KazEOSat جەرسەرىكتەرى قالانىڭ كوپىرىنە دەيىن باقىلاپ تۇر
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى مەن ادامزات بالاسىنىڭ عارىشقا ۇشۋىنا 55 جىل تولۋىنا وراي استاناداعى ۇلتتىق عارىش ورتالىعى باق وكىلدەرى ءۇشىن ارنايى ءباسپاسوز تۋرىن ۇيىمداستىردى. جۋرناليستەر قاۋىمىن «عارىش قالاشىعىنىڭ» جوباسىمەن جانە قازعارىشقا ۆەدومستۆولىق باعىنىستى «قازاقستان عارىش ساپارى» ۇلتتىق كومپانياسى قىزمەتىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن ونىڭ پرەزيدەنتى مىندەتىن اتقارۋشى مارات نۇرعوجين تانىستىردى.
ەلباسى جارلىعىمەن قۇرىلىپ, قىزمەتكە كىرىسكەن بۇل ۇلتتىق كومپانيانىڭ قىزمەتى بۇگىندە ءۇش نەگىزگى باعىتتا جۇرگىزىلەدى. ونىڭ ءبىرى – عارىش قىزمەتى سالاسىندا اعىمداعى, ۇزاق مەرزىمدى جانە سالاارالىق باعدارلامالاردى ازىرلەۋگە جانە ىسكە اسىرۋعا قاتىسۋ بولسا, ەكىنشىسى – قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق مىندەتتەرىن شەشۋگە باعىتتالعان عارىش تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ جانە ءۇشىنشىسى – عارىش جۇيەلەرى مەن كەشەندەرىن قۇرۋ جونىندەگى ءتاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى جۇرگىزۋ بولىپ تابىلادى.
باق وكىلدەرىن «ۇشۋدى باسقارۋ ورتالىعى» زالىنا باستاپ كەلگەن مارات راحمالى ۇلى بۇل جەردە الەم تۋرا الاقانداعىداي كورىنەتىنىن ايتادى. بۇل, ارينە, ءوزىمىزدىڭ وتاندىق «KazEOSat-1» جانە «KazEOSat-2» عارىشتىق جەرسەرىكتەرىنىڭ تىكەلەي كومەگىمەن جۇزەگە اسادى. سونىمەن قاتار, بۇل كۇندە ەلىمىزدىڭ «قوس قاناتىنا» اينالعان اپپاراتتارىمىزدى باقىلاۋ ارقىلى, وسى جەردەن باسقارىلادى. ءبىز اتالعان زالعا كىرگەن بەتتە-اق الىپ مونيتورلى ەكراننان زەڭگىر كوكتە قالىقتاپ جۇرگەن قوس قارلىعاشىمىزعا – KazEOSat-1 مەن KazEOSat-2 جەرسەرىكتەرىنە كوزىمىز ءتۇستى. ساندى دەرەكتەردەن قۇرالعان كوورديناتتاردى وقىعان مامانداردىڭ مالىمدەۋىنەن تۇيگەنىمىز, «KazEOSat-1» جەرسەرىگى ءۇندىستان ۇستىنەن ۇشىپ بارا جاتقان بولسا, «KazEOSat-2» التاي تاۋلارىنىڭ باسىن شالعان اق بۇلتتىڭ ارعى جاعىندا ءجۇزىپ بارادى.
ايتا كەتەيىك, 2014 جىلدىڭ 30 ساۋىرىندە كۋرۋ عارىش ايلاعىنان (فرانتسيا, گۆيانا) KazEOSat-1 ايىرۋ قابىلەتى جوعارى تۇڭعىش قازاقستاندىق جەرسەرىگى قۇرىلعىسى تابىستى ۇشىرىلدى. بۇل ءبىرىنشى قازاقستاندىق جەردى قاشىقتىقتان زوندتاۋ جەرسەرىگى اپپاراتىنىڭ ءتۇسىرۋ ونىمدىلىگى تاۋلىگىنە 220 000 شارشى شاقىرىمدى قۇرايدى. ال ءتۇسىرۋ الابىنىڭ ەڭ ۇزىندىعى – 2000 شاقىرىم.
KazEOSat-2 – ەكىنشى عارىش اپپاراتى ەل ۇكىمەتىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا «SSTL» بريتاندىق كومپانياسىنىڭ «SSTL-150+» جەرسەرىكتىك پلاتفورماسى نەگىزىندە جاسالعان. جوعارى دالدىكتى جەرسەرىكتىك ناۆيگاتسيا جۇيەسىنىڭ جەرۇستى ينفراقۇرىلىمى 2014 جىلى ىسكە قوسىلعان بولاتىن. ەكى جوبانىڭ دا ماقساتى ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا عالامدىق ناۆيگاتسيالىق جەرسەرىكتىك جۇيەلەردىڭ اقپارات تۇتىنۋشىلارىن ساپالى قىزمەتتەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. اتاپ ايتقاندا, كارتوگرافيا مەن گەودەزيا; جەرگە ورنالاستىرۋ جانە كاداستر; اۋىل شارۋاشىلىعى; گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك سىندى كوپتەگەن سالالاردىڭ قىزمەتىن جەڭىلدەتەتىن اپپاراتتارىمىزدىڭ يگەرىلمەي جاتقان الەۋەتتەرى ءالى دە بولسا بارشىلىق.
