كەشە پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءجانىبەك كارىبجانوۆتىڭ توراعالىعىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2011 جىلدىڭ 28 قاڭتارىندا قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىنان تۋىندايتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەر رەسۋرستارىن پايدالانۋ ءماسەلەلەرى تۋرالى» دەگەن تاقىرىپتا ۇكىمەت ساعاتى ءوتتى. كوتەرىلىپ وتىرعان تاقىرىپقا وراي اگەنتتىك جۇمىسى تۋرالى كورمە ازىرلەنىپ, ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ نازارىنا ۇسىنىلدى.
ەلباسى ۇكىمەتكە پايدالانىلمايتىن جەرلەردىڭ جاي-كۇيىنە تالداۋ جۇرگىزۋدى جانە الداعى ۋاقىتتا ولاردى اۋىل شارۋاشىلىعى اينالىمىنا ەنگىزۋ الەۋەتىن انىقتاۋدى, جايىلىم جانە شابىندىق جەرلەرىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە جانە ۇتىمدى پايدالانۋ ءۇشىن شارالار قابىلداۋدى تاپسىرعان بولاتىن. وسى ماسەلە بويىنشا دەپۋتاتتار الدىندا جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ومىرزاق وزىبەكوۆ بايانداما جاسادى.
اگەنتتىك توراعاسى اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى, 2010 جىلدىڭ 1 قاراشاسىنداعى جاعداي بويىنشا, ەلىمىزدە 207,9 مىڭ شارۋا, فەرمەر قوجالىقتارى, 6,1 مىڭ اكتسيونەرلىك قوعامدار مەن شارۋاشىلىق سەرىكتەستىكتەر, 1,3 مىڭ ءوندىرىستىك كووپەراتيۆتەر جۇمىس ىستەۋدە. ولاردىڭ يەلىكتەرىنە بارلىق اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىنىڭ 98,4 پايىزى بەرىلگەن, دەدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, جولداۋدا اتالعان مىندەتتەمەلەردى شەشۋ ءۇشىن پايدالانىلماي جاتقان جەرلەردى انىقتاۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن, ءاسىرەسە, استانا, الماتى قالالارى مەن وبلىس ورتالىقتارى ماڭىنداعى جەرلەرگە تۇگەندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, ونداي جەرلەردى مەملەكەتكە قايتارۋ جانە ولاردى ءتيىمدى پايدالانۋ شارالارىن ىسكە اسىرۋ كەرەك. اگەنتتىك, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇكىمەتكە بەرگەن تاپسىرماسىنا وراي, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, جايىلىم جانە شابىندىق جەرلەرىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جانە ۇتىمدى پايدالانۋ تۋرالى شارالار قابىلداۋدى كوزدەپ وتىر.
جەر مونيتورينگى جۇرگىزۋ ءناتيجەسىندە ەلىمىزدە رەسپۋبليكا بويىنشا بارلىق ەگىستىك جەرلەردىڭ (24,2 ملن. گا) 16,3 ملن. گا – ساپاسى جاقسى; 2,0 ملن. گا – تۇزدى جەرلەر; 2,5 ملن. گا – سورتاڭ جەرلەر; جەل جانە سۋ ەروزياسىنا بەيىم جەرلەر – 1,6 ملن. گا; 1,3 ملن. گا – قيىرشىق تاستاقتالعان ءجانە 0,4 ملن. گا شامادان تىس ىلعالدانعان جەرلەر بولىپ وتىر.
اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن پايدالانباي وتىرعان سۋبەكتىلەرگە 17 ملن. تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇلدار سالىنىپ, جەر پايدالانۋشىلارعا جەردى ءوز ماقساتىندا پايدالانۋ تۋرالى 733 جازباشا رەسمي حابارلاما جىبەرىلگەن. سوت ورگاندارىنا 33,5 مىڭ گەكتاردى مەملەكەتكە قايتارىپ الۋ تۋرالى 51 تالاپ-ارىزدار بەرىلىپتى.
تەكسەرۋ ناتيجەلەرىندە 2010 جىلى مەملەكەت مەنشىگىنە 1,1 ملن. گا اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرى قايتارىلدى, دەدى بايانداماشى. ال, 2009 جىلى, وسىنداي تەكسەرىستەر ناتيجەسىندە 505 مىڭ گا جەر قايتارىلعان بولاتىن. جەر ينسپەكتسيالارى 2010 جىلى 6342 تەكسەرىس جۇرگىزىپ, جەر زاڭنامالارىن بۇزۋشىلارعا 428,7 ملن. تەڭگە ايىپپۇل سالدى.
قازىرگى كەزدە ءماجىلىستىڭ قاراۋىندا دەپۋتاتتار باستاماسىمەن جاسالعان جانە ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدانعان «جەر كودەكسىنە تولىقتىرۋلار مەن وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى بويىنشا ءبىرشاما ءماسەلەلەر قارالىپ وتىر. ونىڭ باستىسى – ەلدى مەكەندەردى, ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردى, سونىڭ ىشىندە, ەلدى مەكەندەر اينالاسىنداعى جاسىل ايماقتاردى (ەكپە اعاشتار), قورعانىس جانە بايلانىستى, ەنەرگەتيكانى, كولىكتى دامىتۋ ءۇشىن, سونداي-اق كەن ورىندارىن يگەرۋ ماقساتىنداعى جەرلەردى رەزەرۆكە قويۋ;
جەر ۋچاسكەلەرىن يگەرۋدىڭ ناقتى مەرزىمدەرى مەن شارتتارىن ورناتۋ, ياعني قۇرىلىس ءۇشىن بەرىلگەن جەر ۋچاسكەلەرىن جەكە مەنشىككە بەرۋ, وبەكتىنى پايدالانۋعا بەرىلگەننەن سوڭ جۇزەگە اسىرۋ;
جەرگىلىكتى اۋماقتارداعى جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ مەملەكەت جەكە مەنشىككە بەرگەندە بازالىق ستاۆكالارىن بەلگىلەۋدى وبلىستىق, استانا جانە الماتى قالالىق ءماسليحاتتارىمەن بەكىتۋ;
شەكارا ايماقتارىندا شەتەلدىك تۇلعالارعا جەر ۋچاسكەلەرىن جەكە مەنشىككە بەرۋدى شەكتەۋ, ياعني قازاقستاندا تىركەلگەن, بىراق قۇرىلتايشىلارى شەتەلدىك بولىپ كەلەتىن مەملەكەتتىك ەمەس زاڭدى تۇلعالارعا اۋىلشارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەردى تەك 10 جىلعا جال رەتىندە بەرۋ.
قازىرگى قولدانىمداعى جەر كودەكسىنە سايكەس, جەرلەردى پايدالانباعانى ءۇشىن جەر ۋچاسكەسى يەلەرىنەن الىپ قويۋ پروتسەدۋراسى وتە كۇردەلى, ياعني بۇل رەتتە ونداي جەرلەر كەمىندە ەكى جىل پايدالانباعاننان كەيىن عانا جەر ينسپەكتسياسىنىڭ ەسكەرتىلۋى بەرىلەدى جانە دە تاعى دا ءبىر جىل وتكەننەن كەيىن ول جەرلەر پايدالانباعان جاعدايدا عانا سوت ورگاندارىنا جەردى ماجبۇرلەپ الۋ تۋرالى تالاپ-ارىز تۇسىرىلەدى, سول سەبەپتى جەردى قايتارىپ الۋ ماسەلەسى, سوت پروتسەدۋراسىن قوسپاعاندا, ءۇش جىلدام استام ۋاقىتقا سوزىلادى.
وسى سەبەپتى, اتالعان ماسەلەلەردى رەتتەۋ ءۇشىن كودەكستە كورسەتىلگەن ەكى جىل پايدالانباۋ مەرزىمى بەس جىل كەزەڭ ىشىندەگى مەرزىمدەر دەپ بەلگىلەندى جانە دە اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن ءتيىمدى پايدالانۋ ءتارتىبىن بەلگىلەيتىن ەرەجەلەردى قابىلداۋ كوزدەلىپ وتىر.
2008 جىلدىڭ 28 ماۋسىمىندا پايدالانىلماي جاتقان اۋىل شارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەردى مەملەكەتكە قايتارىپ الۋ پروتسەدۋراسىن مەيلىنشە وڭتايلاندىرۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلگەن. بۇدان باسقا, اتالعان ءجايت مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءتوراعالىعىمەن 2011 جىلدىڭ 12 قاڭتارىندا وتكەن «مال شارۋاشىلىعىنىڭ اعىمداعى جاي-كۇيى جانە دامۋ پەرسپەكتيۆالارى» اتتى كەڭەستە دە تالقىلانعان بولاتىن, دەپ اتاپ ءوتتى اگەنتتىك ءتوراعاسى ومىرزاق وزىبەكوۆ.
اگەنتتىك توراعاسىنىڭ بايانداماسىنان كەيىن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى سەرىك وسپانوۆ, پەتر دميتريەنكو, داۋىلباي قۇسايىنوۆ, جەكسەنباي دۇيسەباەۆ, ساعىنبەك تۇرسىنوۆ, قىلىشباي بيسەنوۆ سۇراقتار قويىپ, مۇرات ابەنوۆ, قۇرمانعالي ءۋالي, روزاقۇل حالمۇرادوۆ ۇسىنىستار ايتتى.
پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانىبەك كارىبجانوۆ تا كوتەرىلىپ وتىرعان ماسەلەگە وراي وي-پايىمىن جەتكىزدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتتارى تالقىلاۋدا ايتىلعان ماسەلەلەردى اگەنتتىك, ۇكىمەت ءوز قولىنا الادى, وڭ شەشەدى دەپ ەسەپتەيدى جانە وسى ماسەلەلەرگە بايلانىستى وزگەرىستەر, تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ كەرەك بولسا, زاڭدار قابىلداۋ كەرەك بولسا, وزدەرىنىڭ دايىن ەكەندىكتەرىن ءبىلدىرىپ وتىر.
ساۋلە دوسجانوۆا, جۋرناليست.