كەشە پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن پالاتانىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسى ءوتتى.
وندا ءبىرىنشى ماسەلە بولىپ پاريج كەلىسىمىن راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى ءماجىلىس ماقۇلداعان زاڭ جوباسى قارالدى. زاڭ جوباسى تۋرالى بايانداعان ەنەرگەتيكا مينيسترى قانات بوزىمباەۆ 2015 جىلعى 12 جەلتوقساندا پاريج قالاسىندا قول قويىلعان كەلىسىمنىڭ ماڭىزى تۋرالى قىسقاشا اقپارات بەرىپ ءوتتى. بۇل كەلىسىم الەمدىك كليماتتىڭ وزگەرۋىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرگەن بۇۇ باستاماسىمەن جاسالعان ەكەن. قازاقستان وعان 2016 جىلعى 2 تامىزدا قول قويىپتى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 5 قازانىندا كۇشىنە ەنگەن بۇل كەلىسىمدى بۇگىنگى كۇنى اۋاعا شىعاراتىن جىلۋ شىعارىلىمدارى 60 پايىزدان اساتىن 86 ەل راتيفيكاتسيالاعان. كەلىسىمنىڭ نەگىزگى باعىتى – جاھاندىق ورتاشا تەمپەراتۋرا ءوسىمىن 2 گرادۋستان تومەنىرەك دەڭگەيدە ۇستاۋ. ول ءۇشىن پارنيكتىك گازداردىڭ قولايسىز اسەرلەرىن ازايتۋ ءجانە كومىرتەكتى دامۋدى ءتومەندەتەتىن «جاسىل» ەكونوميكاعا قارجى تارتۋ. بۇلار قازىر بارىنشا وتكىر, وزەكتى عالامدىق ماسەلەلەر بولىپ وتىرعاندىقتان, بۇۇ وعان قاتتى الاڭداۋشىلىق بىلدىرۋدە ەكەن.
بايانداما اياقتالعان سوڭ سۇراقتار بەرۋ ءراسىمى باستالدى. العاشقى سۇراقتى سەناتور بىرعانىم ءايتىموۆا قويىپ, قايتالاناتىن ەنەرگيا كوزدەرىن جاڭعىرتۋ سەكتورىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ ماسەلەلەرىنىڭ قالاي جۇرگىزىلىپ جاتقانىن سۇرادى.
مينيستر وعان ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 9 ايىندا قايتالاناتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ءوسىمى 177 پايىز بولعانىن اتاپ ءوتتى. قازىر ەلىمىزدە وسىنداي 48 ەنەرگيا كوزى جۇمىس ىستەيدى ەكەن. ولاردىڭ ءوندىرىپ جاتقان ەنەرگياسى 258 مگۆت-قا تەڭ. 2015 جىلى 14 جوبا ىسكە اسىرىلسا, بيىل 9 جوبا ىسكە قوسىلادى, دەدى مينيستر.
ەكىنشى سۇراق قويعان سەناتور قۋانىش ايتاحانوۆ ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋدە اتموسفەراعا ەڭ ۇلكەن زياندىق قالدىقتار شىعاراتىن جىلۋ ەلەكتر ستانسالارى ەكەندىگىن ايتا كەلىپ, بالقاشتا جىلۋ ەلەكتر ستانساسىن جاسايمىز دەگەن ءبىر جوبا قولعا الىنعان ەدى, سونىڭ بۇگىنگى جايى نە بولدى؟
ول ىسكە قوسىلسا قازاقستاندا ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ ماسەلەسى پاريج كەلىسىمىنىڭ تالاپتارىنا قايشى كەلەدى ەمەس پە, دەپ سۇرادى. ەكىنشى سۇراعىندا ول قورشاعان ورتانى قورعاۋ ۆەدومستۆوسىن كليماتتى بارىنشا لاستايتىن مينيسترلىكتىڭ قاراماعىنا قوسىپ جىبەرگەندىك سىزدىڭشە دۇرىس پا دەپ مينيستر ق.بوزىمباەۆتىڭ وزىنە تىكەلەي تيەتىن ماسەلەنى قوزعادى. العاشقى سۇراققا مينيستر بالقاش جەس-ءى تۋرالى تەك جازباشا عانا اقپارات بەرە الاتىندىعىن ايتتى. ويتكەنى, بۇل ماسەلەدە مەنىڭ سوزدەرىم كورەيلىك ارىپتەستەردىڭ مۇددەلەرىنە تەرىس اسەرىن تيگىزۋى مۇمكىن. بۇل ماسەلە تۋرالى بۇگىنگى كۇنى «سامۇرىق» پەن «سامسۋنگ» اراسىندا قىزۋ تالقىلاۋلار ءجۇرىپ جاتىر, دەدى ول. ال ەكىنشى سۇراقتاعى ماسەلەنى شەشۋ ءوزىنىڭ قۇزىرەتىنە جاتپايتىندىعىن ايتىپ جاۋاپ بەردى.
