كورمەدە – وڭتۇستىكتىڭ ۇزدىك تاۋارلارى

جاقىندا شىمكەنتەگى كوركەمسۋرەت گالەرەياسىندا “قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋار­لارى” وڭىرلىك كورمە كونكۋرسىنىڭ قورى­تىندىلارى ءوتتى. اشىلۋ سالتاناتىندا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەرلان ايتاحانوۆ كورمە-كونكۋرستىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­زيدەنتىنىڭ «التىن ساپا» سىيلىعىن الۋعا ارنالعان كونكۋرسى جانە «قازاق­ستان­نىڭ ۇزدىك تاۋارى» رەسپۋبليكالىق كورمە-كونكۋرسى تۋرالى» قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2006 جىلعى 9 قازانداعى № 194 جارلىعىنا جانە وڭ­تۇس­تىك قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ 2010 جىل­عى 3 تامىزدا «جىل سايىنعى «قازاق­ستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» وڭىرلىك كورمە-كونكۋرسىن وتكىزۋ تۋرالى» قاۋلىسىنا سايكەس ءوتىپ جاتقانىن ايتتى. كونكۋرستىڭ نەگىزگى ماقساتتارى: زاڭ­دى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ وتاندىق ءونى­مى­نىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان قىز­مەتىن جانداندىرۋ; قازاقستان نارى­عىن جوعارى ساپالى جانە باسەكەگە قا­بى­لەتتى ونىممەن تولىقتىرۋعا جاردەمدەسۋ; وتاندىق جانە حالىقارالىق ستاندارتتار نەگىزىندە سا­پا­نى باسقارۋ مەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ قازىرگى زامانعى ادىستەرىن كەڭىنەن ەنگىزۋگە ال­عىشارتتار جاساۋ جانە وعان جاردەمدەسۋ; ساپا پروبلەمالارىن شەشۋ قاجەتتىلىگىنە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, ونەركاسىپتىك, كوممەرتسيالىق جانە قوعام­دىق ۇيىم­دار­دىڭ نازارىن اۋدارۋ بولىپ تابىلادى. كونكۋرس مىنا نوميناتسيالار بوي­ىن­شا, اتاپ ايتقاندا, «وندىرىستىك ماقسات­تا­عى ۇزدىك تاۋارلار»; «حالىق تۇتىناتىن ءۇز­دىك تاۋارلار»; «ۇزدىك ازىق-ت ۇلىك تاۋار­لا­رى; «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» ءتۇ­رىن­دە ءوتتى. كوركەمسۋرەت گالەرەياسى نە سالساڭ دا كەرىلە بەرەتىن رەزەڭكە ەمەس. اسىلىندە, تايعا تاڭبا باسقانداي اتاپ تۇرىپ 40 شاق­تىسى شاقىرىلعانىمەن ەڭبەككە بەيىم, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ شىرا­عىن جاعىپ وتىرعان 200-گە تارتا كاسىپ­كەرلەردى تارتۋعا بولار ەدى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ 20 جىل ىشىندە قالاي وزگەرگەنىن ءبىر عانا وڭتۇستىك كا­سىپ­كەرلەرىنىڭ دايىنداپ جاتقان ءونىم­دە­رى­نەن-اق كورۋگە بولادى. جۇمىر باستى پەندەگە كەرەكتىڭ ءبارى بار. اس اتاسى – ناننان باس­تاي­ىق. “كورونا” فابريكاسى ۇن ءونىم­دە­رى­نەن نە دايىنداۋعا بولادى, ءبارىن ساۋ­داعا شى­عارىپ وتىر. قازەكەڭ ساۋساق­تا­رىن سا­لىپ جىبەرىپ سۇعىنا جەيتىن جايمادان باستاپ, ءيىسى يتاليالىق اتا-با­با­سى­نىڭ ادال اسى –ماكارونداردىڭ ءتۇر-ءتۇرى­نەن كوز سۇرىنەدى. تۇركىستاندا تۇرىپ-اق ماقتا القابى­نان تەرىلگەن اق ماقتادان 92-ءى ءتۇرلى ءونىم داي­ىنداپ جاتقان “فاراب” جشس-ءنىڭ داي­ىن بۇيىمدارىن ەش قىسىلماي شەتەلدىڭ تاۋار­لارىنىڭ جانىنا ساۋداعا شىعارۋعا بولا­دى. وتاندىق عالىمداردىڭ ءونىمى مەرس تىڭايتقىشى جەر قىرتىسىن تىڭ­اي­تۋدا كەرەگىن تاۋىپ بەرۋدە ۇلكەن جەتىستىكتەرگە يە بولىپ كەلەدى. سايرام اۋدا­نىندا 10 مىڭ گەكتار جەرگە تىڭايت­قى­شىن پايدالانىپ وتىرعان سەرىكتەستىك ءتاۋ­ەلسىزدىكتىڭ 20 جىل­دىعىنا بايلا­نىس­تى مەرس-ءتىڭ باعاسىن باستاپقى قۇنىنان 2 ەسەگە تومەندەتىپتى. سۇيسىندىك. مەرس زاۋىتىنىڭ ديرەك­تورى, “انا-جەر” عىلىمي وڭدىرىستىك ءبىر­لەس­تىگىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, عالىم جامال­دين ۋسمانۋلى ماحمۇدوۆ: «ءبىزدىڭ تىڭ­ايت­قىشتى ەلىمىزدە 1 ملن. 200 مىڭ گەك­تارعا پايدالانىپ وتىر. بۇل – جاقسى كورسەتكىش. شەتەلدەر دە نازار اۋدارا باس­تادى. اعىلشىنداردىڭ كورولدىك سا­را­يى ءبىزدىڭ تىڭايتقىشپەن وسىرىلگەن 12 گەك­تار جەردەگى كوكونىس, باۋ-باقشا ءونىم­دەرىن الا باستادى. ەكولوگيالىق تازا, حي­ميالىق قوسپالارى جوق ءونىم بولعاننان كەيىن فرانتسيادا ءجۇزىم پلانتاتسيالارىنا پايدالانىپ جاتىر», – دەيدى. ءىشىڭ جىلىپ قالادى. اشەيىندە, ءوز ەلىڭدە, اس-سۋىڭدى ءىشىپ وتىرىپ, “قازاق­ستان­دا تۇيمە دە شىعارىلمايدى” دەپ داس­تارحاننىڭ شەتىن ءتىلىپ وتىراتىندار وسى­نى ەستىسە, بىلسە عوي دەپ ويلايسىڭ. ءور­كەنيەتتى ەل عالىمدارىنىڭ عىلىمي جە­تىستىگى – نيتراتتارمەن وسىرىلگەن ات با­سى­ن­داي المادان جەرىنگەن, دەنساۋلىعىن وي­لاعان اعىلشىن, فرانتسۋز تەكتىلەرى قازاق عالىمدارىنىڭ تىڭايتقىشىمەن ءوسى­رىلگەن ونىمدەرگە اڭسارى اۋىپ, سىلەكەيىن جۇتىپ وتىرسا قالاي قۋانباۋعا بولادى؟! “گاۋھار” تىگىن فابريكاسىنىڭ ديرەك­تورى ءانيپا حالباەۆامەن تىلدەستىك. سا­رى­اعاش اۋدانى, شىمكەنت قالاسى اكىم­دەرىنىڭ ورىنباسارى دارەجەسىنە دەيىن قىزمەت ەتىپ, ءىس-شارالاردا جانى تىنباي زىر جۇگىرىپ جۇرەتىن وسى كىسىڭىز مەملەكەتتىك قىزمەتتى كاسىپكەرلىككە اۋىستىر­عان. ءبىر كۇندە ەمەس, ارينە. اكىمدىك قىزمەتكە كەلگەنگە دەيىن نەگىزىن سالعان بيزنەسىنە ورالعان. “گاۋھار”تىگىن فابريكاسى تىككەن كيىمدەردە ءمىن جوق. ءساندى, تىگىسى مىقتى. زامان تالابىنا ساي. اسىرەسە, وقۋشىلارعا ارناپ تىككەن كيىمدەرى كوز قۋانتادى. باياعىدا شوشقا مايى قوسىلماسا شۇ­جىق ونىمدەرى شىعارىلمايتىنداي كورى­نەر ەدى. ايتقانعا عانا ەكەن. مۇسىلمانعا حارام تالپاق تاناۋدىڭ قورىتىلمايتىن ءارى جاعىمسىز ءيىسى بار سۇبە مايىنىڭ ور­نىن جىلقى ءىش مايى مەن قوي قۇيرىعى اۋىستىرىپ جاتىر. حالال ءونىم دايى­ن­دايتىن “قارقىن” جشس شۇجىقتىڭ الۋان ءتۇرىن ۇسىنىپ وتىر. ءىرى قويدىڭ قۇيرىق مايىنىڭ ءيىسى شى­عادى. سوندىقتان توقتى-تورىمنىڭ مايى پايدالى دەسەدى. وزدەرىنىڭ مال بوردا­قى­لايتىن فەرمالارى بار. “حاميت” اۋىل­دىق تۇتىنۋ كووپەراتيۆى شاردارانىڭ كو­لىنەن سۇزگەن بالىقتارىن مۇزعا قاتىرىپ, قا­زاق­ستاننان بولەك رەسەيگە دە جونەل­تىلىپ جا­تىر. ارقايسىنىڭ تاجىريبەسىن تا­راتىپ جە­كە ماتەريال جازۋعا بولادى. سوڭىندا وڭىرلىك كورمە كونكۋرسىنىڭ ءنا­تي­جەسى شى­عارىلدى. نوميناتسيالار بوي­ىن­شا ءبىرىنشى ورىندى «HILL سorpo­ra­tion» جشس, «شتف «تۇركىستان» جشس جانە «ور­دا­با­سى قۇس» جشس جەڭىپ الدى. ەكىنشى ءدا­رە­جەلى ديپلوممەن «حلوپكوپروم-تسەلليۋلوزا» جشس, «فاراب» كومبي­نا­تى» جشس ءجا­نە «كورونا» ماكارون فاب­­ريكاسى» جشس ماراپاتتالدى. كور­مە­دە تەحني­كا­لىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا كو­ميتەتىنىڭ وقو بويىنشا دەپارتامەنتى­نىڭ ديرەك­تورى, باس مەملەكەتتىك ينسپەكتور بەگىمشە جۇزەنوۆ كاسىپكەرلەرگە تۇسىنىك بەردى. – الەمدىك تاجىريبە ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنىنا پاتەنت پەن ليتسەنزيادان ستاندارتتار كۇشتىرەك ىقپال ەتەتىندىگىن كورسەتىپ وتىر, – دەدى ول. ءبىزدىڭ بارلىعى­مىز­عا ەكسپورتقا بەيىمدەلگەن سالالار ءال­ەم نارىعىنا ەنۋ ستراتەگياسى تۇرىندە ستان­دارتتار قولداناتىنى, جانە ولار تەح­ني­كالىق جاڭالىقتاردى ەندىرۋدە شىن ىن­تالاندىرۋشى بولىپ تابىلاتىنى بەلگىلى. قالىپتاسقان ۇردىسكە بايلانىستى اع­ىمداعى جىلدىڭ باسىنان جىل سايىنعى «التىن ساپا» بايقاۋى باستالدى. ول ال­عاش­قىدا اۋماقتاردا ورىندالادى, سونان سوڭ يسو حالىقارالىق ستاندارتتاۋ ۇيى­مى بەلگىلەگەن بۇكىلالەمدىك ساپا كۇنى ەل­باسىنىڭ قاتىسۋىمەن بايقاۋ قورى­تىن­دىرىلادى. اعىمداعى جىلى بايقاۋ ەلى­مىز­دىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق ايا­سىندا وتەدى. سوندىقتان قازاقستاندىق كوم­پا­نيا­لارعا بايقاۋعا بەلسەندى قاتى­سۋى قاجەت. سەبەبى, وسى جىلدار ىشىندە «ال­تىن ساپا» جۇلدەسى ۇلتتىق برەند ءدا­رەجەسىنە جەتتى جانە ساپا سالاسىندا ءبىر­دەن-ءبىر بەدەلدى جۇلدە بولىپ تابىلادى. ەلىمىزدىڭ تاۋەل­سىز­دىگىن ورناتۋ جىل­دا­رىن­دا بارلىق سالا­داعى ەكونوميكالىق دامۋ كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىمەن تىكەلەي باي­لانىستى بولدى. وسى 20 جىل ىشىندە ۋاقىتتىڭ قاتال سىنى­نان وتكەنىمىزبەن بىرگە, وتاندىق ءوندىرۋ­شىلەر كوپتەگەن تۇر­عى بويىنشا سالماقتى باسەكەلەس بولا تۇ­رىپ, كەدەندىك وداق, ءبى­رىڭعاي ەكونو­مي­كا­لىق كەڭىستىك قۇرۋ جاع­داي­ىندا وزدەرىنە سىرتقى نارىققا لاي­ىق­تى شىعۋدى قام­تا­ماسىز ەتكەنىمەن ماقتان ەتە الامىز. قو­رىتا ايتقاندا, «قازاق­ستاننىڭ ۇزدىك تاۋ­ارلارى» بايقاۋ-كورمەسى كىشى, ورتا, ءىرى كاسىپكەرلىك وكىلدەرىنە ءوز­دەرى تۋرالى مالىمدەمە جاساۋ ءۇشىن قولاي­لى الاڭ بولىپ تابىلادى. باقتيار تايجان. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.