جىلدىڭ جاقسى اياقتالاتىنىنا ءۇمىت مول

كەشە اقوردادا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نا­زار­با­ەۆتىڭ توراعالىعىمەن قا­زاق­ستاننىڭ 2011 جىلعى ءال­ەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دا­مۋى­نىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرى قا­­­رال­عان جۇمىس بابىنداعى كە­ڭەس بولىپ ءوتتى. كەڭەس جۇمىسىنا پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى اسلان مۋسين, پرەزيدەنتتىڭ كومەك­شى­سى باقىت سۇلتانوۆ, اۋىل شا­رۋا­شىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆ, ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترى قايرات كەلىمبەتوۆ قاتىستى. كەڭەس بارىسىندا 2011 جىلعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ماسەلەلەرى, ەگىن جيناۋعا ازىرلىك جانە ونى وتكىزۋ ماسەلەلەرى تال­قى­لاندى. وسى ايدىڭ باسىندا ءبىز ەكو­نوميكانىڭ قورىتىندىسىن شى­عار­دىق. قازاقستان ەكونوميكاسى 7,1 پايىزعا ءوستى. قۋانارلىق ءبىر ءجايت, ءوندىرىس ءوسىمى 6 پايىزدى قۇ­رادى. وسى 7 پايىز كورسەتكىشتىڭ 2,6 پايىزى يندۋستريالىق باع­دار­لامالاردىڭ ەسەبىنەن قام­تا­ما­سىز ەتىلدى. يندۋستريالىق باع­دار­لاما بىزگە وسىنداي ۇلكەن جەتىستىكتەر اكەلۋدە. ءبىز يندۋس­تريا­لىق باعدارلامالاردى جۇزەگە اسى­رۋدىڭ جارتىجىلدىق قورى­تىن­دىسىن شىعارىپ وتىرمىز. وسى ۋاقىت ىشىندە 50-دەن استام ءوندىرىس وشاعى پايدالانۋعا بەرىلدى. 160 مىڭ ادام جۇمىسپەن قام­تاماسىز ەتىلدى. جۇمىسسىزدىق 5,3 پايىزعا دەيىن قىسقاردى. ءوت­كەن جىلى ءبىز 152 جوبانى ىسكە قوسقان ەدىك. بيىلعى جىلى 300 جوبانى ىسكە قوسامىز. ماشينا جاساۋ ءوندىرىسى 30 پايىزعا ءوستى. جاھاندىق داعدارىس سالدارىنا بايلانىستى اقش-تا, ەۋروپالىق ەلدەردە جانە كوپتەگەن ايماق­تار­دا كۇردەلى احۋال قالىپتاستى. مەم­لەكەتتەر وزدەرىنىڭ قارىز­دا­رىن قايتارا الماي جاتىر. بار­لىق جەرلەردە بيۋدجەتتىك شىعىن­دار قىسقارتىلىپ, ەڭبەكاقى جانە زەينەتاقى تومەندەتىلىپ جاتقان كەزدە, ءبىز 1 شىلدەدەن باستاپ بيۋدجەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقى­سىن وسىردىك. جالپى العاندا, داع­دارىس كەزەڭىندە ءبىز بيۋدجەتتىك قىزمەتكەرلەر جالاقىسىن 2 ەسە ارتتىردىق. ءبىزدىڭ حالىقارالىق قورلارىمىز ءوسىپ كەلەدى. سولاي بولا تۇرسا دا, الەمدىك ەكونو­مي­كالىق احۋال ءالى دە كۇردەلى قاۋ­ىپتەردەن ارىلا العان جوق. بي­ىلعى جىل – ءبىزدىڭ تاۋەلسىز­دى­گى­مىزدىڭ 20 جىلدىعى. ءبىز ونى قا­لاي وتكىزەمىز, قالاي اياقتايمىز؟ بيىلعى جىلى ەگىن وتە بىتىك شى­عۋى مۇمكىن. مالعا قاجەتتى ءبىر­جارىم جىلدىق جەم-ءشوپ قورىن دايىنداۋعا مۇمكىندىك بار. بۇل جۇمىس قالاي ءجۇرىپ جاتىر؟ ءبىز ەگىن وراعىنا قانشالىقتى دايىن­بىز؟ قىسقى ماۋسىمعا دايىندىق قانداي دارەجەدە؟ مىنە, وسى ءما­سەلەلەردىڭ بارلىعىن تارازى­لا­ۋى­مىز كەرەك, دەدى مەملەكەت باس­شىسى. كەڭەس بارىسىندا 2011 جىل­دىڭ ءبىرىنشى جارتىجىل­دىعىندا­عى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىلارى جانە اعىم­دا­عى جىلدىڭ بولجامدارى تۋرا­لى پرەمەر-مينيستر كارىم ءما­سىموۆ بايانداما جاسادى. قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى, دەپ باستادى ءسوزىن ۇكىمەت باسشىسى, داعدارىس كەزىندە جانە داعدارىستان كەيىنگى كەزەڭدە ءسىز قابىلداعان شەشىمدەردىڭ ارقا­سىندا, يندۋستريالىق باعدارلا­مانى دامىتۋ, كەدەن وداعىن قۇرۋ, داعدارىسقا قارسى شارالار بەلگىلەۋ جونىندەگى ءسىز بەرگەن تاپ­سىر­مالاردىڭ ناتيجەسىندە 2011 جىل­دىڭ ءبىرىنشى جارتىجىل­دىعىن­دا­عى جەتىستىكتەر شىن مانىندە اي­تارلىقتاي بولدى. مەنىڭ كەيبىر تسيفرلارعا تاعى دا نازار اۋ­دارت­قىم كەلەدى: ءسىز جاڭا اتاپ كور­سەتكەندەي, ءبىرىنشى جارتىجىل­دىق­تا ىشكى جالپى ءونىم كولەمى 7,1 پايىزعا ءوستى. ۇستىمىزدەگى جىل­دىڭ ءساۋىر ايىندا ءسىز ۇكى­مەتكە كارتا بەلگىلەۋ, باعدارلاما دايىنداۋ جونىندە تاپسىرما بەر­دىڭىز. بۇل ماسەلەلەر جونىندە مينيسترلىكتەر, ۇلتتىق كومپانيالار اراسىندا جاۋاپكەرشىلىك بەلگىلەنۋى قاجەت ەكەندىگىن ەسكەرتتىڭىز. بۇل تاپسىرمانى ەكونوميكا مينيسترلىگى بەلگىلەپ, ول ۇكىمەت وتى­رىسىندا قابىلداندى. ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ وزىندە ءوسىم 7,1 پايىز بولدى. ىشكى جال­پى ءونىم كولەمى ءبىرىنشى جارتى­جىل­دىقتا 9,5 تريلليون تەڭگە نەمەسە 65 ميلليارد اقش دوللا­رىن قۇرادى. انىقتاما رەتىندەگى تسيفرلار: وتكەن جىلى ءىجو 21,6 تريلليون تەڭگە نەمەسە 148 ميلليارد اقش دوللارىن قۇراعان, بۇل 2010 جىلعى كورسەتكىش. 2011 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىل­دى­عىن­دا مەملەكەتتىك بيۋدجەت كىرىسى وتكەن جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 28 پايىزعا ءوستى. بۇل سالىق تۇسىمدەرىنىڭ ارتقان­دى­عىن جانە ەكونوميكانىڭ ءوس­كەن­دى­گىن كورسەتەدى. ءبىرىنشى جار­تى­جىلدىقتاعى مەملەكەتتىك بيۋدجەت تاپشىلىعى وتكەن جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعان­دا 2 ەسەگە جۋىق نەمەسە 44 پاي­ىزعا قىسقاردى. 2011 جىلى رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەت قارجىلارى ءسىزدىڭ جولداۋىڭىزدا, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ سەزىندە بەر­گەن تاپ­سىرمالارىڭىزدان جانە ۇكى­مەتكە جۇكتەگەن مىندەتتەرىڭىزدەن تۋىندايتىن ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالۋدا. قارجىلىق سالا احۋالى بويىنشا – ەكىنشى ءدا­رە­جەلى بانكتەردىڭ اكتيۆتەرى جىل باسىنان بەرى 2,5 ميلليارد اقش دوللارىنا نەمەسە 360 ميلليارد تەڭگەگە نەمەسە 3 پايىزعا ءوستى. بۇل وتكەن جىلعى قارجى سالا­سىن­داعى احۋالدى ەسكەرە كەلگەندە وتە جاقسى كورسەتكىش. ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆى 2011 جىل­دىڭ 6 ايى ىشىندە وتكەن جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىر­عان­دا 37,7 پايىزعا ارتىپ, 73 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرادى. ون­ىڭ ىشىندە شەتەل ۆاليۋتالارى ەسەبىندەگى ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى 38,5 ميلليارد اقش دوللا­رىن قۇرادى جانە 45 پايىزعا ارت­تى. ناقتى ەكونوميكا سالا­سىن­دا ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 5,8-ءدىڭ ورنىنا 6 پايىزعا دەيىن ءوس­كەن­دىگى قۋانتادى. ونىڭ ىشىندە قايتا وڭدەۋ سالاسىندا 8,7 پاي­ىزعا جانە تاۋ-كەن ءوندىرىسى سالا­سىندا 4,1 پايىز وسىمگە قول جەتكىزىلدى. باسقاشا ايتقاندا, قايتا وڭدەۋ سالاسىن دامىتۋ جونىندەگى ءسىز العا قويعان مىندەتتەر ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرىلعاندىعىن كورىپ وتىرمىز. اتاپ ايتقاندا, ماشينا جاساۋ سالاسىندا ءوسىم 30 پايىزدى قۇرادى. بۇل بۇگىندە ءسىزدىڭ تاپسىرماڭىز بويىنشا ءجۇ­زەگە اسىرىلىپ جاتقان ين­دۋس­تريا­لىق باعدارلامانىڭ ناقتى تي­­ىمدىلىگىن كورسەتەدى جانە ءبىز وتكەن جىلى جانە بيىلعى جىل­دىڭ با­سىندا ىسكە قوسقان كاسىپ­ورىن­دار­دىڭ پايداسىن 2011 جىل­دىڭ ءوز­ىندە-اق كورىپ وتىرمىز. مەن مى­نا ماسەلەنى بارلىق جاۋاپكەرشىلىكپەن اتاپ وتكىم كەلەدى, دەپ جال­عادى ءسوزىن ك.ءماسىموۆ, ءبىز ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا بارلىق بول­جاۋلار بويىنشا 6 پايىز ءوس­ىمگە, جىل ىشىندە 7 پايىز وسىمگە قول جەتكىزۋدى بولجاعان ەدىك. ءبۇ­گىندە جاعداي بىلاي قالىپتاسىپ وتىر, ءبىز ءبىرىنشى جارتى­جىل­دىق­تىڭ ءوز­ىن­دە 7 پاي­ىز وسىمگە قول جەتكىزدىك. ەندى الەم­دىك رىنوك­تا­­عى بار­لىق كون­يۋنكتۋرا­لاردى ەسكەرە كەلىپ, ءسىز بىزگە تاپسىرعان 7 پايىز ءوسىمدى ورىنداپ شىعا­مىز. وسى ورايدا مەن باسا نازار اۋداراتىن ءبىر ءما­سەلەنى ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇل – كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, بيزنەس