زاڭ جوباسى بويىنشا قوسىمشا باياندامانى اگرارلىق ماسەلەلەر, تابيعاتتى پايدالانۋ جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى سەرگەي پلوتنيكوۆ جاساپ, قابىلدانعالى جاتقان قۇجاتتىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتە كەلىپ, كليمات جونىندەگى پاريج كەلىسىمىنە سايكەس بارلىق قاتىسۋشىلار 2020 جىلدان باستاپ, ءار بەس جىل سايىن اۋاعا زياندى شىعارىندىلاردى ازايتۋ جونىندەگى وزدەرىنىڭ ۇلتتىق مىندەتتەمەلەرىن كورسەتۋى ءتيىس ەكەنىن ايتتى. وسىلايشا بۇل كليماتتىق كەلىسىم كومىرتەگى تومەن وتىنداردى دامىتۋ جانە الەمدىك ەكونوميكانى كومىرتەكسىزدەندىرۋگە كوشىرۋ جونىندەگى جاھاندىق ساياساتتى جۇرگىزۋدىڭ باسى بولىپ تابىلادى, دەدى سەناتور.
تالقىلاۋدا پىكىر بىلدىرگەن سەناتور سەرىك ءبىلالوۆ پاريج كەلىسىمى ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدى كەلەشەكتە «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋى جونىندەگى تۇجىرىمداماسى سەكىلدى قولدانىستاعى ستراتەگيالىق قۇجاتتار اياسىندا ىسكە اسىرىلاتىن بولادى, دەدى. ءسويتىپ, راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ ءبىراۋىزدان قابىلداندى.
كەلەسى ماسەلەمەن وتىرىس قازاقستان مەن رەسەي ۇكىمەتتەرىنىڭ اراسىنداعى قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە تابىس پەن كاپيتالعا سالىق تولەۋدەن جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى كونۆەنتسيا شەڭبەرىندە قازاقستان رەسەيدىڭ ۋاكىلەتتى ورگاندارى بەرگەن رەزيدەنتتىكتى راستايتىن رەسمي قۇجاتتاردى تانۋ ءتارتىبى تۋرالى نوتالار الماسۋ نىسانىنداعى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى.
بۇل قۇجات رەزيدەنتتىكتى راستايتىن رەسمي قۇجاتتاردى تانۋدىڭ وڭايلاتىلعان ءتارتىبىن بەلگىلەيدى. ونىڭ قولدانىلۋى ەكى مەملەكەتتىڭ رەزيدەنتتەرىنە ارنالعان سالىق ءراسىمدەرىن جەڭىلدەتۋگە جانە ينۆەستيتسيالىق كليماتتىڭ جاقسارۋىنا ىقپال ەتەدى. زاڭ جوباسى تۋرالى قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ بايانداپ, سوڭىنان سەناتورلاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. ال سەنات تاراپىنان قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ولگا پەرەپەچينا قوسىمشا بايانداما جاسادى.
تالقىلاۋدا سويلەگەن سەناتور ەرتارعىن استاەۆ قابىلدانعالى وتىرعان قۇجاتتىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, كەلىسىمگە سايكەس ءاربىر تاراپتىڭ ۋاكىلەتتى ورگانى بەرگەن قۇجاتتار ەكىنشى تاراپتىڭ اۋماعىندا قانداي دا ءبىر ارنايى كۋالاندىرۋسىز قابىلداناتىندىعىمەن رەزيدەنتتەرگە جەڭىل بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
وتىرىس سوڭىنان سەناتورلار وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جاريا ەتتى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»