قاراعاندىدا بالىقتىڭ وسى ءتۇرى وسىرىلە باستادى
ارقادا مىناداي اڭگىمە بار. باياعىدا ءبىزدىڭ جاقتىڭ جىگىتىنە تيگەن باتىس ءوڭىردىڭ ءبىر قىزى: «بەكىرەنىڭ باسىن جەگەن قايران باسىم, ساسىق قويدىڭ باسىن جەپ قور بولدىم-اۋ», دەپتى-مىس. وسى ءسوزدىڭ بەكەر ەمەستىگىن ءبىز قازىر ءبىلىپ ءجۇرمىز. پارقىنا كوز جەتكىزگىڭىز كەلسە, بەكىرە مەن قوي ەتىنىڭ باعاسىن سالىستىرىپ كورىڭىز. قوي ەتىنىڭ قازىرگى باعاسى مىڭ تەڭگەنىڭ مۇعدارىندا. ال بەكىرە بالىقتىڭ ءبىر كيلوسى نارىقتا 4-5 مىڭ تەڭگەگە بارىپ تۇمسىق تىرەيدى-اۋ...
ەندى ءبىر از عانا ۋاقىتتان كەيىن بەكىرە بالىقتىڭ ارقا جۇرتىنا تاڭسىق بولۋدان قالاتىن ءتۇرى بار. ولاي دەۋگە نەگىز دە جوق ەمەس. دميتري ءابىلدين دەگەن كاسىپكەر قاراعاندىنىڭ ىرگەسىندەگى ۇشتوبە اۋىلىنىڭ ماڭىنان بالىق وسىرەتىن شارۋاشىلىق اشتى. ەكى جىلعا ۇلاسقان ەڭبەك دالاعا كەتپەپتى.
تاياۋدا وسى بىرەگەي كاسىپورىن كوپتەن كۇتكەن شارۋانى ىسكە اسىردى: ارنايى حاۋىزدارعا بالىق شاباقتارى جىبەرىلدى. بۇلار كاسىپورىننىڭ تاپسىرىسى بويىنشا شىمكەنتتەگى تالىمباقتا وسىرىلگەن 15 مىڭ ءسىبىر بەكىرەسى بولاتىن. «كاسىپورىن ءوزىنىڭ تولىق قۋاتىنا شىققاندا, – دەيدى كاسىپكەر سەنىمدى تۇردە, – جىلىنا 45-50 توننا باعالى بالىق ەتىن ءوندىرەتىن بولادى. باسسەيندەر سانىن 13-كە جەتكىزۋ دە ويدا بار».
«قازاگروقارجى» ليزينگتىك كومپانياسى كورسەتكەن قولداۋدىڭ ارقاسىندا بالىق فەرماسى لاتۆيادا ازىرلەنگەن جوباعا سايكەس ەۋروپالىق زاماناۋي قۇرال-سايماندارمەن جابدىقتالعان. «سۇرىنبەيتىن تۇياق جوق» دەمەكشى, ادام بالاسى كەيدە مەيلىنشە ىجداعاتتىلىقتى قاجەت ەتەتىن جۇمىس بارىسىندا قاتەلەسۋى مۇمكىن. وسىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا كاسىپورىنداعى باسقارۋ ءجۇيەسى بارىنشا اۆتوماتتاندىرىلعان. ارنايى كومپيۋتەرلەر سۋدىڭ كولەمى مەن عيماراتتاعى اۋانى رەتتەپ تۇرادى. بۇعان ۇساق شاباقتاردى بەلگىلى ۋاقىتىندا قورەكتەندىرىپ وتىرۋدى قوسىڭىز. ال وسىنداي اسا جاۋاپتى مىندەتتىڭ ءبارىن رەسەيدىڭ استراحانىنان ارنايى شاقىرىلعان مامان اتقارادى ەكەن.
«ءوزىمنىڭ تاجىريبەمنەن ۇققانىم, بيزنەستىڭ ەكى ءتۇرى بار, – دەپ سىر بولىسەدى كاسىپكەر دميتري ءابىلدين. – ءبىرىنشىسى – تاپتاۋرىن بولعان جول. بۇعان توگىپ اقشا دا سالمايسىڭ, تاۋەكەلى دە از. الايدا, ونىڭ اكەلەر پايداسى دا شەكتەۋلى. ەكىنشىسى – تىڭنان جول سالۋ. مۇنىڭ تاۋەكەلى دە جوعارى, قارجىنى دا مولىنان سالۋ كەرەك. بىراق, ءتۇبى تابىسقا كەنەلەرىڭىز انىق».
كاسىپكەر بۇل شارۋانى باستاماس بۇرىن كوپ ىزدەنىپتى. ەۋروپا مەن رەسەيدى شارلاپ, ونداعى بالىق شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن فەرمالاردىڭ جۇمىسىن جالىقپاي ءجۇرىپ زەرتتەگەن. ءسويتىپ ءجۇرىپ, ىشىندەگى ءبىزدىڭ قىسى قىتىمىر ولكەگە شىداس بەرەتىن تەحنولوگيانى تاڭداپ الىپتى. ونىسى سۋمەن جابدىقتاۋدى تۇيىقتاۋ قوندىرعىسى دەپ اتالادى ەكەن. مۇنىڭ جۇمىس ىستەۋ ءمانىسى مىناداي: سۋدى جىلىتۋعا كەتەتىن شىعىندى بارىنشا ازايتۋ. باسسەيندەردەگى سۋدى اۋىستىرىپ, ونى قايتا جىلىتىپ وتىرۋ دەگەنىڭىز قىپ-قىزىل شىعىن ەكەن. ال ارنايى قوندىرعىنىڭ كومەگىمەن سۋدى تازارتىپ وتىرسا, «قوي دا امان, قاسقىر دا توق» دەگەندەيىن, ۇپاي تۇگەل بولاتىن كورىنەدى. جالپى, مۇنداي جۇيەنىڭ كومەگىمەن كەز كەلگەن باعالى بالىقتى وسىرۋگە بولادى ەكەن. ال دميتري بولسا, ءسىبىر بەكىرەسىن تاڭداعان.
بەكىرە بالىقتىڭ ەتى دە ارزان ەمەس. جوبامەن ءبىر كيلوسى 5 مىڭ تەڭگە بولماقشى. مۇنداي باعاعا بالىق جەمىنىڭ دە اسەرى از تيمەيدى. ماسەلەن, كاسىپكەر قازىرگى تاڭدا جەمدى پولشادان تاسىپ ءجۇر. قازاقستاندا ساپالىسى تابىلماعان سوڭ وسىلايشا الىستان اربالاۋعا تۋرا كەلەدى. بولاشاقتا بالىق قورەگىن دانيا مەن گوللانديادان دا جەتكىزۋ جوسپاردا بار.
شارۋاسىن دوڭگەلەتىپ العان سوڭ دميتري قارا ۋىلدىرىق الۋعا مامانداندىرىلعان كەشەن سالسام دەيدى. بۇل, ارينە شىعىنى مول شارۋا. بىراق ءتۇپتىڭ-ءتۇبىندە ەڭبەكتى اقتايتىنى انىق. مىسالى, بەكىرە بالىق ۇرىق شاشۋ مەزگىلىنە 17-18 جاستا جەتەدى ەكەن. ەركەگى بۇل «پىسكەن شاقتى» 20-22 جاستا باستان كەشەتىن كورىنەدى. بۇل كەزدە بالىقتىڭ سالماعى 8 كيلوعا دەيىن تارتادى دەيدى. ياعني, ۋىلدىرىق الام دەگەن بەتىنەن قايتپاسا, دميتري سابازعا بىرنەشە جىلدىڭ سوڭىن سابىرمەن كۇتۋگە تۋرا كەلەدى.
«بازبىرەۋلەر پيتومنيكتە ءوسىرىلگەن بالىقتى «جاساندى» دەپ كەمسىتىپ جاتادى. مەن مۇنىمەن كەلىسپەيمىن. بۇل دەگەنىڭىز – ناعىز تابيعي بالىق. ءبىر ايىرماشىلىعى, تابيعاتتا بالىق جىلدىڭ ساناۋلى ايلارىندا عانا وسەدى. ال قولداعى بالىق جان-جاقتى جاسالعان جاقسى جاعدايدا جىل ون ەكى اي وسە بەرەدى. ءوزىڭىز قاراڭىز, تەمپەراتۋرا 20-22 گرادۋس, جارىق بەلگىلى ءتارتىپپەن بەرىلەدى, تاماعى توق», – دەيدى ءوز ىسىنە شىن بەرىلگەن كاسىپكەر.
ال بولاشاقتا تۇقىم شاشۋ جىلىنا ەكى رەت – كوكتەم جانە كۇز مەزگىلدەرىندە ىسكە اسىرىلماقشى. ول كەزدە كاسىپكەر ءوزىنىڭ ينكۋباتورىندا وسىرىلگەن شاباقتاردى باسسەينگە جىبەرەدى. قازىردىڭ ءوزىندە بيىلعى ماۋسىم ايىندا ۋكراينادان اكەلىنگەن ۇرىقتاندىرىلعان ۋىلدىرىقتاردان شاباق ءوربىپ, ولار ءتاپ-ءتاۋىر ءوسىپ كەلەدى ەكەن.
«قۇداي قالاسا, الدىمىزداعى قازان ايىندا سالماعى ورتاشا العاندا 2 كيلو بولاتىن بەكىرە بالىق كەنشىلەر استاناسىنداعى ساۋدا نۇكتەلەرىنە تۇسە باستايدى», – دەپ ەكى الاقانىن ىسقىلاپ وتىر «كاراگاندا-وسەتر» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى دميتري ءابىلدين. ءوزى قازاقستاننىڭ باتىسىنا بارعانىندا اتىراۋ قازاقتارىنىڭ بەكىرە بالىقتان ەت جەيتىنىن كورىپتى. «تۋرا بىزدەگىدەي قامىر سالىپ, «بەسبارماق» قىلىپ جەيدى ەكەن. ءساتىن سالسا, ءبىز دە بەكىرەدەن ەت جەپ, سورپا ىشەتىن بولامىز», – دەپ كۇلەدى ۇلكەن ءۇمىت جۇرەگىنە ۇيا سالعان كاسىپكەر.
قايرات ءابىلدينوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى وبلىسى