ال وسى بي, شەشەندەر داۋلى ماسەلەنى ءتورت-اق اۋىز سوزبەن تىندىرىپ وتىرعان. تىندىرعاندا دا حاتسىز, ول اۋىزشا جۇزەگە اسىپ, شەشىمى ءبىتىپ جاتقان. سالىستىرىپ قاراساق, ەرتەدەگى ءبىر بيدىڭ ءوزى وسى كۇنگى سوتتىڭ دا, پروكۋروردىڭ دا, پوليتسيانىڭ دا, ياعني قانشاما مەكەمە, ۇيىمنىڭ دا قىزمەتىن اتقارىپ كەلگەن. بي بولىپ بەلگىلەنەتىن تۇلعالار ءوزىنىڭ تاپقىرلىعى مەن شەشەندىگىن, ءادىل تورەلىك ايتا الاتىن قاسيەتىن كوپشىلىك الدىندا كورسەتە بىلگەن. ولار بارىنشا ادال, ەشكىمگە بۇرا تارتپايتىن, تۋرا سويلەيتىن ناعىز شەشەن ءارى حالىقتىڭ كوكەيىندەگىسىن ايتقان ادىلەت جارشىسى بولعان. سوندىقتان دا حالىق «تۋرا بيدە تۋعان جوق, تۋعاندى بيدە يمان جوق», دەپ ماقالداپ كەتكەن.
ويتكەنى بىردە-ءبىر كىتاپسىز, بىردە-ءبىر ديكتافونسىز, بىردە-ءبىر كومپيۋتەرسىز, ياعني جازبا قۇرالدارىنسىز قازاق وركەنيەتىنىڭ, مادەنيەتىنىڭ, ادەبيەتىنىڭ, سالت-ءداستۇرىنىڭ بۇگىنگى دامىعان زامانعا دەيىن قانشاما الپاۋىت اۋىر كەزەڭدەردەن ساف قالپىندا امان-ەسەن ءوتىپ, جەتۋى ۇلتتىق دۇنيە تانۋ مەن ۇلتتىق ءتاربيەنىڭ ۇرپاقتان ۇرپاققا رۋحاني ءسىڭىرىلۋىنىڭ ارقاسى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. سونىمەن قاتار شەتەلدەگى جانە شەتەلدەن كەلگەن قانداستارىمىزدىڭ تۋعان ءتىلىمىز بەن ءدىنىمىزدى, سالت-جورالعىلارىمىزدى ۇمىتپاي, ۇرپاقتان ۇرپاققا جەتكىزۋى – وسى ءسوزىمىزدىڭ ايقىن ايعاعى. الايدا كوپكە توپىراق شاشپايمىز, اقساقال ابىرويى مەن بەدەلىنىڭ شارىقتاۋىنا كەرى ىقپال ەتەتىن كەيبىر اكىمدەر, اۋدان, اۋىل اكىمدەرى تەك وزدەرىن ماقتايتىن, جاعىمپازدار ورتاسىن قولدان قالىپتاستىرۋدان اۋلاق بولۋى ءتيىس. ولار كەرىسىنشە اقساقالدارمەن ماڭىزدى ىستەرىن اقىلداسسا, ولاردىڭ كەڭەسىنە قۇلاق اسسا, حالىق اراسىندا تۋىنداعان داۋ-دامايلاردى تەك سوت شەشەدى دەپ وتىرماي, سوتقا جەتكىزبەي, الدىن الۋ ماقساتىندا اقساقالدار مەن اجەلەردى شاقىرىپ, تاراپتاردى تاتۋلاستىرۋعا ۇلەس قوسۋى كەرەك. سەبەبى, ۇلتتىڭ ۇلى مۇراتىن ۇلىقتاپ, مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق دىڭگەگىن قاتايتاتىن, ەلدىڭ تەنتەگىن جونگە سالاتىن, ۇياتتى ۇل, ارلى قىز تاربيەلەپ, ەر بالانىڭ نامىسىن, قىزدارىنىڭ ار-ۇياتىن قورعايتىن اۋزى دۋالى, ومىردەن كورگەنى مەن تۇيگەنى مول اقساقالدار قوعام تاربيەلەۋشىسى رەتىندە تۇلعالىق بولمىسى زور ەكەنىن ەستەن شىعارماعانىمىز ءجون.
