وتكەن جىلدىڭ تامىز ايىندا ەركىن اينالىمعا جىبەرىلگەن ءتول تەڭگەمىزدىڭ باعامى سوڭعى ءۇش-ءتورت ايدا 1 اقش دوللارىنا شاققاندا 330-335 تەڭگە كولەمىندە تۇراقتاپ, ءۇمىتىمىزدى ۇكىلەگەندەي ەدى. الايدا وسى اپتاداعى تەڭگە باعامىنىڭ كۇرت قۇبىلۋى كوڭىلدى تاعى كۇپتى ەتتى. ماسەلەن, قازاقستان قور بيرجاسىندا (KASE) 2016 جىلعى 27 شىلدەدە وتكەن ساۋدادا تەڭگەنىڭ اقش دوللارىنا شاققانداعى ورتاشا باعامى 352,01 تەڭگەگە دەيىن شارىقتاپ, ونىڭ الدىنداعى ساۋدا كۇنىمەن سالىستىرعاندا 4,15 تەڭگەگە كوتەرىلىپ شىعا كەلدى.
ارينە, ەركىن اينالىمعا جىبەرىلگەن ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ باعامىن ەندى رىنوك نارقى انىقتايدى. وعان مەملەكەت تە, ۇلتتىق بانك تە تىكەلەي اسەر ەتە المايدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, مۇناي ەكسپورتىنا تاۋەلدى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسىنىڭ قۇنسىزدانۋى الەمدىك رىنوكتاعى مۇناي باعاسىنىڭ كۇرت تومەندەۋىنە تىكەلەي بايلانىستى ەكەن. بىراق جىل باسىندا 35 دوللارعا دەيىن قۇلدىراعان مۇناي باعاسى قازىر ءبىرشاما تۇراقتانىپ, Brent مۇنايىنىڭ باررەلى 49-50 اقش دوللارىنا دەيىن ءوستى ەمەس پە. سول كەزدە تەڭگە باعامى نەگە نىعايىپ, 280-300 دوللارعا دەيىن تومەندەمەدى؟
ەندەشە, بۇل جەردە ماسەلە تەك الەمدىك رىنوكتاعى مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋىنە عانا بايلانىستى ەمەس ەكەن. ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ بەدەلىنە كولەڭكە تۇسىرەتىن باسقا دا سەبەپتەر بارشىلىق. سونىڭ ءبىرى – قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ شەكتەن تىس دوللارلانىپ كەتۋىندە بولىپ وتىرعاندىعى دا جاسىرىن ەمەس. ءتول تەڭگەمىزدىڭ قۇلدىراعان بەدەلىن قايتا قالپىنا كەلتىرىپ, تەڭگەنى تۇيىقتان شىعارۋدا ۇلتتىق بانكتىڭ ىقپالدى شارالارى مەن باتىل باستامالارى كەرەك.
وسى رەتتە ءتول تەڭگە باعامىنىڭ كەزەكتى السىرەۋىنە بايلانىستى ۇلتتىق بانكتىڭ رەسمي تۇسىنىگىن كەلتىرگەنىمىز ءجون بولار. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانك مونەتارلىق وپەراتسيالار دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ءادىل مۇحامەدجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا تەڭگەگە ەركىن وزگەرمەلى ايىرباس باعامى رەجىمى قولدانىلۋدا. بۇل ايىرباس باعامى بىرقاتار فاكتورلارعا بايلانىستى. ءبىرىنشى كەزەكتە, مۇناي باعاسىنا جانە ساۋدادا ءارىپتەس ەلدەر ۆاليۋتالارىنىڭ باعامدارىنا قاراي كۇندەلىكتى ءارى-بەرى اۋىتقۋى مۇمكىن. سونىمەن بىرگە, تەڭگەنىڭ باعامىنا نارىققا قاتىسۋشىلاردىڭ ارەكەتى, بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ قوزعالىسى, سالىق تولەۋ كەزەڭدەرى جانە سوڭعى ايلارداعى – دوللارسىزداندىرۋ ءۇردىسى سياقتى ىشكى فاكتورلار دا اسەر ەتەدى, دەپ اتاپ ءوتتى ءا.مۇحامەدجانوۆ. ول اعىمداعى جىلدىڭ ءشىلدەسىندە مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋ ءۇردىسىنىڭ بايقالعانىن, مۇناي ونىمدەرى نارىعىنداعى ۇسىنىس كولەمىنىڭ ءوسۋى, اقش-تاعى مۇنايدىڭ جەتكىلىكتى قورى تۋرالى دەرەكتەردىڭ جاريالانۋى, سونداي-اق, اقش-تاعى بۇرعىلاۋ ۇڭعىمالارى سانىنىڭ ۇلعايۋى سەبەپ بولعاندىعىن دا اتاپ كورسەتتى. ءادىل مۇحامەدجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, جوعارىدا كورسەتىلگەن فاكتورلار 2016 جىلعى 26 شىلدەدە قازاقستان قور بيرجاسىندا تەڭگە باعامىنىڭ 350,2 دەڭگەيگە دەيىن السىرەۋىنە سەبەپ بولعان.
ۇلتتىق بانك وكىلىنىڭ تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامىنىڭ قۇلدىراۋىنا بايلانىستى ايتقان رەسمي جاۋابى وسىنداي. وسى ورايدا ەرەكشە اتاپ كورسەتەتىن ماسەلە, الەمدىك رىنوكتاعى مۇناي باعاسى مەن ءتول تەڭگەمىزدىڭ ايىرباس باعامىن بايلانىستىرىپ, «جاۋىردى جابا توقۋداي» بەرگەنمەن ەشتەڭە ۇتپايمىز. سوڭعى جىلدارى ءبىرشاما ءارتاراپتاندىرىلعان ەكونوميكامىزدىڭ الەۋەتى ەندى كورىنۋى كەرەك. وتاندىق تاۋارعا بارىنشا باسىمدىق بەرىپ, «يمپورت» تاسۋمەن بايىعان ساۋداگەرلەردى تەجەيتىن ۋاقىت جەتتى. ساتاتىن تاۋارلارى يمپورتتان عانا تۇراتىن «كاسىپكەرلەر» ءۇشىن ساتۋ سالىعىن ءوسىرۋ كەرەك. تاۋار جانە قىزمەت كورسەتۋ باعاسى قاراپايىم حالىقتىڭ تابىسىنىڭ دەڭگەيىنە بەيىمدەلۋى ءتيىس. ساۋدا باعاسىندا ەشقاشان دوللار باعامى بولماۋى كەرەك. سوندا عانا ءتول تەڭگەمىزدىڭ بەدەلىن بەرىك ەتەمىز.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»