وتكەن جىلى شىعىستاعى سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن بىرنەشە اۋدان تۇرعىندارى بيىل ناۋرىزدى ءماندى دە ءساندى ەتىپ اتاپ وتپەك
ۋاقىت نەتكەن جۇردەك! بىلتىرعى 18 ناۋرىزدان بەرى ءبىر جىل زىمىراپ وتە شىعىپتى. شىرايلى شىعىستىڭ ءسانى مەن ءمانى كەتىپ, تاۋەلسىزدىك العان 19 جىلدىڭ ىشىندە العاش رەت ناۋرىز مەرەكەسى اتالىپ وتپەدى. نەگە؟ سەبەبى بەلگىلى, ءدال سول كۇنى تارباعاتاي اۋدانىنىڭ كوكجىرا, جانتەكەي, قىزىلكەسىك اۋىلدارىندا كۇننىڭ كۇرت جىلىنۋىنان قاتتى سۋ تاسقىنى بولىپ, ءتورت ءجۇزدەن استام تۇرعىن ءۇي قيراپ قالدى. قىزىلجۇلدىز جانە كوكتۇبەك اۋىلدارىندا دا تاسقىن سۋدان قورالار زارداپ شەگىپ, مال شىعىنى بولدى. اپات ايتىپ كەلمەيدى دەگەندەي, اۋا رايى كۇرت جىلىعان سوڭ ەندى وبلىستىڭ باسقا اۋداندارىندا دا سۋدىڭ دەڭگەيى كوتەرىلىپ, بارلىعى 24 ەلدى مەكەن تۇرعىندارى اپاتتان قاتتى زارداپ شەكتى. وسىنداي سىن ءساتتە ەلباسى مەن ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ قامقورلىعى مەن كومەگىنە كەندى التاي تۇرعىندارى ءۇمىت ارتقان ەدى. وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ ءۇشىن قاربالاس كۇندەر مەن تۇندەر باستالدى. جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەگەن ءوڭىر باسشىسى اپات بولعان كۇنى سۋ تاسقىنى بولعان تارباعاتاي اۋدانىنىڭ ەلدى مەكەندەرىن ءوز كوزىمەن كورىپ قايتتى. اپات زاردابى سۇمدىق, ءبىر تارباعاتايدىڭ وزىندە مەكتەپتەر مەن الەۋمەتتىك عيماراتتار, ءتورت جۇزدەن استام تۇرعىن ءۇي, ءجۇزدەگەن مال قورالارى مەن كوپىرلەر قيراپ, مىڭداعان مال قىرىلدى.
ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ ۇكىمەت ءمۇشەلەرىن شۇعىل جيناپ الىپ, شىعىستاعى سۋ تاسقىنى زارداپتارىمەن تانىستى. تەز ارادا اپات زارداپتارىن جويۋ ءۇشىن ۇكىمەت كوميسسياسىن قۇرىپ, قاجەتتى قارجىنىڭ بولىنەتىنىن, وبلىس تۇرعىندارىنىڭ سىن ءساتتە سابىرلىلىق ساقتاپ, سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەندەرگە تەحنيكا, ادام كۇشىنىڭ بولىنەتىنىن ايتتى. ارتىنشا-اق توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى ۆ.بوجكو باستاعان جەدەل توپ شىعىستىڭ تارباعاتاي, زايسان اۋداندارىنىڭ سۋ باسقان اۋىلدارىندا بولىپ, جاعدايمەن تانىستى. مينيستر ۆ.بوجكو باستاعان توپ شىعىن ءمولشەرىن انىقتادى. ىلە-شالا وڭىرگە كولىك ءجانە كوممۋنيكاتسيا ءمينيسترى ءا.قۇسايىنوۆ پەن ۆ.بوجكو تاعى كەلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-مينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءومىرزاق شوكەەۆ ءوڭىر باسشىسى بەردىبەك ساپارباەۆپەن بىرگە اپات بولعان اۋدانداردى ارالاپ شىققان سوڭ الداعى كۇندەردە اتقارىلاتىن جۇمىس كولەمىن بەلگىلەدى. شىعىن ءمولشەرى از ەمەس. ۇكىمەت كوميسسياسى جوندەۋگە جاتپايتىن 585 ءۇيدى انىقتادى. سۋ تاسقىنىنىڭ ەكىنشى «تولقىنىنان» كەيىن تاعى 83 تۇرعىن ءۇي ىستەن شىقتى, 386 ءۇيدى ءجوندەۋ قاجەت. اپات بولعان ايماقتاردا 23 كوپىر ىستەن شىعىپ, 177 شاقىرىم جولدى سۋ شايىپ كەتكەن, ءتورت دەنساۋلىق ساقتاۋ عيماراتى جانە ءۇش مەكتەپ سالۋ كەرەك. تۇرعىندار 23,3 مىڭ باس مالىنان ايىرىلىپ قالدى.
اباي, اياگوز, كۇرشىم, ۇلان, تارباعاتاي اۋداندارىندا زارداپ شەككەن ادامداردىڭ تۇرعىن ۇيلەرىن سالۋ ءۇشىن ۇكىمەتتىڭ رەزەرۆىنەن 4 ميلليارد 943,5 ميلليون تەڭگە قارجى ءبولىندى. ونىڭ دەنى وتكەن جىلدىڭ قاراشاسىنا دەيىن يگەرىلدى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى قارجى كوزىن ىزدەستىرىپ, كۇرشىم جانە تارباعاتاي اۋداندارىنداعى باراق باتىر جانە جانتەكەي اۋىلدارىندا ەكى ورتا مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىن باستاۋعا قارجى ءبولدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەكى مەكتەپ تە پايدالانۋعا بەرىلدى. قازىر كوكجىرا اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن.
ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتۋ كەرەك, بىلتىر اتالىپ وتپەگەن ناۋرىزدى بيىل تارباعاتايلىقتار ەل ەسىندە قالاتىنداي اتاپ ءوتۋدى ۇيعارىپ وتىر. ماسەلەن, 22 ناۋرىز كۇنى جانتەكەيدە 12, ال كوكجىرا اۋىلىندا 15 كيىز ءۇي ساپ تۇزەپ, ناۋرىز تويىنىڭ ءسانىن كەلتىرمەك. ءوڭىر باسشىسى ب. ساپارباەۆ باستاعان توپ ناۋرىز مەرەكەسى كۇنى جانتەكەي مەن كوكجىراداعى جاڭا مەكتەپتىڭ سالتاناتتى اشىلاۋىنا قاتىسىپ, تۇرعىندارمەن ءجۇزدەسپەك. ەڭ باستىسى, قۇرىلىسشىلارعا ۇلكەن العىس, قاتال قىستا جاڭادان سالىنعان تۇرعىن ۇيلەر مەن الەۋمەتتىك عيماراتتار سىر بەرگەن جوق, ساپالى سالىنعان سوڭ جىلى بولدى. بۇل تۋرالى تۇرعىندار ايتادى.
– سوڭعى بەس-التى كۇندە ءبىزدىڭ وڭىرگە جيىرما سانتيمەتردەي قار ءتۇسىپ قالدى. نەگىزىنەن العاندا بيىلعى قار بىلتىرعىدان دا قالىڭ. قاۋىپتەنىپ وتىرعانىمىز راس, بىراق ساقتىقتىڭ شارالارىن جاساپ جاتىرمىز. سۋ باسادى دەگەن جەرلەردى بەكىتىپ, بيىكتەتتىك. كۇندىز-ءتۇنى سۋ باساتىن اۋماق قاتاڭ باقىلاۋدا. ال ناۋرىز تويىن ءماندى دە ءساندى ەتىپ تويلاۋعا سەبەپتەر جوق ەمەس. ەل-جۇرت امان, قىتىمىر قىستان امان شىقتىق, – دەيدى تارباعاتاي اۋدانىنىڭ اكىمى سىلامبەك ءازىمحانوۆ.
– وتكەن جىلى زايساندىقتار سۋ تاسقىنى سالدارىنان ناۋرىزدى تويلاي الماعان ەدى. قازىر اۋدان تۇرعىندارى «تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا – 20 تارتۋ» باستاماسىمەن يگى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدا. 3 اۋىلدىڭ مەكتەپتەرى جىلىجايدا كوكونىس ءوسىرىپ جاتىر, الەۋمەتتىك عيماراتتارعا جوندەۋ جاسالىپ, جاڭادان بىرنەشە تۇرعىن ءۇي سالىنۋدا. ايدار بارىسوۆ ءسۇت زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاپ قالدى. وڭىرگە ەسىمى بەلگىلى وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى وتكەن جىلى سۋ تاسقىنى زارداپتارىن جويۋعا بەلسەنە اتسالىسىپ, كورشى تارباعاتاي اۋدانىندا كوپىر, جولداردى سالعان, ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن «قۇرمەت» وردەنىن ومىراۋىنا تاققان بولات نۇراسىل جانە «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالعان قۋات ءابجانوۆ مەتالل كونسترۋكتسيالارى زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن باستاماق. قازىر ەل ەڭسەسى كوتەرىلىپ قالدى, سوندىقتان دا ناۋرىز مەرەكەسىن ەستە قالارلىقتاي اتاپ وتپەكپىز. 30-عا تارتا كيىز ءۇي تىگىلىپ, حالقىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرىن جاڭعىرتۋ ويدا بار. ناۋرىز تويىنا الماتىدان بەلگىلى ءانشىلەر باۋىرجان وماروۆتى, شاھيزادانى جانە جەرگىلىكتى ونەرپازداردى شاقىرىپ, تۇرعىنداردىڭ ەڭسەسىن كوتەرەمىز, – دەيدى زايسان اۋدانىنىڭ اكىمى سەرىك زاينۋلدين.
وسىدان بىرەر اي بۇرىن باراق باتىر اۋىلىنداعى جاڭا مەكتەپتىڭ اشىلۋىنا بارعان ەدىك. وعان وبلىس اكىمى ب ساپارباەۆ قاتىسىپ, قۇرىلىستى تەز ءارى ساپالى سالعان اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى ەرجان سقاقوۆقا, اۋىل تۇرعىندارىنا العىسىن ايتتى. كۇرشىم اۋدانىنىڭ اكىمى التايبەك سەيىتوۆ بىلتىرعى سۋ تاسقىنى كەزىندە كەرزى ەتىكپەن تولارساعىنان سۋ كەشىپ ءجۇرىپ مارالدى جانە كۇرشىمدەگى سۋ باساتىن قاۋىپتى ايماقتارعا ءبوگەت جاساعانىن كوزبەن كورگەن ەدىك. قاراتورعاي اۋىلىندا دا بىرنەشە تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. زايسان جانە كوكپەكتى اۋداندارىنىڭ اكىمدەرى ءا.مۇقتارحانوۆ پەن د.مۋسين سىن ساتتە حالىقپەن بىرگە بولدى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى دە سىرت قالماي, اپات ايماقتارىندا ءتورت دارىگەرلىك-امبۋلاتوريالىق پۋنكت سالۋ ءۇشىن 385,2 ميلليون تەڭگە قارجى ءبولدى. ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن وبلىستارى سۋ تاسقىنى كەزىندە قارجىلاي كومەك كورسەتتى, قاجەتتى تەحنيكالاردى جىبەردى. مەملەكەت مالدارىنان ايىرىلىپ قالعان جاندارعا نەبارى ەكى پايىزدىق ولشەممەن نەسيە بەردى. جالپى شىعىس وڭىرىنە مەملەكەتتەن 10 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق قارجى ءتۇستى.
وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەگىندە سۋ تاسقىنى بولعان تارباعاتاي اۋدانىنىڭ كوكجىرا اۋىلىندا بولىپ, جاڭادان سالىنعان تۇرعىن ۇيلەر مەن الەۋمەتتىك عيماراتتاردى كورگەن ەلباسى اعا دارىگەر ءجامىش بيعازينامەن ءسويلەسىپ, مۇنداعى جاڭا قوندىرعىلاردىڭ ساپاسىنا قىزىعۋشىلىق تانىتتى. «قازىر مۇنداي شەتەلدىك قوندىرعىلاردى وبلىس ورتالىعىنان تابۋ وڭاي ەمەس», دەدى. ەلباسى نەبارى ءۇش-ءتورت ايدا كوكجىرا اۋىلىندا سالىنعان 210 ءۇيدىڭ ساپالى ەكەنىنە وڭ باعا بەرىپ, قۇرىلىسشىلارعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. – «اكىمدەرىڭىز بەردىبەك ساپارباەۆ مەنىڭ تاپسىرمالارىمدى مۇقيات ورىنداپ, ۇنەمى سىزدەردىڭ جاندارىڭىزدا بولدى. سىن ءساتتە قيىندىقتاردى جەڭىپ شىققانى ءۇشىن جانە ءىسكەرلىگى مەن بىلىكتىلىگى ءۇشىن العىسىمدى ايتامىن», – دەپ قولىن قىستى.
سونىمەن, ادامدار تابيعات اپاتىمەن كۇرەستە جەڭىسكە جەتتى. نەبارى ءۇش-ءتورت ايدا سۋ تاسقىنى ورىن العان 24 ەلدى مەكەندە 535 تۇرعىن ءۇي, ءۇش مەكتەپ, ءتورت وتباسىلىق-دارىگەرلىك امبۋلاتوريا سالىندى. زارداپ شەككەندەرگە 25 ءۇي مەن 83 پاتەر ساتىپ اپەرىلدى. 17 شاقىرىم ەلەكتر جۇيەلەرى, ەكى كوپىر پايدالانۋعا بەرىلىپ, 481 شاقىرىم جول جوندەلدى. 401 ۇڭعىما بۇرعىلانىپ, 56 سۋ قۇبىرى ىسكە قوسىلدى. زايسان اۋدانىنىڭ تاسباستاۋ اۋىلىندا 18 تۇرعىن ءۇي, كوكپەكتى اۋدانىنىڭ سامار اۋىلىندا تاسقىننان زارداپ شەككەندەرگە بىرنەشە پاتەر ساتىپ الىندى. كوڭىلدەرى كوتەرىڭكى اۋىل تۇرعىندارى ناۋرىز مەرەكەسىن قايتا تويلاۋ ارقىلى تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا لايىقتى تارتۋلار ءازىرلەۋدە. قازىر وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارىندا «تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا – 20 تارتۋ» باعدارلاماسى بويىنشا ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. «تۋعان جەرگە تاعزىم» اكتسيالارى, اپتا سايىن وسكەمەن مەن سەمەيدە, اۋدانداردا ءوتىپ جاتقان اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارى ءجارمەڭكەلەرى دە حالىقتىڭ ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن سەنىمىن ۇلعايتا تۇسۋدە.
وڭداسىن ەلۋباي.
شىعىس قازاقستان وبلىسى.