«جاڭبىرمەنەن جەر كوگەرەر, باتامەنەن ەل كوگەرەر» دەگەندەي, اقساقالدار مەن اقجاۋلىقتى انالاردىڭ باتاسى جورىققا شىققاندا, جول جۇرگەندە پەرىشتەدەي قورعان بولعانى تاريحتان بەلگىلى, ال تەرىس باتاسىنىڭ كەسىرى دە تاريحي وقيعالاردان بارشامىزعا ءمالىم. ءتىپتى, ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ابايدىڭ اقىن شاكىرتى, كونەكوز قاريا, توقساننىڭ القىمىنا كەلگەن ءشاكىر ابەنوۆتەن ءوز الدىمىزعا ەل بولىپ مەرەيلەنگەن تۇستا باتا الۋى – تەكتىلىك پەن كورەگەندىلىكتىڭ ءۇلگىسى. قۇددى سول باتا بارشا ەلىمىز بەن ەلباسىمىزدى جەبەپ, قولداپ, قورعاپ جۇرگەندەي.
كەشەگى داريا قارتتارىمىزدىڭ, وت اۋىزدى, وراق ءتىلدى شەشەندەرىمىز بەن قارا قىلدى قاق جارعان ابىز بيلەردىڭ ەل باسقارۋ, اسىرەسە حالىقتىڭ تۇراقتىلىعى مەن بىرلىگىن ۇيىستىرىپ, ەلىمىزدىڭ شەتەلدەرمەن ءوزارا ىنتىماقتاستىعىن رەتتەپ وتىرعان ءبىتىمگەرشىلىك ءۇردىسىنىڭ بۇگىنگى زامان تالابىنا ساي تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ باستاماسىمەن ۇشتاسىپ, جاندانۋى – قۋانتارلىق جايت. ەگەمەن ەلىمىزدەگى 100-دەن استام ۇلت پەن ۇلىستىڭ باسىن قاسيەتتى قازاق ەلىنىڭ كيەلى قارا شاڭىراعىنىڭ استىنا جيناپ, ىنتىماعى مەن بىرلىگى, ىرىسى مەن نەسىبەسى جاراسقان مەملەكەت بولىپ قالىپتاسۋىمىزدىڭ نەگىزى ەلباسىمىزدىڭ كورەگەندىلىگى مەن ساياسي العىرلىعىنىڭ, ياعني ءبايدىبەك بابامىز ايتقانداي, كەرۋەن باسىنىڭ مىقتى بولۋىندا.
ارينە, بىتىمگەرشىلىك ۋاجگە قۇلاق اسپاۋ كورگەنسىزدىك, تەكسىزدىك رەتىندە باعالانعان. «ءبىتىمشىلىككە توقتاماعاننان بەرەكە ىزدەمە» دەگەن ءسوز وسىدان شىققان. سوندىقتان دا 2011 جىلدىڭ 28 قاڭتارىندا ەلىمىزدە «مەدياتسيا تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. اتالعان زاڭعا سايكەس قازاقستاندا داۋلاردى بالامالى شەشۋدىڭ جاڭا ءتۇرى – مەدياتسيا ەنگىزىلدى. سەبەبى قازاق حالقى ءۇشىن بىتىمگەرشىلىك – بيلىك ايتۋدىڭ ەڭ وزىق ونەگەسى. ەلىمىزدە «مەدياتسيا تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى, ياعني ءوركەنيەت كوشىنە بەت تۇزەگەن باتىل قادامداردىڭ جاسالۋى ءبىزدىڭ قوعامىمىزدا وڭ ءوزگەرىستەردىڭ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقاندىعىنىڭ ايقىن كورىنىسى ەكەندىگىن ايعاقتايدى. بۇل زاڭ – قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرلى بيلەر مەن اتا-بابالار تاعىلىمىن, ادەت-عۇرىپ ءتاجىريبەسىن قالپىنا كەلتىرۋگە جاسالعان يگى قادامداردىڭ ءبىرى. كەشەگى بابالارىمىزدىڭ ءبىتىمگەرشىلىك زاڭى مەن بۇگىنگى مەدياتسيا زاڭىنىڭ اراسىندا ۇلكەن ساباقتاستىق جاتىر. سوندىقتان دا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سۋديالار وداعىنىڭ ءVى سەزىندە سوت تارتىبىمەن قارالۋعا جاتاتىن داۋ-دامايلاردى ازايتۋ ءماسەلەسىنە نازار اۋدارۋدى, سوتتان تىس رەتتەۋدىڭ بالامالى تەتىكتەرىن, سونىڭ ىشىندە ءبىتىمگەرشىلىك جانە مەدياتسيا پروتسەدۋرالارىن ەنگىزۋدى تاپسىرعان بولاتىن. پرەزيدەنتىمىزدىڭ سىنەسكەرتپەلەرىنەن كەيىن مەدياتسيا زاڭى مەن تاتۋلاستىرۋ ءراسىمدەرىنىڭ ماڭىزدىلىعى مەن ماقساتى ەلىمىزدە قارقىندى تۇردە ناسيحاتتالىپ, ىسكە اسىپ جاتىر. ەڭ باستىسى, مەدياتسيا زاڭىنىڭ قولدانىس اياسى كەڭەيىپ, داۋلاردى شەشۋ كەزىندە تاراپتاردى ءبىتىمگە كەلتىرۋدىڭ بەرەكەلى جولى قالىپتاسۋدا.
وسى ورايدا اتاپ وتەتىن قۋانىشتى جاڭالىققا توقتالىپ وتسەم, بۇگىنگى كۇنى شىعىس قازاقستان وبلىسىندا جەرگىلىكتى اقساقالداردان قۇرالعان كاسىبي ەمەس مەدياتورلار ورتاسى قالىپتاسىپ كەلەدى. قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەتىن زاماناۋي وتاندىق سوت جۇيەسىندە داۋلاردى بەيبىت تۇردە شەشۋگە ىقپال ەتەتىن كاسىبي جانە كاسىبي ەمەس مەدياتورلارعا كەز كەلگەن ازاماتتىڭ جۇگىنە الاتىنى, اسىرەسە ەلباسىمىزدىڭ «مەدياتسيا تۋرالى» زاڭدى قابىلداپ, ونى دامىتۋ جولىندا ءبىرشاما ناقتى باستامالاردى باستاۋى قۇقىقتىق, زايىرلى مەملەكەت بولۋىمىزعا, ادامداردىڭ قادىر-قاسيەتىنىڭ ساقتالۋىنا زور ىقپال ەتىپ وتىر. سەبەبى ازاماتتىق, ەڭبەك, وتباسىلىق جانە وزگە دە جەكە نەمەسە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇقىقتىق قاتىناستاعى داۋ-دامايلارىن رەتتەۋدە سوتقا بارماستان بۇرىن جانە سوتتاعى قاراۋ باستالعان سوڭ دا مەدياتسيا زاڭىنا سايكەس تاتۋلاستىرۋ راسىمدەرىن قولدانۋعا بولادى.
قوعام بولعان سوڭ ءتۇرلى ءماسەلەلەر, ءتۇرلى تۇيتكىلدەر ورىن الماي تۇرمايدى. ونداي ماسەلەلەردى ساۋاتتى, ساليقالى, بايىپپەن شەشۋدىڭ وڭتايلى جولى سوت پروتسەستەرىندە تاتۋلاستىرۋ راسىمدەرىن كەڭىرەك قولدانۋ بولىپ تابىلادى. ايتالىق, پارتيسيپاتيۆتىك ءراسىم زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ ازاماتتىق, ەڭبەك, وتباسىلىق, باسقا دا قۇقىقتىق قاتىناستاردان تۋىنداعان ازاماتتىق-قۇقىقتىق داۋلاردا قولدانىلادى. بۇل كوپتەگەن وركەنيەتتى ەلدەردە ءساتتى قولدانىلۋدا. وسىنداي ءتۇرلى بالاما تاسىلدەردى تاجىريبەگە ەنگىزۋ قوعامنىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەدى. مەدياتسيانىڭ شەشىمى سوت شەشىمىمەن بىردەي ەكەنىن حالىق اراسىندا الدە دە ۇتىمدى تۇردە ۇعىندىرعان ابزال دەپ ەسەپتەيمىز.
ماسەلەن, بيىل وبلىستىق اكىمدىكپەن بىرلەسىپ ارنايى مەدياتسيا بويىنشا وقۋ ورتالىقتارى مەن كابينەتتەردى وڭىردەگى قالالار مەن اۋدانداردا اشۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلدىك. كەلىسسوز قورىتىندىسى بويىنشا وبلىستىق سوتتىڭ جانە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى شقو حاتشىلىعىنىڭ باستاماسىمەن وبلىستىق دوستىق ۇيىندە شىعىس قازاقستان وبلىستىق سوتى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى شقو حاتشىلىعى, شقو ادىلەت دەپارتامەنتى, شقو ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى, شقو ءبىلىم باسقارماسى جانە دەنساۋلىق باسقارماسى, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ادۆوكاتتار كوللەگياسى, «شاڭىراق» مەدياتسيا ورتالىقتارى ارالارىندا تاتۋلاستىرۋ شارالارى بويىنشا ءوزارا ارىپتەستىك قىزمەت جونىندە مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
ونى ورىنداۋدا رەسپۋبليكا بويىنشا وسكەمەندە وبلىستىق دوستىق ۇيىندە ەڭ العاشقى «مەدياتسيا بويىنشا وقۋ ورتالىعى» جانە «مەدياتسيا كابينەتى» اشىلدى. اتاۋلى مەموراندۋمدا تاراپتار بولاشاقتا مەدياتسيا ينستيتۋتىن دامىتۋ شارالارى بويىنشا قاجەتتى ءىس-قيمىلدار جاساۋى ءتيىس ەكەندىگىن كورسەتتى. بەكىتىلگەن كەلىسىم نەگىزىندە وبلىستاعى 14 دوستىق ۇيىندە وسىنداي ورتالىقتار اشۋ تۋرالى شارت جاسالىپ, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ بارلىق اۋدان ورتالىقتارى مەن قالالارىندا, ءتىپتى اۋىلدىق وكرۋگتەرىندە مەدياتسيا ورتالىقتارى مەن كابينەتتەرى تولىق اشىلىپ, جۇيەلى جۇمىس اتقارۋدا.
ايماعىمىزداعى مەدياتسيا كابينەتتەرى مەن ورتالىقتارىنىڭ ءتيىستى دارەجەدە جۇمىس ىستەۋىنە تەك مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ عانا ەمەس, اۋىل, اۋدان, قالا اقساقالدارىنىڭ, زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ بەلسەندى اتسالىسۋىنىڭ, ولاردىڭ قوعامداعى ءبىرلىكتى ۇيىتۋعا ۇلەس قوسۋىنىڭ ماڭىزى زور. سوندىقتان دا وبلىس ورتالىعىنداعى مەدياتسيا ورتالىعىنان كەيىن وڭىرلىك مەدياتسيا ورتالىعىن اشۋدى اباي بابامىزدىڭ كىندىك قانى تامعان ولكەدەن باستادىق. يگىلىكتى شاراعا جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن قاتار شىعىس قازاقستان وبلىستىق سوتىنىڭ سۋديالارى, وڭىرىمىزگە, ءتىپتى ەلمىزگە بەلگىلى زيالى قاۋىم وكىلدەرى اراپ ەسپەنبەتوۆ, كەنجەش مۇقاش ۇلى سىندى بەلگىلى ازاماتتار ارنايى بارىپ اق باتالارىمەن قولداۋلارىن ءبىلدىردى. اتاۋلى شاراعا اباي اۋدانىنىڭ اكىمى تۇرسىنعازى مۇساپىربەكوۆ اۋدان اقساقالدارى مەن اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىن ارنايى جيناپ, باستامامىزدى دامىتۋعا اتسالىسىپ, ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعارىپ يگىلىكتى ءىستىڭ قارقىن الۋىنا وزىندىك ۇلەس قوستى. اباي اۋدانىندا 2016 جىلدىڭ ەكى ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قارالعان ىستەردىڭ 6 پايىزى تاتۋلاستىرۋ راسىمىندە اياقتالسا, اۋدان اقساقالدارىنىڭ بۇل باستاماعا بەلسەندى اتسالىسۋىنىڭ ارقاسىندا 2016 جىلدىڭ 6 ايىنىڭ قورىتىندىسىندا قارالعان ىستەردىڭ 22 پايىزدان استامى تاتۋلاسۋ تارتىبىندە اياقتالۋى ءۇلكەن ناتيجە. بۇگىنگى تاڭدا اتاۋلى باستاماعا سايكەس بارلىق اۋدان ورتالىقتارى مەن ەلدى مەكەندەرگە شىعىس قازاقستان وبلىستىق سوتىنىڭ سۋديالارى مەن «شاڭىراق» مەدياتسيا ورتالىعىنىڭ مەدياتورلارى ارنايى ىسساپارلارعا بارىپ, ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىمەن قاتار تاجىريبەلىك سەمينارلار مەن كونفەرەنتسيالار ۇيىمداستىرۋدا. مۇنداي يگى باستامامىز اۋەلى زيالى قاۋىم وكىلدەرى تاراپىنان جانە اقساقالدار مەن اق جاۋلىقتى انالاردان قولداۋ الىپ, قارقىندى جۇزەگە اسۋدا.
2016 جىلدان باستاپ جاڭا ازاماتتىق-پروتسەستىك كودەكستىڭ نورمالارىنا سايكەس, ەندى قورعاۋشىلار مەن سۋديا داۋلاسقان ەكى جاقتى تاتۋلاستىرا الادى. ءبۇگىنگى كۇنى بۇل وتە قۇپتارلىق جايت. سەبەبى, 2016 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا وسى اتقارىلعان ءىس-شارالار مەن وڭ وزگەرىستەردىڭ ارقاسىندا مەدياتسيا زاڭىنىڭ قولدانىس اياسى كەڭەيۋدە. ستاتيستيكالىق ءمالىمەتتەرگە كوز جۇگىرتسەك, شىعىس قازاقستان وبلىسى سوتتارىندا 2014 جىلى اياقتالعان ىستەردىڭ 2094-ى مەدياتورلاردىڭ قاتىسۋىمەن قارالسا, ال 2015 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بارلىعى اياقتالعان 107218 ءىستىڭ 3577-ءى مەدياتوردىڭ قاتىسۋىمەن قارالعان. ال بيىلعى جىلى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا قارالعان 52259 ءىستىڭ 4336-ءى (8,3%) تاتۋلاسۋ ءراسىمىمەن اياقتالۋى ۇلكەن جەتىستىك دەپ بىلەمىز. ال تاتۋلاستىرۋ ءراسىمدەرىمەن قارالمايتىن قىلمىستىق, ازاماتتىق, اكىمشىلىك ىستەردى جالپى كورسەتكىشتەردەن ازايتساق, ياعني بارلىعى قارالعان 52259 ءىستىڭ 24270-ءى عانا مەدياتسيا تارتىبىندە قاراۋعا جاتاتىنىن ەسكەرسەك, وندا قارالعان ءىستەردىڭ 17,9 پايىزى تاتۋلاستىرۋ راسىمدەرىمەن قارالعان دەگەن كورسەتكىشكە يە بولامىز. بۇل تۇرعىدا, وسى وبلىستاعى سۋديالاردىڭ جوعارىداعى كورسەتكىشتەردىڭ ارتۋىنا قوسقان ۇلەسى زور ەكەندىگىن اتاپ وتكەنىمىز ابزال. سەبەبى سۋديالاردىڭ داۋلى ءىستى قاراۋدى ءادىل ءارى تەز, تاتۋلاستىرۋ تارتىبىندە كاسىبي تاجىريبەلەرىن قولدانىپ وتكىزۋلەرىنە ازاماتتار ءدان ريزا ەكەندىكتەرىن ايتۋ كەرەك. مۇنىڭ ناتيجەسىندە ارىزدار مەن شاعىمدار سانى جىل سايىن ازايا تۇسەدى.
سونىمەن قاتار, اتاپ وتەتىن وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – سوت ءتورەلىگىنىڭ ساپالى جۇزەگە اسىرىلۋى. بۇگىنگى كۇنى سوت جۇيەسىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا جوعارعى سوت توراعاسى قايرات ابدىرازاق ۇلىنىڭ باسشىلىعىمەن جۇيەلى جۇمىستار ءجۇرگىزىلۋدە. ەلىمىزدە سوتتان اشىق, سوتتان جاريا بىردە-ءبىر مەكەمە جوق دەسەم قاتەلەسپەيمىن. حالىقتىڭ سوتقا دەگەن كوزقاراسى جاقساردى. دەگەنمەن, حالىقتىڭ ءالى دە سوتقا ۇركە قارايتىنى دا شىندىق. دەسەك تە بۇگىنگى سوت ءجۇيەسىنەن كەشەگى سوت جۇيەسىنىڭ ايىرماشىلىعى جەر مەن كوكتەي. سوت – تاۋەلسىز, سوت – ءادىل, سوت – حالىقتىڭ تىرەگى. تاۋەلسىز ەلىمىز ساتىلاپ, سان سوقپاقتان ءوتىپ, بۇگىنگى كۇنگە جەتكەن بولسا, ەگەمەن ەلدىڭ سوت سالاسىن دا تۇلەتكەن جىلدار بويى جاسالعان جۇمىس, ىزدەنىس, ەڭبەك بولاتىن. وسى كۇنگە دەيىن قازاقستاننىڭ سوت سالاسى تالاي جاڭاشىل رەفورمالاردىڭ شەڭبەرىندە قالىپتاسىپ, العا دامىدى. زامانمەن بىرگە زاڭنىڭ وزگەرگەنىن حالىق ءبىلىپ تە, كورىپ تە ءجۇر. سول كورەگەن كوزدەر كەشەگى سوت عيماراتى مەن بۇگىنگى عيماراتتاردىڭ, كەشەگى سۋديالارعا جاسالعان مۇمكىندىك پەن بۇگىنگى قازىلارعا جاسالعان يگىلىكتىڭ ايىرماشىلىعى جەر مەن كوكتەي ەكەنىن بىلەدى. كەشەگى بيلەردىڭ جولىن جالعاپ جۇرگەن سۋديالارعا دەگەن قۇرمەت تە جوعارى, ولارعا قويىلاتىن تالاپ تا بيىك. مەملەكەتتىك مەكەمەلەر اراسىندا جاريالىلىق پەن اشىقتىقتىڭ ۇلگىسى بولىپ وتىرعان سوت جۇيەسى وسى ۋاقىتقا دەيىن قولداۋدان, ەلباسىنىڭ نازارىنان تىس قالعان ەمەس.