احۋالىن جاقسارتۋ. ءسىز بىزگە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدى تەجەيتىن بارلىق كەدەرگىلەردى تومەندەتۋ جونىندە ناقتى تاپسىرما بەردىڭىز. سىزگە وسىعان بايلانىستى زاڭ جو­باسى قول قويۋ ءۇشىن جولداندى. جالپى العاندا, ءبىرىنشى جارتى­جى­ل­دىقتا, ياعني 1 شىلدەگە دەيىنگى كەزەڭدە بەلسەندى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 8 پايىزعا ارتتى. جالپى, قازىر بىزدەگى شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتى­لەر سانى 678 مىڭعا جەتتى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىندا 2,5 ميلليون ادام جۇمىسپەن قامتىل­عان. بۇل جالپى العاندا ەڭبەككە قابىلەتتى تۇرعىنداردىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىن قۇرايدى. ءسىزدىڭ تاپ­سىرمالارىڭىزدى ورىنداۋ ءۇشىن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» باع­دار­لاماسى قابىلداندى. 2011 جى­ل­دىڭ 2 شىلدەسىندەگى جاعداي بوي­ىن­شا باعدارلاما شەڭبەرىندە 1,2 ميلليارد اقش دوللارى كولەمىن­دەگى 436 ءوتىنىش قاناعاتتاندىرىل­دى. بۇل شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن جامان كورسەتكىش ەمەس. ءبىز ءسىزدىڭ تاپسىرماڭىز بوي­ىن­شا تۇراقتى تۇردە كەزدەسىپ وتى­رامىز, دەدى ۇكىمەت باسشىسى. ارينە, سۇراقتار تۋىنداپ تۇرادى, شەشۋدى تالاپ ەتەتىن ماسەلەلەر دە بارشىلىق. الايدا, جالپى, ترەند وڭ دارەجەدە. بەس ايدىڭ قورى­تىن­دىسى بويىنشا قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمى 40 پاي­ىزعا ارتتى. كەدەن وداعىنىڭ 5 اي ىشىندەگى جۇمىس قورىتىندىسى وتە ءتيىمدى ناتيجەلەر بەرىپ وتىر­عاندىعىن سىزگە ەرەكشە اتاپ كور­سەتكىم كەلەدى. ءبىزدىڭ ءونىم­دەرى­مىزدىڭ ەكسپورتى رەسەي فەدەرا­تسياسىنا 60 پايىزعا, بەلورۋس­سيا­عا 2,3 ەسەگە ارتتى. باسقاشا ايت­قاندا, بۇل قازاقستان كاسىپكەرلەرى ءۇشىن ءوز ونىمدەرىن ەشقانداي كەدەرگىسىز ەكسپورتقا شىعارۋ ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك ەكەندىگى داۋسىز. بۇل ۇدەرىستىڭ ناقتى تيىمدىلىكتەرى بار. شىلدە ايىنىڭ باسىندا ءسىز­دىڭ تاپسىرماڭىز بويىنشا ءماس­كەۋ­دە ءۇش مەملەكەتتىڭ بيزنەس وكىل­دەرىنىڭ كەزدەسۋى وتكىزىلدى. وعان ءۇش ەل ۇكىمەتتەرىنىڭ باس­شى­لارى قاتىستى. بۇل باسقوسۋدا ناقتى ماسەلەلەر تىلگە تيەك ەتىلدى. ءۇش مەملەكەتتىڭ كاسىپكەرلەرى دە بۇل رەتتە پرەزيدەنتتەرگە ىلەسە الماي كەلە جاتقاندىعىن اتاپ كورسەتتى. پرەزيدەنتتەر ىسكە وسىن­شاما شاپشاڭدىق بەرگەندىكتەن كوپتەگەن ادامدار ءۇشىن ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى كەدەن شەك­ارا­سىنىڭ ءوزى اشىلىپ كەتكەندەي سەزىلدى. ارينە, بۇل ۇدەرىس كەڭ اۋقىمدى بولعاندىقتان بىرقاتار پروبلەمالار دا باس كوتەردى. ءسىز­دىڭ تاپسىرعانىڭىزداي, ءۇش مەملەكەت باسشىسىنىڭ شەشىم قابىل­داعانىنداي قازاقستان وڭتۇستىك شەكارا ءۇشىن جاۋاپ بەرەدى. مۇندا بىرقاتار جۇمىستار جۇرگىزىلۋى كەرەك. ءسىزدىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالاسى جونىندە بەرگەن تاپسىرما­لا­رىڭىزدىڭ بارلىعى ورىندال­دى. بارلىعى دا جاسالىنعان جوس­پارعا سايكەس ءجۇرىپ جاتىر. 2011 جىلدىڭ 6 ايى ىشىندە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ بارلىق كوزدەرى بوي­ىنشا بۇل ىسكە 1,2 ميلليارد اقش دوللارى باعىتتالدى جانە 6 ايدىڭ ىشىندە 2,7 ميلليون شار­شى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. جاڭا باعىت ازىرگە ەكسپە­ريمەنتتىك ءتارتىپ بويىنشا جۇرگى­زىلۋدە. ودان ءتيىستى تيىمدىلىك 2012 جىلى بولادى. تۇرعىن ءۇي-كوممۋ­نالدىق شارۋاشىلىق جونىندەگى بارلىق جوسپارلار قابىلداندى, دەپ مالىمدەدى پرەمەر-مينيستر. بۇل ماڭىزدى جاڭا باعىتتى ءبىز وزىمىزگە قابىلداپ وتىرمىز. بۇگىنگى كۇنگى ءتۇسىندىرۋ جۇمىس­تا­رى جەتىسپەي جاتىر. ءبىز ناشار ۇيلەردە ورنالاسقان حالىققا كو­مەكتەسەمىز. مەملەكەت ولارعا باع­دارلاماعا قاتىسۋ جونىندە ۇسى­نىس جاساپ وتىر. ورتالىق­تان­دى­رىل­عان كوممۋنيكاتسيالاردى مەملەكەت وزىنە الادى, ال تۇرعىن ءۇي­لەردى جوندەۋ ءىسىنىڭ 50 پايىزىنا ءۇي يەلەرىنىڭ ءوزى قاتىسۋى ءتيىس. باسقا جاۋاپكەرشىلىكتىڭ بارلىعىن مەملەكەت وزىنە الادى. ونىڭ ءۇس­تىنە وسى قاتىسۋدىڭ وزىنە مەملەكەت قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىر. جاقسى جۇمىس ىستەپ جاتقان وبلىستاردىڭ بىرقاتارىندا قازىر بۇل ۇدەرىس باستالىپ تا كەتتى. بۇعان شىعىس قازاقستاندى, استانا قالاسىن, باس­­قا دا بىرقاتار وبلىستاردى مى­­­سالعا كەلتىرۋگە بولادى. ال بۇل جونىندە جۇمىس جۇرگىزبەگەندەردە ازىرگە ءىس توقتاپ تۇر, دەپ اتاپ كور­سەت­تى وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى. ءسىز بىزگە الداعى جىلىتۋ ماۋ­سىمىنا دايىندالۋ جونىندە وتە ناقتى تاپسىرما بەردىڭىز, دەپ ءىلىپ اكەتتى ەلباسى ءسوزىن ۇكىمەت باس­شىسى. سول تاپسىرمالارعا سايكەس استانا بويىنشا, جالپى قۇرى­لىس­تى دامىتۋدا پايدا بولعان پرو­ب­لەمالارعا قاتىستى ۆيتسە-پرەمەر اسەت يسەكەشەۆ بارلىق وبلىستار­دى ارالاپ شىقتى. قازىر ءبىز مۇنى جولعا قويدىق. بۇل اكىمدەردىڭ دەربەس جاۋاپكەرشىلىگىنە جۇكتەلدى. قا­زىرگى كۇنى ءبىز ءاربىر وبلىس بوي­ىنشا دايىن­دىق­تىڭ جوعارى دەڭ­گەيىن كورىپ وتىر­مىز. باتىس قا­زاق­ستان وبلىسىندا بىرقاتار پروبلەمالار بولدى, ول­ار­دا قۇبىر­لار­دىڭ جارىلۋى ورىن الدى. ءبىز ولارعا پايدا بولعان پرو­بلەما­لار­دى شەشۋگە قورداعى قاراجاتتان اقشا بولدىك. ءسويتىپ, ماسەلە شەشىلدى. قازىر دايىندىق جوعارى دەڭگەيدە. بۇل ماسەلەنى تامىز اي­ىندا تاعى دا تالقى­لاي­تىن بولا­مىز. وتىن­مەن قامتۋ ءجو­نىندە قا­زىرگى كۇنى ءۇل­كەن ءبىر پروبلەما جوق. قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ بوي­ىنشا بۇرىن-سوڭدى بولماعان شا­رالاردى قابىلداعان ءسىز الەمدەگى بىردەن-ءبىر پرەزيدەنتسىز, دەپ اتاپ كورسەتتى ۇكىمەت باسشىسى. مۇنى ەۋروپا وداعىن, تمد-نى, باسقا ەلدەرگە قاراي وتىرىپ, كەسىپ اي­تۋعا بولادى. سوڭعى ءۇش جىلدا زەي­نەتاقى ەكى جارىم ەسە, بيۋدجەتتىك ۇيىمداردىڭ جالاقىسى ەكى ەسەگە ءوستى. سونىڭ ىشىندە 2011 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا زەينەتاقى ناقتى 30 پايىزعا, ال مەملەكەتتىك بازالىق زەينەتاقى 50 پايىزعا كوتەرىلدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ مۇنىڭ ءوزى ناق­تى جۇزەگە اسىرىلدى. بيۋدجەتتىك سالا قىز­مەت­كەرلەرىنىڭ جالاقىسى 30 پاي­ىز­عا كوتەرىلگەندىگىن جۇرت­تىڭ ءبارى كو­رىپ, سەزىنىپ وتىر. وسى­عان وراي, بۇل جاعداي ينفلياتسياعا ۇلكەن سال­ماق تۇسىرە مە دەپ قاۋ­ىپتەنگەن ەدىك. بىراق ءبىز ازىرگە ونداي قۇبىلىستى كورىپ وتىرع­انى­مىز جوق. ەندى حالىقتى جۇمىسپەن قام­تۋ جونىندە. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءسىز ۇكىمەتكە «جۇمىسپەن قامتۋ- 2020» باعدارلاماسىن ازىرلەۋ ءجو­نىن­دە تاپسىرما بەرگەن ەدىڭىز. باع­دارلاما قابىلداندى. زاڭعا قا­جەتتى وزگەرىستەرگە ءسىز قول قوي­دى­ڭىز. ولار كۇشىنە ەندى. باعدارلا­ما­نى ورىنداۋ ءۇشىن 2011 جىلعا قاجەت رەسۋرستار ءبولىندى. قازىر جۇمىس باستالىپ كەتتى. ءبىز قازىرگى كۇنى ءاربىر وبلىس بويىنشا كوميسسيا اياسىندا ناقتى جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىرمىز. ماڭعىستاۋ جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلى­س­تارىندا جاعدايدى بايقادىق. ور­تالىق, ۇكىمەتتىك, مينيسترلىك دەڭ­گەيىندە بارلىق ماسەلەلەر شەشىلدى. جەرگىلىكتى جەرلەردە ازداعان ىركىلىستەر بار. ازىرگە وبلىستىق نەمەسە اۋداندىق اكىمدەردىڭ بار­لى­عى بىردەي وزدەرىنە قانداي جا­ڭا مۇمكىندىكتەردىڭ بەرىلگەندىگىن شىن مانىندە تۇسىنە قويعان جوق. كاسىپكەرلەر ءۇشىن, جۇمىسى جوق ادامدار ءۇشىن, ولاردى جۇمىسقا ازىرلەۋ مەن قايتا دايارلاۋدا ۇلكەن رەسۋرستار پايدا بولىپ, مۇمكىن­دىكتەر اشىلىپ وتىر. وسى تامىز ايىنىڭ ىشىندە وبلىستار بويىن­شا بارلىق قالعان ماسەلەلەر ءجو­نىندەگى جۇمىستاردى اياقتايمىز. قازىرگى كۇنى بۇل ىسپەن قارقىندى شۇعىلدانۋدامىز. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ءسىز قول قويعان مەملەكەتتىك باعدارلاما­عا سايكەس بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرمەن, بالاباقشا­مەن قام­تۋ ارتىپ كەلەدى. بۇل باع­دار­لا­ما مەكتەپتەر سالۋ, كاسىپتىك-تەح­ني­كالىق وقىتۋ بويىنشا با­رىن­­شا بەلسەندى تۇردە جۇرگى­زى­لۋ­دە. قىسقاسىن ايتقاندا, بۇل جۇ­مىس­­تار ءسىزدىڭ بەرگەن تاپسىرما­ڭىز­عا سايكەس ىسكە اسىرىلۋدا, دەدى پرەمەر-مينيستر. دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەسى بوي­ىنشا مەن بىرقاتار تسيفر­لار­دى اتاعان بولار ەدىم. ولار ايتۋعا تۇرارلىقتاي. ءسىزدىڭ بولگەن رە­س­ۋرس­تارىڭىز, ءسىزدىڭ قابىلداعان باع­دارلامالارىڭىز قازىردىڭ ءوزىن­دە ناقتى ناتيجەلەر بەرۋدە. ءۇس­تى­مىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتى­جىل­دىعىندا رەسپۋبليكادا انا ءولىمى 45 پايىزعا, سابيلەر مەن بالالار ءولىمى 15 پايىزعا, قان اينالۋ جۇيەسى بويىنشا اۋرۋلاردان بو­لاتىن ءولىم كورسەتكىشى 6 پاي­ىزعا, تۋبەركۋلەزدەن قايتىس بولۋ كورسەتكىشى 11 پايىزعا ازايا ءتۇستى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, بۇل ءسىزدىڭ قابىلداعان شەشىمىڭىزدىڭ ناق­تى ناتيجەلەرى, دەپ جالعادى ءسوزىن ك.ءماسىموۆ. مەنىڭ ويىمشا, بۇل ماسەلەدە ءالى دە رەزەرۆتەر بار. بيۋدجەتتىك كوميسسيا اياسىندا, ءار­تۇرلى ماجىلىستەر اياسىندا ءبىز ءتيىستى جۇمىستاردى جۇرگىزىپ جاتىر­مىز. ياعني, رەزەرۆتەر بار, جاع­داي­دى قازىرگىدەن دە جاقسارتا تۇسۋگە بولادى. ءسىزدىڭ بەرگەن تاپسىرما­ڭىز بويىنشا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 2 پويىز, 11 جىلجى­ما­لى مەديتسينالىق كەشەن وبلىس­تار­دى ارالاپ ءجۇر. ولاردى ءوزىڭىز دە كوردىڭىز. ەندى 39 جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەن ساتىپ الى­نىپ, ىسكە قوسىلادى. حالىق بۇ­لاردىڭ قىزمەتىن وتە جاقسى قابىلداۋدا. ءسىز «حالىقتىق IPO» باعدار­لا­ماسىنا قاتىستى تاپسىرما بەر­دىڭىز. كەشە ءبىز «سامۇرىق-قا­زى­نا» ديرەكتورلار كەڭەسىن وتكىزىپ, بۇل باعدارلامانى تاعى ءبىر رەت الدىن-الا پىسىقتادىق. تامىز­دىڭ سوڭى­نا تامان ۇكىمەتتە قا­راپ, 1 قى­ر­كۇي­ەك كۇنى ءسىزدىڭ قارا­ۋى­ڭىزعا تاپ­سىرامىز. مۇنداعى پروبلەما ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى مەن قارجى­لىق ساۋاتتىلىققا قو­سىم­شا نازار اۋدارۋدى تالاپ ەتۋدە. ازىرگە حا­لىقتىڭ 26 پايىزى عانا نە ماسەلە جونىندە اڭگىمە بولىپ جاتقان­دى­عىن ءتۇسىنىپ وتىر. سوندىقتان ءتۇسىندىرۋ جۇمىس­تا­رىن ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياعىنا جەتكىزىپ, كەلەسى جىلدىڭ باسىندا ىسكە كىرىسىپ كەتەمىز, دەپ ءتۇيدى ءسوزىن كارىم ءماسىموۆ. يندۋستريالىق باعدارلاما, «بيز­نەستىڭ جول كارتاسى», جۇ­مىس­پەن قامتۋ, تۇرعىن ءۇي قۇرىلى­سى­نىڭ جاڭا باعدارلاماسى, اۋىز سۋمەن قامتۋ باعدارلاماسى بويىن­شا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى باقى­لاۋ­دا بولۋى ءتيىس. بۇقارالىق اق­پارات قۇرالدارى بۇل تۋرالى حا­لىققا ءتيىستى جۇمىستاردى جۇرگى­زۋلەرى كەرەك. داعدارىس كەزىندە «جول كارتاسى­نىڭ» قالاي جۇمىس ىستەپ جات­قان­دىعى ءجيى كورسەتىلىپ, ايتىلاتىن. قازىر بۇل جۇمىستار جوق. ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەر بۇل ءجو­نىندە بۇقا­رالىق اقپارات قۇرال­دارىندا ءسوز الۋى ءتيىس. ءتيىستى مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولار وسى ماسەلەدە بەلسەندى جۇمىس ىستەۋى كەرەك, دەپ اتاپ كورسەتتى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ. كەڭەستە اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆ جيىن-تەرىن جۇمىستارىنىڭ با­رى­سى جونىندە بايانداما جاسادى. بيىلعى جىلى دا وتكەن جىلدا­عىداي جالپى ەگىستىك كولەمى 21,2 ميلليون گەكتاردى قۇرادى. ونىڭ 16,3 ميلليون گەكتارىن استىق دا­قىلدارى, سونىڭ ىشىندە 14,1 ميلليون گەكتارىن بيداي ەگىستىكتەرى الىپ وتىر. مايلى داقىلدار 1,8 ميلليون گەكتارعا, ماقتا 15 مىڭ گەكتارعا, قانت قىزىلشاسى 21,1 مىڭ گەكتارعا, كارتوپ جانە باسقا كوكونىس داقىلدارى 177,5 مىڭ گەك­تارعا ەگىلگەن. بۇتىندەي العان­دا ەگىس القاپتارىن ءارتاراپتان­دىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. وتكەن 2010 جىلمەن سالىستىر­عاندا باسىمدىق بەرىلىپ وتىرعان داقىلدار كولەمى ەداۋىر ارتا ءتۇس­تى. ماسەلەن, ازىق داقىلدارى – 39 مىڭ گەكتارعا, كۇنباعىس – 63 مىڭ گەكتارعا, سويا – 8 مىڭ گەكتارعا, زىعىر – 73 مىڭ گەكتارعا, بۇرشاق داقىلداس وسىمدىكتەر 26 مىڭ گەك­تارعا كوپ ەگىلدى. اگروونەركاسىپ سەكتورىن قارجىلىق قامتاماسىز ەتۋ جونىنەن بارلىق شارالار قا­بىلداندى. بيىلعى جىلى «قاز­اگرو» قارجىلارى ەسەبىنەن 177 ميلليارد تەڭگەگە قارجىلاندىرۋ قاراستىرىلۋدا. ونىڭ ىشىندە 94 ميلليارد تەڭگە كوكتەمگى دالا جۇ­مىس­تارىنا جانە وراق ناۋقانىنا بولىنبەك. باسقا قارجىلار ەسەبىنەن ءبىز اكك كەپىلدىگىمەن وتە جەڭىلدىكتى شارتتارمەن 17 ميلليارد تەڭگەگە قارجىلاندىردىق. وسىلايشا بيىلعى جىل قولايلى بولادى دەگەن سەنىممەن كوپتەگەن ۇساق اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلا­رىن وندىرۋشىلەر «قازاگرو» ار­قى­لى نەسيەلەر الىپ, تۇقىم سەبۋ جۇمىستارىن ۋاقىتىلى, ساپالى جانە تولىق كولەمدە جۇرگىزە ال­دى. بيىلعى جىل اۋىل شارۋاشى­لىعى ءۇشىن وتە قولايلى. ءبىز قار­جىلاندىرۋ بويىنشا قابىلدان­عان بارلىق شارالار ءوندىرىس كو­لەمىنە ءتيىستى دارەجەدە اسەر ەتەدى دەپ كۇتەمىز. وتكەن جىلى قۇرعاق­شىلىقتان زارداپ شەككەن باتىس وڭىرىندەگى تۇقىم سەبۋ جۇمىس­تا­رىن قامتاماسىز ەتۋ جونىنەن با­رىنشا ۋاقىتىلى شارالار قابىل­داندى. ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى رە­­سۋرس­تارى ەسەبىنەن ولارعا تۇقىم سەبۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن ءتيىستى رەسۋرستار ءبولىندى. تۇقىم بەرىلىپ, ول اۋىلشارۋاشىلىق تاۋ­ارلارىن وندىرۋشىلەرگە دۇرىس تا­راتىلىپ بەرىلدى. وسىلايشا بي­ىلعى جىل باتىس ءوڭىرى ءۇشىن دە قولايلى بولماق. سول سياقتى وسى قارجىلار ەسەبىنەن 17 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ, ول وڭىرلىك تۇراق­تان­دىرۋ قورلارىن قۇرۋعا باعىت­تالاتىن بولادى. ول دا اۋىل­شارۋاشىلىق تاۋارلارىن ءوندىرۋ­شى­لەردىڭ تاۋارلارىن ساتىپ الۋعا جۇمسالادى. وسىلايشا بۇل دا ءتيىستى قارجىلاندىرۋ بولىپ تابىل­ماق. ميكرونەسيەلىك باعدارلاما­لار دامىتىلۋدا. قازاقستاننىڭ استىق ەگەتىن نەگىزگى ايماق­تا­رىن­داعى اگرومەتەورولوگيالىق جاع­داي قولايلى قالىپتاسىپ وتىر. ىلعالمەن قامتاماسىز ەتىلۋ جاع­دايى وتە جاقسى. وڭتۇستىك قازاق­ستاندا وراق ناۋقانى باستالىپ, ول 22 پايىزعا جۇزەگە استى. ورتاشا ءتۇسىم گەكتارىنا 14,7 تسەنتنەردەن اينالۋدا. وتكەن جىلمەن سالىس­تىر­عاندا بۇل 0,5 تسەنتنەرگە كوپ. تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ءبارى جانار-جاعارماي ماتەريالدارىمەن قام­تا­ماسىز ەتىلدى. تەحنيكالىق دايار­لىق جوعارى دەڭگەيدە – 92 پايىز, بۇل وتكەن جىلعىدان 6 پايىزعا كوپ. ءشوپ شابۋ, جەم-ءشوپ دايىن­داۋ وتە جاقسى ءجۇرىپ جاتىر. بيىل ءشوپ پەن پىشەندەمە كولەمىن ءتىپتى ءبىر جارىم جىلدىق قور كولەمىندە جاساپ الۋعا مۇمكىندىك بار. مال شارۋاشىلىعى باعدارلاماسى وسى­نى تالاپ ەتەتىندىكتەن, بۇل وتە قاجەت. مال شارۋاشىلىعى باع­دار­لاماسى جوسپارلى رەجىمدە ءجۇ­زەگە اسىرىلۋدا. ءبىز زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ, ينفراقۇرى­لىم­دار قۇرۋ, حالىقارالىق ستاندارت­تار­عا كوشۋ سياقتى باعىتتار بوي­ىنشا جۇمىس جۇرگىزۋدەمىز. بەلگىلەنگەن كورسەتكىشتەر تۇگەلدەي ور­ىندالۋدا. ءار وبلىسقا قانشا فەر­مەرلىك شارۋاشىلىقتىڭ قۇ­رى­لۋعا ءتيىس ەكەندىگى, وندا قانشا باس مالدىڭ بولۋى كەرەكتىگى, بور­داقىلاۋ الاڭىنىڭ قانشا بولا­تىن­دىعى, اسىل تۇقىمدى رەپرە­دۋك­تورلاردىڭ قانشا كەرەك ەكەندىگى جونىندەگى ينديكاتيۆتىك كور­سەت­كىشتەر كولەمى ءاربىر وبلىسقا جەتكىزىلدى. ءبىز ءتيىستى ينديكات­يۆ­تەر­دىڭ ءاربىر وبلىسقا, ءاربىر اۋ­دان­عا ولاردىڭ الەۋەتتەرىنە سايكەس جەتكىزىلۋىنە قول جەتكىزدىك. توق­سانىنا ءبىر رەت پرەمەر-مينيستر دەڭگەيىندە سەلەكتورلىق كەڭەس ءوت­كىزىلىپ تۇرادى. بيىل ءبىز 17 مىڭ ورىندىق قۋاتى بار مال بور­دا­قى­لاۋ الاڭىن ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. 40 مىڭ باسقا ار­نالعان جاڭا شارۋا قوجالىقتارى قۇرىلۋدا. بۇل جاڭا بيزنەس, حا­لىقتىق جوبا. كەپىلسىز, قولدا بار, ساتىپ الىناتىن مال كەپىل ورنى­نا جۇرەدى, ونىڭ سىرتىندا جۇمىس ورىندارىن اشۋ مۇمكىندىگى دە بار. ءبىز بيىل استىق دەڭگەيى ورتاشا جانە ءتىپتى ودان دا جوعارى بولادى دەپ بولجاپ وتىرمىز. بۇل حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ, سونىڭ ىشىندە استىق جونىندەگى حالىق­ارا­لىق كەڭەستىڭ بولجامىنا ءساي­كەس كەلەدى. ءبىز بيىلعى جىل اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن قولايلى بو­لادى دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. ەگىن وراعى ىلعالدى كۇز جاعداي­ىندا وتەدى دەپ كۇتىلۋدە. قازىر استىق قابىلداۋ كاسىپورىندارىن, سونىڭ ىشىندە استىق كەپتىرۋ جاب­دىقتارىن دايىنداۋ جۇمىستارى­مەن قارقىندى اينالىسۋدامىز. كەيبىر سولتۇستىك وبلىستار مەن اۋدانداردا استىق قابىلداۋ پۋنكت­تەرىنىڭ سىيىمدىلىعىنا دەگەن تاپ­شىلىقتىڭ بار ەكەنىن ەسكەرە وتى­رىپ, ءبىز استىقتى ارگەنتينا مەن كاناداداعى سياقتى پوليمەر قاپ­شىقتاردا ساقتاۋ تەحنولوگياسىن كەڭىنەن تاراتپاقپىز. بۇل – جاڭا تەحنولوگيا, وتە ارزان ءارى قول­جە­تىمدى. 2009 جىلى ول العاش رەت قولدانىلدى دا. سونىمەن بىرگە بارلىق قىرمانداردى, استىق قا­بىلداۋ كاسىپورىندارى مەن باسقا دا قۋاتتاردى, استىق كەپتىرگىشتەردى ينۆەنتاريزاتسيادان وتكىزىپ, اس­تىق قابىلداۋعا دايىنداۋدامىز, دەدى ا.مامىتبەكوۆ. كەڭەستى قورىتىندىلاي وتى­رىپ, مەملەكەت باسشىسى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 2011 جىل بوي­ىن­شا ەكونوميكانىڭ 7 پايىز ءوس­ۋى­­نە نەگىز قالانعانىن اتاپ كورسەتتى. ءىجو-ءنىڭ جالپى كولەمى وسەدى, جان باسىنا شاققانداعى كورسەت­كىش تە وسەتىن بولادى. ول ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ تۇرمىسىنىڭ جاق­سا­رۋىنا قىزمەت ەتپەك. ەڭ باس­تىسى, يندۋستريالاندىرۋ باعدار­لا­ماسى جۇمىس ىستەپ جاتىر, ىسكە قوسىلعان كاسىپورىندار ەسەبىنەن ءبىز 160 مىڭ جاڭا جۇمىس ورىن­دارىن قۇردىق, جۇمىسسىزدىقتى تومەندەتتىك, ءوزىمىز ايتىپ ءوت­كەن­دەي, ەڭبەكپەن قامتۋدىڭ بارلىق باعىتتارى بويىنشا جۇمىستار جۇرۋدە, دەدى پرەزيدەنت. سەلودا تىلەك بىلدىرگەندەرگە ءبىز شاعىن نەسيەلەر بەرەمىز. ىقىلاسى بار ادامدارعا ەكىنشى ماماندىق بەرىپ, جۇمىسقا ورنالاستىرامىز. بۇل وتە ۇلكەن باعدارلاما, بارلىق وبلىستىق, اۋداندىق, قالالىق اكىم­­دىكتەر ۇكىمەتپەن, مينيستر­لىكتەر­مەن بىرلەسىپ, ول بويىنشا جۇمىس ىستەۋلەرى كەرەك. بۇكىل الەمدە زەينەتاقىلار مەن ەڭبەك­اقىلاردى قىسقارتۋ ءجۇرىپ جاتقان كەزدە ءبىز­دىڭ الەۋمەتتىك سالاعا قولداۋ كور­سەتۋىمىز وتە ماڭىزدى. قازاقستان 1 قاڭتاردان باستاپ زەي­نەتاقى­لار­دى 30 پايىزعا, با­زا­لىق زەينەت­اقى­نى 50 پايىزعا ءوس­ىردى, 1 شىلدەدەن باستاپ بارلىق بيۋد­جەتتەگىلەردىڭ ەڭبەكاقىلارى 30 پايىزعا كوتە­رىل­دى. ولار شىلدە ايىنىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا ول اقشالاردى الاتىن بولادى. بۇل مۇعالىم­دەر­دىڭ دەمالىسىنا ءدال كەلىپ وتىر. ءبىزدىڭ حالىق, قا­زاقستاندىقتار مۇ­نىڭ ءبارىن