قازاقستاننىڭ يادرولىق قوعامى (قياق) – 1993 جىلى كۋرچاتوۆ قالاسىندا قۇرىلعان اتوم عىلىمى مەن ونەركاسىبى سالاسى ماماندارىنىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن قوعامدىق كاسىبي ۇيىم. مۇنداي قوعام العاش رەت اقش-تا 1955 جىلى قۇرىلعان. بۇگىنگى كۇنى الەمدە 40-قا جۋىق وسىنداي قوعام بار. سونىڭ ىشىندە اتوم ستانسالارى جوق دانيا, يتاليا, يزرايل سەكىلدى دامىعان ەلدەردە دە بار.
يادرولىق قۋات سالاسىنىڭ ماماندارى عانا مۇشە بولاتىن بۇل ۇيىمداردىڭ ماڭىزى زور. ول كەيبىر ەلدەردە مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ دە فۋنكتسيالارىن اتقارادى. ماسەلەن, اقش-تا اتوم ونەركاسىبىنىڭ ستاندارتتارىن وسى ۇيىم بەلگىلەيدى.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە اتوم قۋاتىمەن اينالىساتىن كوپتەگەن ۇيىمدار بار. سولاردىڭ ماماندارى ءوزارا تاجىريبە الماسۋ, عىلىمي جەتىستىكتەرىمەن ءبولىسۋ جانە وتكىر ماسەلەلەردى تالقىلاۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ ۇيىمىمىزدىڭ شەڭبەرىندە كەڭەستەر, كونفەرەنتسيالار, سەمينارلار مەن دوڭگەلەك ۇستەلدەر ءوتكىزىپ تۇرادى. وندا سالا ماماندارى ءوزدەرىنە قولداۋ كورىپ, مورالدىق تۇرعىدان قاناعات الاتىنىن كورىپ ءجۇرمىز. وسىنداي شارالاردى قالىپتاسقان ماماندار عانا ەمەس, جاستار اراسىندا دا وتكىزۋدەمىز. 2003 جىلدان بەرى قياق-تىڭ جاستار ءبولىمى قۇرىلعان. ول يادرولىق سالاعا قىزىعۋشىلىق تانىتقان ستۋدەنتتەردىڭ, جاس مامانداردىڭ باسىن بىرىكتىرگەن. جىل سايىن وندا «قازاقستاننىڭ يادرولىق الەۋەتى» اتتى سەمينار وتكىزىلىپ كەلەدى.
ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – ەلدەگى وندىرگىش كۇشتەردى اتوم قۋاتىن بەيبىت ماقساتقا پايدالانۋ ارقىلى دامىتۋ جونىندەگى ىستەرمەن حالىقتى قۇلاقتاندىرىپ وتىرۋ. سونىمەن قاتار, قوعامىمىز اتوم قۋاتىن بەيبىت ماقساتقا پايدالانۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق ساياساتىن ازىرلەۋگە قاتىسادى. ۇيىمىمىز وسى سالاداعى مەملەكەتتىك جانە حالىقارالىق باعدارلامالار مەن جوبالارعا ساراپ جاساۋ ىسىنە دە بەلسەنە ارالاسادى.
ءبىزدىڭ قوعامىمىز اتومدى بەيبىت ماقساتقا پايدالانۋدىڭ جولدارى جونىندە باق-قا دا ءجيى شىعىپ, اقپاراتتار ءجانە ءتۇسىندىرمە جۇمىستارىن ءجۇرگىزىپ وتىرادى. سونىڭ ىشىندە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماسەلەسىندەگى پروبلەمالار دا حالىقتىڭ نازارىنان تىس قالماي, ايتىلىپ جاتادى.
ءبىز سالانىڭ تابىستارى مەن دامۋ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى حالىققا بارىنشا تولىققاندى, شىنشىل اقپاراتتار بەرۋگە تىرىسامىز. ويتكەنى, حالىقتان ەشنارسە جاسىرۋعا بولمايدى. يادرولىق قۋات دەگەنىمىز – يادرولىق جارىلىستار مەن اتوم ستانسالارى عانا ەمەس. ونىڭ مەديتسينا, فيزيكا, حيميا جانە ت.ب. عىلىم سالالارىن دامىتۋدا دا ماڭىزى زور. ماسەلەن, رادياتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتار, ولاردىڭ تەتىكتەرى وڭدەلىپ, تەكسەرىلىپ جاتادى. سونداي-اق, قاتەرلى ىسىك, جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىن انىقتاۋدا دا مەديتسينا وسى تەحنولوگيالاردى قولدانادى.
قياق اقش, فرانتسيا, جاپونيا, رەسەي سەكىلدى ەلدەردىڭ وسىنداي قوعامدارىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتقان. ولارمەن عىلىمي-تەحنيكالىق بايلانىستار مەن تاجىريبە الماسۋ بويىنشا ىنتىماقتاسۋ ءجونىندەگى مەموراندۋمعا قول قويىلعان. بۇگىنگى كۇنى قياق حالىقارالىق World Nuclear Association ۇيىمىنىڭ مۇشەسى بولىپ تابىلادى. ينتەرنەتتە ءوزىمىزدىڭ سايتىمىز بار جانە ءۇش تىلدە جۋرنال شىعارىپ تۇرامىز.
ناتاليا جدانوۆا,
«قازاقستاننىڭ يادرولىق قوعامى» اسسوتسياتسياسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى