“راحمان تب” فەرمەرلىك شارۋاشىلىعىنىڭ ءتورايىمى تاستانوۆا ۇلجالعاستى تۇرعىلاستارى ەركەلەتىپ ء“بىزدىڭ زىليحا تامشىباەۆامىز” دەيدى ەكەن. نەسى بار جاقسى تەڭەۋ. قازاقتا تالانتتى جازۋشى, اقىندار كوپ. ءابىش كەكىلباەۆ, مۇحتار ماعاۋيندەر سىندى مارقاسقالارى بار قازاق پروزاسى الەمدىك بيىككە كوتەرىلسە دە, بىرەۋدى ماقتاۋ كەرەك بولسا رەسەيدىڭ شولوحوۆىنا تەڭەپ جاتامىز. ول دەڭگەيدەن اسىپ كەتسە دە. قازاقتىڭ تالانتتى ءبىر قىزى اتاقتى زىليحا تامشىباەۆانىڭ ءىزىن باسىپ جاتسا قۋانۋ كەرەك.
شاردارا تۇرعاي, وڭتۇستىكتە جوق كاسىپكە, تاۋەكەلدىڭ جەل قايىعىنا ءمىنىپ قانت زاۋىتىن سالماق بولىپ تالاپتانىپ جاتقان ايماققا ارنايى باردىق. بۇرىن-سوڭدى شارداراعا وتكەندە تەڭىز جاق قولتىقتا سارى بەل بولىپ, ءتىلىم-ءتىلىمى شىعىپ جاتاتىن ادىردىڭ بەتىنە جاسىل بوياۋ تۇسكەن. تال-داراقتار كوتەرىلگەن. قانت قىزىلشاسى ءوسىرىلىپ جاتىر.
اۋدان اكىمى مارعۇلان مارايىم كوپ جىلدار بويى كاسىپكەرلىكپەن اينالىسقان. كەيىن بىلگەنىن عىلىممەن ۇشتاستىرعان ازامات. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن زەرتتەۋ باسقارماسىنىڭ انىقتاۋى بويىنشا بەلگىلى ءبىر ءونىمنىڭ 25 پايىزىن ءوز ەلىندە وندىرە الماعان مەملەكەت وزگەگە كىرىپتارلىقتان قۇتىلا المايدى. قازاقستاندا قانتقا زارۋلىك ۇلكەن. كەڭەس وداعى كەزىندە جاماندى-جاقسىلى جۇمىس ىستەپ تۇرعان ونشاقتى زاۋىتتىڭ قازىر ۇشەۋى عانا قولدانىستا تۇر. سونىڭ بىرەگەيى اقسۋ قانت زاۋىتىن سول كەزدەگى اقسۋ اۋدانىنىڭ اكىمى قاليمولدا بايبولوۆ كۇن-ءتۇن قاتىپ, زورعا ىسكە قوسقانىڭ بىلەمىز, ارنايى ماقالا جازعانبىز دا. بۇگىندە قانت شارۋاشىلىعىندا ماقتاناتىنداي جاعداي جوق. شيكىزات سىرتتان تاسىمالدانادى. سالىستىرمالى تۇردە الساق 3-5 پايىز عانا قانت شىعارا الامىز, قالعانى سىرتتان اكەلىنەدى.
وسىنىڭ ءبارىن باعامداعان, زەرتتەگەن, جەتى ولشەپ ءبىر كەسكەن اۋدان اكىمى كاسىپكەر ۇلجالعاس تاستانوۆاعا ءوتىنىش ايتادى. ءتۇبىندە قانت قىزىلشاسى كول-كوسىر پايدا اكەلەدى, ەلدىڭ ءبىر جىرتىعىن بۇتىندەيسىز دەپ.
ۇلجالعاس راحمانقىزى – 80 ءتۇتىننىڭ بار ۇلەسىن ءبولىپ بەرىپ, ەكى تىزگىن, ءبىر شىلبىرىن قولىنا ۇستاتقان, بەتىنە قاراپ وتىرعان كاسىپكەرى.
تاقىرعا ءدان وسپەيدى. سالماق سالعانىمەن مارعۇلان مارايىم باس-كوزگە قاراماي اتقا جايداق شاباتىن تەلپەكباي ەمەس.
قازاق اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ قانت قىزىلشاسى جانە ونىڭ ونىمدەرىمەن اينالىساتىن ءبولىمىنىڭ پروفەسسور, اكادەميكتەرىمەن اقىلداسادى, شارداراعا شاقىرادى. جەردىڭ قانت قىزىلشاسىن وسىرۋگە بەيىم, بەيىم ەمەستىگىن انىقتايتىن سىناماسىن الدىرادى. بۇل 2008 جىلداردىڭ ورتاسى ەدى. شارداراعا ارنايى شاقىرتۋمەن مولدوۆيا, گەرمانيا مەملەكەتتەرىنەن عالىمدار ات شالدىرادى. ءبارى ماقۇلدانعاننان كەيىن عانا جاركەنتتەگى جوعارى ساپالى قانت قىزىلشاسىنىڭ ۇرىعىن وسىرەتىن “قامقورلىق” شارۋاشىلىعىنا تاپسىرىس بەرىلەدى.
قانت قىزىلشاسى – تەك قانت قانا ەمەس. ودان كونديتەرلىك, فارماتسەۆتيكالىق ونىمدەر ايىرىلادى, جەڭىل ونەركاسىپتىڭ تىنىسىن اشادى. قالدىعى – بورداقىلاۋعا قويعان مالدىڭ قابىرعاسىنا سۇبە بايلايتىن قۇندى ازىق. ءتۇيىپ ايتساڭىز, ىشكى نارىقتىڭ كەرەگىن قامتاماسىز ەتەتىن, وزگەگە جالتاقتاتپايتىن, ينۆەستيتسيانى سىرتقا شاشپايتىن ءونىم.
ەلدە جاقسى ءىس كورسەك, ءوزىمىز جاساپ جاتقانداي قۋانىپ, ءسۇيىنشى سۇراۋعا دايىن تۇراتىن باسىمىز وڭتۇستىكتە العاش رەت قانت زاۋىتىن سالعالى جاتقان كاسىپكەر كەلىنشەككە سۇيسىندىك.
بۇل – وڭاي تىرلىك ەمەس ەكەن. سوناۋ توقسانىنشى جىلداردىڭ ىشىندە اۋىلدار ازىپ-توزىپ, ەلدىڭ الدى اۋدان ورتالىعىنا بارۋعا اقشا تاپپاي قىسىلعاندا “ەتىڭ ءتىرى عوي, ءبىزدى ولتىرمەسسىڭ, ۇلەسىمىزدى قولىڭا الىپ, تىرلىك جاسا” دەپ 80 ءتۇتىن سەنگەن ۇلجالعاس تاستانوۆا وزىمە سەنگەن اعايىننىڭ قولىن اققا جەتكىزەمىن دەپ پايداسى مول قانت زاۋىتىن سالۋعا تاۋەكەل ەتىپتى. سەمەي قالاسىندا توقتاپ تۇرعان قانت زاۋىتىن ساتىپ الىپ, شارداراداعا اكەلگەن. تاشكەنتتەن ارنايى مامان شاقىرتقان. الماتىداعى جەڭىل ونەركاسىپ ينستيتۋتىنىڭ تەحنولوگ-ماماندارىنىڭ ماقۇلداۋىن العان.
ايتسە دە كۇنى ەرتەڭ ەلدىڭ اۋزىن قازاقستاندىق ءتاتتى ونىمدەرگە جەتكىزەتىن زاۋىت قارجى قيىندىعىنان قۇتىلا الماي تۇر. زاۋىت اياعىنان تولىق ءجۇرىپ كەتۋى, كەرەك-جاراعى ءۇشىن 16 ملن. تەڭگەدەي قاراجات كەرەك. بىلاي قاراساڭ, اقشانىڭ بۋىنا پىسكەن ءبىر قالتالىنىڭ شەتەلگە ءبىر شىققاندا شاشىپ قايتاتىن قارجىسى. زاۋىت العاشقى جۇمىسىن باستاپ كەتۋگە 8,5 ملن. تەڭگە بولسا دا جەتەدى. بىراق, «ماكسيمۋم» ايماقتىق ينۆەستيتسيالىق ورتالىعى بانكتە «8 ملن.-عا كەپىل بولاتىن دۇنيەلەرىڭىز بولسا سۇراعان قارجىڭىزدى بەرەمىز” دەر.