دۇ­رىس باعالايدى. ءبىز ەۋروپادا, ءبۇ­تىندەي العاندا ەۋروپا وداعىندا نە بولىپ جاتقانىن, گرەكيانىڭ, وزگە دە ەلدەردىڭ دەربەس بورىش­تارىن كورىپ وتىرمىز. ال قازاق­ستاندىق ەكونوميكا تۇ­راق­تىلىق­تى عانا كورسەتىپ قوي­ماي, سونى­مەن بىرگە ءبىز جۇرگىزىپ وتىرعان بۇكىل جۇمىستاردىڭ الەۋ­مەتتىك ماڭىزدىلىعىن دا ايعاق­تاپ وتىر. مەنى ماشينا جاساۋ سا­لا­سىنىڭ 30 پايىز قارقىنمەن, ءبۇ­تىندەي ال­عاندا ونەركاسىپتىڭ وزىق قارقىن­مەن ءوسىپ وتىرعانى ەرەكشە قۋان­تا­دى, بۇل يندۋستريالاندىرۋ باع­دارلاماسىنىڭ قامتاماسىز ەتىلگەندىگىن بىلدىرەدى, دەپ جال­عادى ءسوزىن ودان ءارى ەلباسى. ءبىز ايت­قانداي, بۇتىندەي احۋالدىڭ ءار ءتۇرلى بولۋ مۇمكىندىگىنە قاراي, ءال­ەمدەگى كونيۋنكتۋرانىڭ دا ءوز­گەرۋى مۇمكىن. ياعني ول بىزگە ىقپال ەتپەي قالا المايدى. قازىر ءبىز الەمدىك ەكونوميكامەن بىتە قاي­ناس­قاندىقتان, بولىپ جاتقان جاع­دايلاردىڭ ءبارى بىزگە ىقپال ەتەتىن بولادى. ايدىڭ باسىندا ۇكىمەت­پەن وتكىزگەن ۇلكەن كەڭەستە مەن ۇكىمەتتىڭ تالدامالىق جۇمىسى وتە كۇشتى بولۋى ءتيىس دەپ ايتقان بولاتىنمىن. بىزدە داعدارىستان شىعۋ جوسپارلارى بولۋى كەرەك. ءال­ەمدە جاندانۋدىڭ بولىپ جات­قا­نىنا قاراماستان, ورىن العان داعدارىستىڭ قايتالانۋى دا ءمۇم­كىن. ءبىز ولاردىڭ بارىنە تالداۋ جا­ساۋعا ءتيىسپىز. ارينە, ءومىر ءوز تۇزەتۋلەرىن ەنگىزەدى. ءبىزدىڭ جوس­پارلارىمىز, مەن ءوزىمنىڭ جول­داۋ­ىمدا اتاپ وتكەندەي, تەڭ­دەستى­رىل­گەن جانە ءبىز ولاردى جۇزەگە اسى­رۋدامىز. سوندىقتان بولجام جا­ساۋعا قاتىستى ماسەلەلەر ءجونىن­دە­گى شارالار كەشەنىمەن جۇمىس جاساۋىمىز كەرەك. تاعى ءبىر ءما­سەلە – ول باسىمدىققا يە تاۋار­لار­دىڭ, جۇمىستاردىڭ, قىزمەت­تەر­دىڭ بىرەگەي كارتاسىن ازىرلەۋ. ءبىز قانداي بوس ورىنداردى پايدا­لانباقپىز. ءبىز كاسىپورىندار قۇ­رۋ­دامىز, سوندىقتان ولاردىڭ ءوز­دەرىن ەكسپورتتا ما, ەلدىڭ ىشىندە مە, قالايشا يگەرە الاتىنىن ەسكەرۋگە ءتيىسپىز. ءبىز شاعىن كاسىپ­كەرلىككە ۇنەمى قولداۋ كورسەتىپ كەلەمىز. بۇگىن مەن ليتسەنزيالار جونىندەگى زاڭعا قول قويدىم. ءبىز ليتسەنزيالاردى 30 پايىزعا قىس­قار­تامىز, بىراق مۇنىمەن ءىس بىتپەيدى, ودان ءارى دە جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. ۇلەستىك قۇرىلىس بويىنشا ءبىز 450 نىساندى اياقتادىق, 2011 جىلعا 49 نىسان قالىپ وتىر. بي­ىل ءبىز بۇل جۇمىستى دا اياقتايتىن بولامىز. بۇل ءىستى قاداعالاۋعا الۋ قاجەت. اۋىل شارۋاشىلىعى بوي­ىن­شا – ءبىز جىلدىڭ قولايلى ەكەنىن كورىپ وتىرمىز, جاقسى استىق ءتۇسىمىن كۇتۋدەمىز. وتكەن جىلعا قاراعاندا جاقسى بولاتىنى انىق. بۇل تىڭعىلىقتى دايىندالۋ مىندەتىن جۇكتەيدى. جانار-جاعارماي بويىنشا ءبىزدىڭ الەمدەگى ەڭ ءتو­مەنگى باعالار دەپ ماقتانا الماي­تىنىمىزدى بارشا دا بىلۋگە ءتيىس. بىزدەگى بارلىق مۇنايشىلار – جەكە كومپانيالار. ولار يگەرۋ ءناتي­جە­سىنە جۇمىس ىستەيدى, ولار الەم­دىك رىنوكتارعا باعدار ۇستانعان. ءبىز بارلىق تۇرلەر بويىنشا كو­مەك­تەسەمىز, دوتاتسيالار بەرەمىز, بىراق اۋىل شارۋاشىلىعى مۇنداي كوڭىل­جىقپاستىقتىڭ ۇنەمى بولا بەرمەيتىنىن ءتۇسىنۋى كەرەك. ۇكىمەت قوي­ىل­عان مىندەتتەردى شەشىپ كەلەدى, باع­دارلامالار ورىندالۋدا, سوندىق­تان قالعان ۋاقىتتاعى ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – ءبىزدىڭ ءتاۋ­ەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعىن لاي­ىق­تى قارسى الۋ جونىندەگى بارلىق جوسپارلاردى ورىنداپ جانە مە­رەي­تويعا تابىس­تار­مەن كەلىپ, بار­لىق وسى ماسە­لەلەر بويىنشا قا­زاق­ستاندىقتارعا ءمالىم ەتۋىمىز كەرەك, دەپ اتاپ كور­سەتتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. كەڭەس قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەت باسشىسى بىرقاتار ناق­تى تاپسىرمالار بەردى. سۋرەتتى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.