ماڭعىستاۋ حال­قىن عانا ەمەس, تۇتاس ەلدىڭ ۇرەيىن العان 2010 جىلدىڭ 22 ماۋسىمى كۇنى اقتاۋ قالاسىنىڭ سىر­تىن­داعى گم 172/1 قاتاڭ رەجىمدەگى كولونيادا 21 سوتتال­عان قاشقان قاندى وقيعا بول­دى. قانشاما ادامنىڭ ءومىرىن قيعان بۇل وقي­عاعا ۆاحابيت-سا­لافيتتەردىڭ قا­تى­سى بارلىعى اقپارات قۇرال­دا­رىندا جا­زىل­دى. قاشقان­دار­دىڭ ىشىندە ءدىني ەكسترەميزم بوي­ىنشا سوت­تال­عان تارازدىق داۋرەن ءالىم­بە­كوۆ­تىڭ بولعانى, ال ونىڭ اكەسى قورداي اۋدان­دىق ءماسلي­حاتى­نىڭ دەپۋتاتى ءبىرجان ءالىم­بە­كوۆتىڭ اقپارات قۇ­رال­دارىنان ءدىني قاۋىپتەن ساق­تاندىرىپ ايت­قان ءسوزى, اكە مەن بالانى اجىراتاتىن بۇل ءىستىڭ ءتۇبى تە­رەڭدە ەكەنىن كورسەتتى. پارلامەنتتە دە ءماجىلىس دەپۋتاتى اسحات بە­كەنوۆتىڭ دە­پۋتاتتىق ساۋالىندا وسى ءما­سەلە قوزعالدى. الايدا, وسىن­شاما جانتۇرشىگەرلىك وقي­عالار بولسا دا «جابۋلى قازان جا­بۋ­لى» كۇيىندە قالىپ, ءدىن اتىن جامىلعان سودىرلاردىڭ ارە­كەت­تەرى سوت پروتسەسىندە تەك «قىل­مىستىق ءىس» دەپ قارالۋى ءبىزدى قاتتى الاڭداتادى. مازارلارىمىز قيراتىلىپ, سانعاسىرلىق تاريحي مۇرا­لا­رىمىزعا, مادەنيتەمىزگە, ءداس­تۇرى­مىزگە جاسالعان شابۋىلدى ەل ىشىندەگى تەنتەكتىڭ ىسىنە بالاپ وتىرا بەرەمىز بە؟ وسى جاعدايلاردى بايانداي كەلە, اسىرەسە, ۆاحابيت-سالافيتتەردى اۋىزدىقتاۋ جۇمىستارى باس­تا­لۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز. «ىرىس الدى – ىنتىماق» دەگەن ەسكى حالىق ناقىلىندا ايتىل­عانداي, قانشاما عاسىردان بەرى تالاي ازاپتى كۇندەردى باسىنان كەشسە دە قايسار ەلىمىز اۋزىنان اللاسىن, ەكى ءسوزىنىڭ بىرىنەن ءتاۋ­بەسىن تاستاماي, سىن تەزىنەن ءوتىپ, قايىسپاي كەلىپ ەدى. يسلامنىڭ, يسلام ءدىنى ۇيرەتكەن ءبىزدىڭ حا­لىق­تىڭ ەڭ نەگىزگى ۇستىنى بىرەۋگە قيانات جاساماۋ ەدى. ساقال قويىپ, ءدىن اتىنان سويلەپ جۇرگەن جاس­تار­دىڭ ۆاحابيستەرگە ىلەسىپ, سوڭ­عى ۋاقىتتا جوعارىدا ايتىل­عان­داي قىلمىستارعا بارۋى ەل تاۋەلسىز­دىگىنە تونگەن قاتەر دەپ بىلەمىز. ءبىز, تومەندە قول قويۋشىلار, ۆا­حابيتتىك-سالافيتتىك ءدىني ۇي­ىم­دار مەن ءۆاحابيزمدى ۋاعىز­داي­تىن باسپا قۇرالدارى جۇ­مى­سىن توقتاتۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز. ەدىل جاڭبىرشين, ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, سەرجان شاكىرات, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, قۋانىشبەك الەنوۆ, ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى,  بەكمۇرات ءجۇسىپوۆ, ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى (بارلىعى 13 ادام قول قويعان).

* * *

«حالال تامادا» دەگەندى ەستىپ... تاڭعالدىق

كەڭەس وكىمەتىنىڭ وزىنە ءتان جاقسىلىقتارى بول­دى. دەگەنمەن, جامانشىلىعى دا بولماي قالعان جوق. سونىڭ ءبىرى ءوز يدەولوگياسىنداعى: «قۇداي جوق. ءدىن – اپيىن», دەگەن سوزدەر ەدى. ول زامان تۇتاستاي حا­لىقتى ءدىنسىز ەتىپ تاربيەلەدى. جاراتۋشىنىڭ با­رىنا ءشۇبا كەلتىردى. بۇل – ۇلكەن قاتەلىك بولاتىن. ەلىمىز ەگەمەندىگىن الىپ, ازاتتىقتىڭ اق تاڭى اتقاننان كەيىن ءدىنىمىز بەن تىلىمىزگە, ءوز دىلىمىزگە ورالدىق. قانشاما جىلدار بويىنا ءۇزىلىپ قالعان تامىرىمىزدى قايتا تاپتىق. دەي تۇرعانمەن, ەلەڭ-الاڭدا, ەل ەڭسەسىن تىكتەي الماي, ەكونوميكاسى شاتقاياقتاپ تۇرعان شاقتا, الەۋمەتتىڭ الەۋەتى ءالسىز تۇستا مەملەكەتىمىزگە ميسسيونەرلەردىڭ قاپتاپ كىرگەنىن ادامنان جاسىرعانمەن, اللادان جاسىرا الماسپىز. اۋەل باستا مەملەكەتتىك ساياسات تا دىنگە دەگەن ۇستانىمىن انىقتاپ العان. «ءدىن – مەملەكەتتەن بولەك». ونى قاتە دەۋدەن اۋلاقپىز. الەمدىك تاجىريبەدە سولاي. تازا ءدىني مەملەكەت بولماسا, وزگە ەلدەردىڭ دىنگە دەگەن ساياساتى وسىعان سايادى. وڭ-سولىمىزدى ەندى تانىپ جاتقان تۇستا ەلگە كىرگەن ميسسيونەرلەر ءوز ساياساتىن اركىمگە تىق­پالاي باستادى. اشقۇرساققا تاماق بەردى, قالتاسى تايازدى اقشامەن اربادى. ايتەۋىر, وزدەرى ۇستانعان باعىتتى قانداي دا بولماسىن جولمەن ناسيحاتتاپ, قاتار­لا­رىن تولىقتىرۋعا اتسالىستى. قو­عامنىڭ اششى دا بول­سا شىندىعى – ارامىزدا كريشنايت تا, شوقىن­عان دا قازاقتار بار. و زاماندا, بۇ زامان, مۇن­داي­دى كىم كورگەن؟ ونى ايتاسىز, ءبىر ۇيدە بىرنەشە ءدىن ۇس­تاعان وتباسىلارى بار ەكەنىن دە ەستىپ, ءبىلىپ ءجۇر­مىز. ءبىرى كريشنايت بولسا, ەكىنشىسى يەگوۆا, ءۇشىنشىسى مۇسىلمان. مۇنداي وت­با­سى­لاردا قانداي بەرەكە, بىرلىك, ىنتىماق بو­لا­دى؟ اتا-بابا جولىنان اينىپ بارامىز. قانشا زاماننان بەرى ۇزىلمەي كەلە جاتقان دىنىنەن ايىرىلىپ جات­قاندار جەتكىلىكتى. بۇل الاڭداۋعا تۇرارلىق ماسەلە. باسقا ميسسيونەرلەردى ايتپاعاننىڭ وزىندە يسلام ءدىنىنىڭ دە تارماقتارى كوبەيىپ كەتتى بۇگىندە. مۇحاممەد پايعامبار (س.ع.س) حاديسىندە «يسلام ءدىنى 73 تارماققا بولىنەدى. بىراق سونىڭ بىرەۋى عانا تۋرا جولعا باستايدى» دەگەن ەكەن. سول زامانعا تاپ بول­عان­داي اسەردەمىز. باياعى بابالارىمىز جاقىنى قاي­تىس بولسا, «جوقتاۋ» ايتقان. بۇگىنگى كەي اعىمدار «جوق­تاۋ» ايتپا دەيدى. ولگەن ادامنىڭ جەتىسىن, قىر­قىن, جىلىن بەرگەن. قازىرگى كەيبىرەۋلەر ونى دا جاراتپايدى. باسىنا ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىپ, مازار كوتەرگەن. بۇل دا دۇرىس ەمەس ەكەن. ونىڭ بار­لى­عى اللاعا سەرىك قوسۋ بولىپ تابىلاتىن كورىنەدى. وۋ, سوندا, بىزدەن بۇرىنعى بابالارىمىز اقىماق پا؟ ولار ونى بىلمەگەن بە؟ سوندا ولاردىڭ ءبارى كۇناھار بولعانى ما؟ وتكەندە مىناداي وقيعاعا تاپ بولدىم. ءبىر ورىمدەي جاس جىگىت «حالال تامادامىن» دەيدى. تا­ماق­تىڭ حالالىن بىلەتىن ەدىك, ەندى حالال تامادا دە­گەنى نەسى دەپ ەلەڭدەپ قالدىق. بالكىم, اراق قوي­ىلمايتىن جەرگە باراتىن شىعار دەپ وي­لا­عانىمىزدى دا جاسىرمايمىز. سويتسەك, ول بەتاشار جاسالمايتىن تويلاردى جۇرگىزەدى ەكەن. ونىڭ ايتۋىنشا, يسلام ءدىنى بەتاشارعا قارسى. بۇل قايدان شىققان ۇعىم؟ قازاقتىڭ كەلىندەرى ۇلكەندەرگە ىزەت, ءىلتيپات كورسەتىپ ءيىلىپ سالەم بەرگەن. ونى قازىرگى اسىرەدىنشىلدەر اللاعا سەرىك قوسۋ دەپ سانايدى. ادامنىڭ ەمەس, اللانىڭ ال­دىندا عانا باس ءيۋى كەرەك ەكەن. كەلىن ءيىلىپ سالەم بەرسە, ول اتا-ەنەسىنە, قايىن جۇرتىنا تابىنىپ كەتىپ جاتقان جوق قوي. ول قۇرمەت كورسەتىپ تۇر. وسىنى تۇسىنبەيتىندەرىنە تاڭعالامىن. وسى كۇنى دىنگە بەت بۇرعان جاستار حيدجاپ كيەدى. ءتىپتى, كەيبىرى اۋزى-مۇرنىن تۇمشالاپ, كوزدە­رىن عانا جىلتىراتىپ كورسەتىپ, قارا جامىلىپ الادى. قازاقتىڭ تاريحىندا قاي قىز حيدجاپ كيىپ ەدى؟ ول قاسيەتتى ءدىنىمىز تاراعان اراب حالقىنىڭ ۇلتتىق كيىمى عوي. ءيا, قاسيەتتى دىنىمىزدە اۋرەتتى جەر­دى جاۋىپ ءجۇرۋ پارىز. ەندى سولاي ەكەن دەپ اراب­تىڭ كيىمىن قازاققا جابۋعا بولا ما؟ اراب حالقى وزدەرىنىڭ اۋا-رايىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە قا­راي سولاي كيىنەدى. بىزگە نە جورىق؟ قازاقتىڭ قىز­دارى بۇرمەلى كويلەك كيىنىپ, ۇكىلى ساۋكەلە تاققان. توبىقتان كەلەتىن قوسەتەك كويلەكپەن جۇرگەن. انالارىمىز كيمەشەك كيگەن. ول دا يسلام ءدىنىنىڭ قاعيدالارىنا ورايلاستىرىلىپ, ويلاستىرىلىپ جاسالعان ۇلتتىق كيىم بولاتىن. ەگەر قاجەتتىلىك بولسا, ۇلتتىق كيىمدەرىمىزدى جاڭا زامان تالابىنا ساي ەتىپ جاسايىق. جاستارىمىز دا, جاسامىستارى­مىز دا, كارىلەرىمىز دە سونى كيسىن. ءاربىر ىستەن, سالت-داستۇردەن, تانىم-تۇسىنىكتەن كۇنا ىزدەۋگە بولمايدى. اتا-بابالارىمىز ءدىندى بىزدەن دە جاقسى ءبىلدى. ولار سول جولمەن ءجۇردى. ءبىز مىنانى ايتقىمىز كەلەدى. يسلام, حريستيان, بۋددا دەگەن ۇلت بولمايدى. ەگەر ءدىندى ۇلتتان جوعارى قويساق, وندا ۇلت جوعالادى. ۇلتپەن بىرگە سالت-ءداستۇر, تانىم-تۇسىنىك, ىرىم-تىيىمنىڭ ءبارى قۇردىمعا كەتپەك. وندا ءبىزدىڭ ەگەمەندىگىمىزدەن, مەملەكەتتىگىمىزدەن نە پايدا؟ قازاق يسلامدى ءوز پايىم-پاراساتىمەن, زەردەسىمەن ۇستانعان. باستىسى, بابالاردىڭ جولىنان اينىماۋ كەرەك. سەيىلبەك شاۋحامانوۆ, قىزىلوردا وبلىستىق  ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى.

* * *

دارىگەر كوشەگە اق حالاتىن كيىپ شىقسا, مۇنايشى قوعامدىق ورتاعا كومبينەزونىمەن كەلسە, نە بولعانى؟

قازاقتىڭ ۇعىمىندا يسلام ءدىنىنىڭ بۇگىنگى بولمىسى باسقا­شا بولۋشى ەدى. بۇدان 50-60 جىل بۇرىن ءومىر سۇرگەن ءۇل­كەن­دەردىڭ كوزىن كوردىك. ماسەلەن, ىزمۇحامبەت, كارىم, قۇمار باي­تورين, ساقىپ ءبىلال ۇلى سەكىلدى وڭىرىمىزگە بەلگىلى مولدالاردىڭ ەل ىشىندەگى بەدەلى زور بولاتىن. بۇل ادامداردىڭ ءبىرازى كەزىندە يسلام ءدىنىن ۇستانعانى ءۇشىن جازاعا دا تارتىلدى. بىراق ولار بەس ۋاقىت نامازىن قازا جىبەرمەيتىنى ءوز الدىنا, ەلدى ۇدايى بىرىكتىرۋگە كۇش سالاتىن. ەش­قا­شان انالارىمىزعا, قىزدارى­مىزعا بەتىن كولەگەيلەي ءبۇر­كەۋ­دى مىندەتتەگەن ەمەس. ال بۇگىنگى يسلام ءدىنىنىڭ دا­مۋىندا ءبىزدىڭ ۇعىمىمىزعا ساي كەلمەيتىن كورىنىستەر باي­قالا­دى. اسىرەسە, قىزدارىمىز, كەلىندەرىمىز دەيتىندەي جاستار اراسىندا ەتەگى جەر سىپى­را­تىن­داي ۇزىن ەتەكتى كويلەك, جىل­تىراعان كوزى كورىنبەيتىن حيد­جاپ, ءتىپتى قولدارىنا قارا قول­عاپ كيەتىندى  شىعاردى. بۇ­لار ءبىز­دىڭ سالت-داستۇرىمىزدە بۇ­رىن بولماعان. بۇنىڭ سوڭعى جىل­دا­رى تىپتەن كوبەيىپ, جاستارى­مىزدىڭ وعان كوزسىز ەلىكتەپ بارا جاتقانى ويلانتادى. كوكتەم مەزگىلىندە تابيعات الۋان ءتۇرلى گۇلدەرمەن ادەمى كوم­كەرىلىپ, ەرەكشە ءبىر تۇرگە ەنە­تىنى سەكىلدى, ادامزاتتىڭ دامۋىندا ايەلدىڭ سۇلۋلىعىنا ەشتەڭە تەڭ كەل­مەيدى. ەر ادامداردىڭ ارا­سىن­دا انالارىمىز, قارىنداس-قىز­دارىمىز سۇلۋلىعىمەن ءار بەرىپ جۇرگەنى عانيبەت ەمەس پە؟ بۇل كۇندەرى بايقاساڭىز, قازاقتىڭ جەرىندە قازاقتىڭ قىزدارىنان باس­قا­سى بەتىن تۇمشالاپ, سۇلۋلىعىن جا­سىرىپ جۇرگەن جوق. سوندا ءبىز­دىڭ قىزدارىمىز ادەمىلىگىن كىمنەن, نە ءۇشىن جاسىرادى؟ ءجۇزىن تۇمشالاعانى ءۇشىن ولارعا بىرەۋلەر اقى بەرىپ, قارجى تولەي مە؟ مىنە, وسىنداي ساۋالدار كوپ­شى­لىكتى كوپتەن تولعاندىراتىن بول­دى. بىراق ەشكىمگە بەتىڭدى تۇم­شالاما, قىسقا بالاقتى شالبار كيمە, شوشايتىپ ساقال قويما دەي المايمىز. زاڭدا كورسەتىلمەگەن نارسەگە قايتىپ قۇقىمىز جۇرەدى؟ الدىمەن وسى كىلتيپاندى جوندەپ الۋىمىز كەرەك. سەبەبى, بىزدەگى ءدىن ماسەلەسىنە قاتىستى زاڭىمىزدىڭ وسال تۇستارى جەتەرلىك. سول قۇ­جات­تاعى سولقىلداقتى پايدا­لان­عان, ءسويتىپ, ءدىن اتىن جامىلعان ۇي­ىمدار قازاقتىڭ ۇعىمىنا جات ارەكەتتەردى ەنگىزۋگە كۇش سالىپ جاتقانى بايقالادى. الگى شولاق با­لاقتى جاس جىگىتتەر مەن بەتىن تۇمشالاعان قىزدار ءتىپتى, اتا-انا­سىن تىڭداماۋدى شىعاردى. نەكەلەرىن وزدەرى قيىپ, توي جاساۋعا دا قارسىلىق بىلدىرەدى. مۇنىسى نەسى؟ قۋانىشقا تۋعان-تۋىسقانىن ور­تاقتاستىرما, نە بولعانى؟ مۇ­نىڭ ارتىندا قازاقتىڭ ءار وتباسىن ىشتەن ءىرىتىپ, بالاسىن اتا-اناسىنا قارسى قوياتىنداي جىمىسقى ساياسات جاتقان جوق پا؟ مىنە, وسى كە­لەڭ­سىزدىكتەر كەڭ ەتەك جايماي تۇر­عاندا, زاڭمەن ءتيىستى شەكتەۋلەر قويۋ قاجەت. ءدىن ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىك توراعاسى قايرات لاما ءشا­رىپ­تىڭ «ەگەمەن قازاقستانداعى» سۇح­باتىندا كوپ ماسەلەگە ورىن­دى تۇسىنىك بەرىلدى. اسىرەسە, مەم­لەكەت پەن ءدىن اراسىنداعى باي­لانىس, بۇگىنگى قىزدارىمىز كيىپ جۇرگەن حيدجاپ تۋرالى ورىندى ايتىلدى. ەندەشە, حيدجاپ كيۋگە زاڭمەن شەكتەۋ قوي­ىلسا, ەش­كىم­نىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعى بۇزىلمايدى دەپ وي­لاي­مىن. ءويت­كەنى, بۇل ءدىني كيىمگە جات­پاي­دى. سول سەبەپتەن ونى كو­شەگە كيىپ شىعىپ, جۇرتشى­لىق­تىڭ نازارىن اۋدارۋعا بول­ماي­دى. كوشە – قوعامدىق ورىن. ماسەلەن, دارىگەرلەر اق حالاتىن تەك اۋرۋحاناداعى جۇمىس ۋا­قى­تىندا, مۇنايشىلار, دانەكەر­لەۋ­شىلەر, وزگە ماماندىق يەلەرى  كومبينەزوندارىن جۇمىس ورىن­دا­رىندا عانا كيەدى ەمەس پە؟ ەگەر وسىلاردىڭ ءبارى سونداي كيىمدەرىمەن كوشەدە جۇرسە نە بولار ەدى؟ ءدىنىمىزدىڭ كەلەشەگى ءۇشىن اقىل­داساتىن, ويلاساتىن جايتتەر ءالى دە كوپ. ەڭ باستىسى, وسى ماسە­لەگە قاتىستى زاڭىمىزدىڭ باپ­تا­رىن قايتا قاراپ, تۇبە­گەي­لى وزگەر­تۋ قاجەت. ايتپەسە, ءدىن اتىن جا­مىلعاندار ەلىمىزدىڭ ىشكى قاۋىپ­سىزدىگىنە, ىنتىماعى مەن بىرلىگىنە سىنا قاققىسى كەلەتىن ارەكەتتەرىن استىرتىن ىسكە اسىرا بەرمەك. ويلانايىق, اقىلداسايىق, اعايىن! قاتيموللا ريزۋانوۆ, اتىراۋ وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى. اتىراۋ وبلىسى.