استاناداعى «قيسىق كوپىر» عارىشتان باقىلانادى
جوعارىدا «قوس قارلىعاشىمىزدىڭ» مەجەلەنگەن ماقسات-مىندەتىن ايتىپ وتتىك. ەندى, سونىڭ ايعاعى رەتىندە ناقتى ءبىر مىسال كەلتىرەلىك. قايبىر جىلدارى استانا قالاسىنداعى قوعامدى ءدۇر ءسىلكىندىرگەن «قيسىق كوپىردىڭ» شىنىندا دا قيسىق سالىنۋى جۇرتتىڭ جاعاسىن ۇستاتقانى جاسىرىن ەمەس. بوگەنباي داڭعىلى مەن الاش تاس جولىنىڭ تۇيىسكەن تۇسىندا جۇرگىزىلگەن كۇردەلى قۇرىلىس نىسانىن سالۋ بارىسىندا كەتكەن ولقىلىق كەيىننەن قايتا تۇزەلىپ, قالپىنا كەلتىرىلگەنى بار. الايدا, بىرنەشە جىل مەرزىمىنەن كەشەۋىلدەپ قولدانىسقا بەرىلىپ, بۇگىندە ەل يگىلىگىنە قىزمەت ەتىپ جاتقان بۇل كوپىر قازىر اسقان ءدالدىكپەن مۇقيات باقىلاۋدا ەكەنىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەس.
KazEOSat-2 اپپاراتىنىڭ كومەگىمەن عيماراتتاردىڭ, ينجەنەرلىك قۇرىلىستاردىڭ, ستراتەگيالىق ماڭىزدى نىسانداردىڭ (اەس, گرەس, گەس), بوگەتتەردىڭ, دامبالاردىڭ جاعدايىنا مونيتورينگ جۇيەسىن ەنگىزۋ جانە توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ەسەبىنەن ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن. دالدىگى جوعارى وتاندىق ناۆيگاتسيا جۇيەسىنىڭ جۇمىسىن ديففەرەنتسيالدى تۇزەتۋ جانە مونيتورينگ ورتالىعىن كورىپ, ءسايكەستىكتى باعالاۋ زەرتحاناسىن ارالاعاندا جەتە تۇسىنگەندەي بولدىق.
اسىلىندا, ءبىز ءارى-بەرى زىمىراپ كۇندە ءوتىپ جاتاتىن الگى «قيسىق كوپىرىمىزدى» وسى ورتالىق ماماندارى قالت جىبەرمەي قاداعالاپ-اق وتىر ەكەن. ارينە, ءوزىمىزدىڭ وتاندىق اپپاراتتارىمىزدىڭ كومەگىمەن. بۇل جەردەگى دالمە-دالدىكتىڭ شەبەر ۇشتاساتىنى سونشالىق, كوپىر ۇستىندەگى كەپتەلىس ماسەلەسى جايىنا قالادى. دوڭەس ءارى بۇرىلىسقا نەگىزدەلگەن بۇل وتكەلدىڭ ءبىر بۇرىشىنا ورناتىلعان ارنايى قۇرىلعىلار مۇنداعى كولىك قوزعالىسىنىڭ جىلدامدىعى مەن جول جابىندىسىنىڭ قۇرامىن انىقتاپ, ونىڭ استىنداعى مەتالل-پليتالاردىڭ, تىرەۋ-باعانالاردىڭ بەرىكتىگىن نەمەسە ولارعا تۇسەر سالماقتان ورىن الاتىن اۋىتقۋشىلىقتى ميلليمەترلىك دالدىكپەن ايقىنداپ بەرە الادى. دەمەك, ەگەر بۇل جەردە قانداي دا ءبىر توتەنشە جاعداي بولۋ قاۋپى تونسە, ونىڭ الدىن الا الاتىنىمىز ءسوزسىز.
وسىلايشا, قازاقستان تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا عارىش سالاسىن قارقىندى دامىتا الدى. بۇعان ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرىپ جاتقان جارقىن جوبالارى دالەل. ماسەلەن, بۇگىنگى تاڭدا «قازاقستان عارىش ساپارى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق الەمدىك جەتەكشى كومپانيالاردىڭ رەسمي ديستريبيۋتورى بولىپ تابىلادى. ولاردىڭ قاتارىندا ءوز ەلىمىز بەن ورتالىق ازيا (وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان) ەلدەرى مەن اقش, كانادا, كورەيا سىندى مەملەكەتتەردەگى ءارىپتەس كومپانيالارى جەتكىلىكتى. ولار جەرسەرىكتەرىنەن وپتيكالىق جانە رادارلى دەرەكتەر تاراتۋ جونىندەگى اقپاراتتار الماسۋدا. دەمەك, ەلىمىزدىڭ عارىش سالاسى عىلىمي-تەحنولوگيالىق ماقساتتاعى سالالىق جۇيەسىن قۇرۋ ارقىلى ۇلتتىق كومپانيا مەنشىكتى جوباسىن ءساتتى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى.
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»