سەرىكتەستىكتە كەپىلگە قوياتىنداي 17 ءۇي, 40 گەكتار سۋارمالى جەر, سىرى ۇشقان دەمەسەڭىز جۇمىس ىستەپ تۇرعان قانت زاۋىتىنىڭ قوندىرعىلارى بار. ساۋىسقانداي ساق, ەكى شوقىپ, ءبىر قاراپ ۇيرەنگەن, تالاي رەت اۋىزدارى كۇيگەن بانكتەر, ينۆەستيتسيا ورتالىعى مۇنى دۇنيە دەپ سانامايدى. سوندا قالاي؟
ەلباسى شاعىن جانە ورتا كاسىپ – ەكونوميكانىڭ ءتىنى. كوپتەگەن مەملەكەتتەردى داعدارىس جاعدايىندا توقتاپ قالعان الىپ كونتسەرندەر ەمەس, وسى شاعىن بيزنەس قۇتقاردى. ءبىز دە وسى سالاعا باسىمدىلىق بەرۋىمىز كەرەك دەيدى. ەلدىڭ بولاشاعىن ويلاعان قارجى ورتالىقتارى كۇنى ەرتەڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ ءبىر كەمتىگىنە تىعىن بولعالى تۇرعان بيزنەس جوباسىنا كوزىلدىرىك استىنان قاراماي, باتىل قولداسا بولار ەدى.
دەپ ويلايمىز عوي ءبىز. بىراق, “قارجى جوق, شارام قايسى” دەپ وتىرعان ۇلجالعاستى كورمەدىك. “قارجى تابامىن, كۇزگە دەيىن زاۋىتتى ىسكە قوسامىن” دەيدى. جاقسى تىلەك ىستەيدى.
شارداراعا ساپاردا ءبىراز شارۋاشىلىقتاردى ارالادىق. جەكە كاسىپكەر ك.جۇماباەۆتىڭ كۇرىش اقتاۋ زاۋىتى ىسكە قوسىلۋعا دايىن. قوندىرعىسى جاڭا, شۆەيتساريا تەحنولوگياسى بويىنشا جۇمىس جاسايدى.
كۇرىش – شارداراعا تاڭسىق ەمەس. كەڭەس وداعى كەزىندە بۇكىلوداقتىق رەكوردتار دا الىنعان. سۇرانىسى جوعارى بولعان. ول وتكەن شاق.
بۇگىنى – جاقسى. اۋدان اكىمى كۇرىش پەن ماقتا داقىلدارىنىڭ كوپ جىلدىق تابىستارىن سالىستىرعاندا كۇرىشتىڭ پايداسى مول ەكەنىن ايتادى. تۇبىندە “قازاگرويننوۆاتسيا” مەكەمەسىمەن بىرلەسىپ باياعى جوعارى سورتتى كۇرىشتەردىڭ تۇقىمىن ايىراتىن كۇرىش ينستيتۋتىن اشپاق نيەتتە. ديقاندار ىنتالى.
جۇمىس ساپارىندا بىزبەن بىرگە شاردارا گەس-ءنىڭ پرەزيدەنتى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى قۇدايبەرگەن ەرجانوۆ بىرگە بولدى. حالىق قالاۋلىسى ەلگە دەگەندە ەرەك تۇراتىن ازاماتتاردىڭ ءبىرى ەكەن. اۋدان اكىمدىگىمەن بىرلەسىپ, ەسكى قۇرىلىستاردىڭ ەسەبىنەن جەتى ءۇي كوتەرۋگە كومەكتەسىپتى. سونىڭ ناتيجەسىندە جەتى وتباسىندا قونىس تويى تويلانعان. شاردارادا ەلگە كەرەك دەگەندە بەلسەنىپ شىعاتىن ازاماتتار كوپ. ىرىس الدى – ىنتىماق دەگەن وسى عوي.
باقتيار تايجان,
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
شاردارا اۋدانى.