سوندىقتان دا عابيت مۇسىرەپوۆ «ەلىڭە وپاسىزدىق – تۋعان اناڭا وپاسىزدىق» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك. ەندەشە, قولىنا قارۋ ۇستاپ, وتاندى قورعاۋ كۇزەتىندە جۇرگەن ەل جاستارىنىڭ قازىرگى جالىندى ىستەرىن ماقتانىشپەن ايتۋ پارىز. ويتكەنى, ءبىزدىڭ قازاقستاندىق جىگەرلى جاستارىمىزدىڭ, ياعني ايبىندى اسكەري قىزمەتشىلەرىمىزدىڭ وتان قورعاۋ جولىندا اتقارىپ جاتقان ءىس ناتيجەسى جوعارىداعى ءسوز توركىنىمەن ۇشتاساتىندىعى قۋانتا تۇسەدى.
كەڭ-بايتاق ەلىمىزدى كۇزەتىپ, حالقىمىزدىڭ تىنىشتىعىن ساقتاپ وتىرعان اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ ەڭبەگى ەرەكشە. ول اسكەرىمىز وسىدان 25 جىل بۇرىن, ياعني 1992 جىلى 7 مامىردا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋ تۋرالى» جارلىعىنا ساي قۇرىلدى. ال بۇگىندە بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن الەۋەتى اسقاق اسكەرىمىز, سانى مەن ساپاسى جاراسقان قارۋلى كۇشتەرىمىز بار.
وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارى تاۋەلسىزدىك الۋىمىزعا بايلانىستى ەلىمىزدىڭ الدىنا وتكىر, بىراق ومىرلىك ماڭىزى زور مىندەت – ءوزىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىن جاڭادان قۇرۋ مىندەتى قويىلعان ەدى. اسكەر – ەل قورعانى. ونىڭ ۇستىنە, ەگەمەن ەل بولعان سوڭ, ءوزىن ءوزى قۇرمەتتەپ, ءوزىن وزگەگە سىيلاتا بىلەتىن مەملەكەت كەز كەلگەننىڭ باسىنۋىنا جول بەرمەيدى. كەڭ-بايتاق قازاق جەرى كەزىندە باسقىنشى جاۋلاردان از زارداپ شەككەن جوق. سوندىقتان, سول زاماندا-اق اتا-بابامىز «جاۋ جوق دەمە, جار استىندا, ءبورى جوق دەمە, بورىك استىندا», دەپ ساقتىقپەن دە, ساقتاندىرا دا ايتقانى بەلگىلى.
ءبىزدىڭ ايبارلى بابالارىمىز كەزىندە ەل مەن جەردىڭ تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن سان كۇرەستى. سولاردىڭ ارقاسىندا, ياعني اتتارى اڭىزعا اينالعان كوشپەلىلەر – ساقتار, عۇندار مەن كوك تۇركىلەردىڭ ۇرپاعى رەتىندە ءبىز باستى بايلىعىمىز – قازىرگى قازاقستاننىڭ ۇلان-بايتاق دالاسىنا مۇراگەر بولدىق. ارادا نەبىر سۇراپىل جىلدار ءوتتى. حالقىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىككە, اۋماقتىق تۇتاستىققا دەگەن سان عاسىرلىق ارمان-مۇددەسى وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىندا جۇزەگە استى. ەلىمىز ەگەمەندىگىن الدى. الايدا كەڭەستىك كەزدەگى قياڭقى ساياسات ءوز ءىزىن ويسىراتىپ قالدىرعان ەدى. سول كەڭەس وداعىنان قالعان قيراندىدان مىقتى اسكەر جاساقتاۋ قيال سەكىلدى كورىنەتىن. ويتكەنى, وزىندىك ايبىندى ارميا رەسپۋبليكانىڭ ەرەكشەلىگىنە جانە گەوگرافيالىق جاعدايىنا بايلانىستى قايتا قۇرۋدى, ايتارلىقتاي ماتەريالدىق شىعىندى قاجەت ەتتى. سوعان قاراماستان, سول كەزدە: «ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتىڭ قۇرىلىمىنداعى نەگىزگى ىرگەتاس – قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ. سوندىقتان, بىزگە ەل ەگەمەندىگىن قورعاۋ مۇددەسى ءۇشىن كەز كەلگەن قاتەرگە توتەپ بەرە الاتىن, ساپاسى زور زاماناۋي ءاسكەر قاجەت», دەگەن بولاتىن پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ.
مىنە, بۇل ورايدا حالىق نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا ءوز تاعدىرىن, ءوز بولاشاعى مەن ۇرپاقتارىنىڭ بولاشاعىن سەنىپ تاپسىردى. پرەزيدەنت ەلدىڭ دامۋى مەن گۇلدەنۋىنە تەڭدەسسىز كۇش سالدى. 1991 جىلى 25 قازاندا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن قازاق كسر مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتى قۇرىلدى. كوپ ۇزاماي ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قورعانىس مينيسترلىگى بولىپ اتالدى. تاۋەلسىز رەسپۋبليكانىڭ زاڭدىق قۇقىقتارىنىڭ نەگىزدەرىنە جانە تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر اراسىنداعى قول جەتكەن كەلىسىمدەرگە بايلانىستى پرەزيدەنتتىڭ 1992 جىلدىڭ 7 مامىرىنداعى جارلىعى بويىنشا قازاقستان اۋماعىندا ورنالاسقان قارۋلى كۇشتەر وزدەرىنىڭ م ۇلىكتەرىمەن قوسا رەسپۋبليكانىڭ قاراۋىنا ءوتتى. جوعارعى باس قولباسشى رەتىندە قارۋلى كۇشتەردى باسقارۋدى پرەزيدەنت ءوز قولىنا الدى. وسىلايشا, 1992-1998 جىلدارى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرى قايتا قۇرىلدى, ال 1999 جىلدان ونى جاساقتاۋدىڭ تۇبەيگەيلى رەفورماسى باستالدى.
ارينە, مىنا الماعايىپ زاماندا قۋاتتى اسكەردىڭ قاجەتتىگى ءسوزسىز. بىراق, ول باسقىنشىلىق ارەكەتتەردى قالايتىن, سوعىستى شاقىراتىن اسكەر بولماۋى كەرەك. بۇل تۋرالى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «مەن ءبىزدىڭ كەڭ-بايتاق وتانىمىزدا تىنىشتىق پەن بەيبىتشىلىك بولعانىن قالايمىن. ول ميلليونداعان قازاقستاندىق وتباسىلار ءۇشىن قاجەت. مەن قايعىدان شاشى اعارىپ كەتكەن ءازىز انالاردىڭ تەمىر تابىت قۇشاقتاپ وتىرىپ, ەگىلىپ پەرزەنتتەرىن جوقتاعانىن, جاستاردىڭ جالىنى تۇتانباي جاتىپ, قاناتى قيىلىپ, مۇگەدەك بولعانىن, قاريالار جەرمەن جەكسەن بولعان ۇيلەرىنىڭ ورنىن ىزدەپ شارق ۇرىپ, ناقاقتان كوز جاسىن توككەنىن قالامايمىن», دەپ جازدى. تۋرا سولاي.
ءبىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىمىز بەيبىتشىلىكتى تۋ ەتىپ ۇستانادى. اسكەري دوكترينامىز دا بەيبىت ماقساتتى, ءوزارا دوستىقتى كوزدەيدى. بۇل – ءبىزدىڭ ەلىمىز, حالقىمىز ءۇشىن قاجەت ۇستانىم.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»