ەگەمەندىگىمىزدىڭ ءبىر بەلگىسى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ءوز دەڭگەيىنە كوتەرىلۋ ماسەلەسى ءالى دە كۇن ءتارتىبىندەگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ تۇر. وبلىستاعى بارلىق مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر مەن مەكەمەلەرگە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ سوت سالاسىنداعى ارا سالماعىن ءوسىرۋ ماقساتىندا ءىس قاعازداردى جانە ارىز-شاعىمداردى مەملەكەتتىك تىلدە جولداۋ تۋرالى حاتتار جازىلدى. بۇل ماسەلە وبلىستىق سوتتىڭ القا توراعالارىمەن, كەڭسە باسشىسىمەن, اۋداندىق جانە وعان تەڭەستىرىلگەن سوتتاردىڭ توراعالارىمەن جۇيەلى تۇردە قاداعالانۋدا. زاڭناما تالاپتارىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, جالپى قارالعان ىستەردىڭ مەملەكەتتىك ارا سالماعى 2014 جىلى – 12%, 2015 جىلى – 14% بولسا, بيىلعى التى ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بۇل كورسەتكىش 19 %-دى قۇرادى.
وبلىس سوتتارىندا قۇجات اينالىمىنداعى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ۇلەس سالماعى جىلدان جىلعا ارتۋدا: شىعىس قۇجاتتاردىڭ 97 پايىزى, ىشكى قۇجاتتاردىڭ 92,4 پايىزى جانە بارلىق قۇجات اينالىمىنىڭ 75,4 پايىزى مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزىلىپ, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ ءۇشىن قولداعى بار مۇمكىندىكتى پايدالانۋدامىز. دەگەنمەن دە مىنا ءبىر ماسەلەنى دە ەستەن شىعارماعانىمىز ابزال. دامىعان وتىز ەلدىڭ قاتارىنا قۇرعاق كورسەتكىشتەر, جالاڭ قاعيدالارمەن ەنە المايمىز. سەبەبى, وزعان ەلدىڭ ەكونوميكاسى, الەۋەتى عانا ەمەس, مادەنيەتى مەن رۋحاني قۇندىلىقتارىمەن قاتار زاڭ ۇستەمدىكتەرى دە بەرىك بولۋى شارت. سوندىقتان دا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى جىلدارىنان باستاپ ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ دەموكراتيالىق مەملەكەتتىڭ جوعارى ستاندارتتارىنا لايىقتى سوت جۇيەسىن قۇرۋدى العا قويعان بولاتىن. وسى جىلدار ىشىندە قازاقستاننىڭ سوت جۇيەسى رەفورمالىق ساتىلاردان ءوتىپ, قازىر الەمدىك ستاندارتقا تولىق سايكەس كەلەتىن سوت جۇيەسى قالىپتاسۋدا. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ بەس ينستيتۋتتىق رەفورماسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى وسىنىڭ ايقىن ايعاعى.
تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ايتقانداي: «بەرەكە باسى – ءبىرلىك». ەندەشە بىرلىگىمىز بەرىك, بولاشاعىمىز باياندى بولسىن. حالقىمىزدىڭ ءۇش داناسى, ءۇش كوسەمى, قاسيەتتى بابالارىمىز – تولە, قازىبەك, ايتەكە بيلەردىڭ ارۋاعى قولداپ ءجۇرسىن دەمەكپىن.
دوسجان ءامىروۆ,
شىعىس قازاقستان وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى