«ەڭبەك – ءبارىن دە جەڭبەك». «ەڭبەك ەتسەڭ ەرىنبەي, تويادى قارنىڭ تىلەنبەي». «ەڭبەك ەتسەڭ, ەمەرسىڭ». «ەڭبەكتىڭ نانى ءتاتتى». ەڭبەككە قاتىستى قازاق ناقىلدارىن وسىلاي تىزبەلەي بەرسەك, وندا بىرازعا دەيىن جالعاستىراتىنىمىز انىق. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ قازاق ەڭبەكتىڭ قادىرىن, ەڭبەك ەتكەن ادامنىڭ ۇلكەن جەتىستىككە جەتەتىنىن بىلگەن جانە سونى ۇرپاعىنا ۇعىندىرىپ, ءسات سايىن ساناسىنا ءسىڭىرىپ وتىرعان. ادەتتە, «قازاق جالقاۋ حالىق» دەگەندى ەكىنىڭ ءبىرى ايتادى عوي. ەگەر ءبىزدىڭ جۇرت جالقاۋ, جاتىپىشەر بولسا, وندا بابالاردان مىناداي وسيەت قالماس ەدى.
ەڭبەك ادامىن قۇرمەت تۇتۋ, ونىڭ جۇمىسىن جۇرتشىلىق نازارىنا ۇلگى ەتىپ كورسەتۋ دەگەن ءداستۇر بار. سوڭعى جىلدارى وسى ماقساتتا قىزىلوردا وبلىسى ەل سۇيسىنەرلىك قادامعا باردى. سولايشا, جىل سايىن ەڭبەك اۋلەتتەرىنىڭ وبلىستىق فورۋمىن ۇيىمداستىرىپ كەلەدى. بيىل ءۇشىنشى مارتە وتكەن فورۋمنىڭ ۇرپاققا بەرەر ءتالىم-تاربيەسى از ەمەس. ءويتكەنى, ايماقتىڭ ەڭبەك ديناستيالارى قاتىسقان شارانىڭ نەگىزگى ماقساتى – وسكەلەڭ ۇرپاققا ونەگەلى تاربيە بەرۋ. ايماقتاعى تەمىرجولشىلار, دارىگەرلەر, ۇستازدار, ديقاندار جانە وزگە دە ەڭبەك اۋلەتتەرى قوعامعا جوعارى كاسىبي ماماندار دايارلاۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا اتسالىسىپ كەلەدى.
بيىل وبلىستا 8 ەڭبەك اۋلەتى جەڭىمپاز دەپ تانىلدى. ولاردىڭ اراسىندا ەڭبەك تاجىريبەلەرى 700 جىلدان اساتىن اۋلەتتەر دە بار. ماسەلەن, ءابدىراحمانوۆتاردىڭ تەمىرجول سالاسىنداعى تاجىريبەسى 752 جىل بولسا, ۇستازدىق جولىن جالعاپ كەلە جاتقان وستاەۆتار اۋلەتىنىڭ جالپى وتىلدەرى 800 جىلدان اسادى. بۇل ءبىر اۋلەت ءبىر عانا كاسىپپەن عاسىرلار بويىنا اينالىسىپ, ۇرپاقتان-ۇرپاققا مۇرا بولىپ, ءوز ىستەرىنىڭ شىن شەبەرىنە اينالدى دەگەن ءسوز.
فورۋمعا قاتىسقان وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ ەڭبەك ديناستيالارىن ۇلىقتاۋدىڭ, قاراپايىم ەڭبەك ادامدارىن قۇرمەتتەۋدىڭ ماڭىزىنا ەرەكشە توقتالىپ, شاراعا ارقاۋ بولعان ەڭبەكشى وتباسىلارىن مەرەكەمەن قۇتتىقتادى.
– «ەڭبەك – الەمنىڭ ءامىرشىسى» دەيدى حالىق دانالىعى. سىر ەلىنىڭ داڭقىن دالا اكادەميگى ىبىراي جاقاەۆ باستاعان 102 سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى شىعارسا, ەر-ازاماتتارمەن بىردەي يىق تىرەستىرە ەڭبەك ەتىپ, مەملەكەت بايلىعىن ەسەلەپ وسىرگەن شىرىنكۇل قازانباەۆا, ءساليما جۇمابەكوۆا, ۇلبالا التايباەۆا, جادىرا تاسپامبەتوۆا, زاكيرا ەرجانوۆا سياقتى اقجاۋلىقتى انالارىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەكتەرى بۇگىنگى جاس ۇرپاق ءۇشىن اڭىزعا اينالدى. دالا ءتوسىن دۇبىرلەتكەن ەڭبەك ەرلەرىنىڭ جالعاسى سىر ەلىنىڭ پەرزەنتتەرى – كاسىپكەر ابزال ەراليەۆ پەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ مايتالمانى يۋري پيا سىندى ەڭبەك ەرلەرى –تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ماقتانىشتارى. ەلدىڭ اتىن شىعاراتىن وسىنداي ەڭبەك ءداستۇرىن جالعاعان ازاماتتار,– دەدى قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى.
فورۋم بارىسىندا ەڭبەگى ەلەنگەن اۋلەتتەر اكىمنىڭ العىس حاتىمەن جانە باعالى سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى. ال قاتىسۋشىلار ەڭبەكشى وتباسىلارىنىڭ مەرەيىن ۇستەم ەتكەن ەل اعالارىنا العىسىن ءبىلدىردى. شارا سوڭى مەرەكەلىك كونتسەرتكە ۇلاستى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا