ەۋرازيانىڭ قارجى قاقپاسى

استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ ماقساتى وسىنداي

كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن پرەزيدەنت جانىنداعى شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ 29-شى جالپى وتىرىسى ءوتتى. كەڭەستىڭ بيىلعى وتىرىسى «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى» تاقىرىبىنا ارنالدى. وعان قازاقستان جانە شەتەلدەر تاراپىنان كەڭەس مۇشەلەرى, ءىرى كور­پوراتسيالاردىڭ, مۇددەلى مەم­لەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى, قازاقستاننىڭ ىسكەرلىك ورتا وكىل­دەرى قاتىستى. قازاقستان پرەزيدەنتى شاراعا قاتىسۋشىلارعا ارناعان سوزىندە كەڭەس ەڭ ماڭىزدى تاقىرىپتار ءجونىن­دەگى ديالوگ ءۇشىن اشىق الاڭ­عا اينالعانىن اتاپ ءوتتى. «كەڭەس ءوزىنىڭ قۇرىلعان ساتىنەن باستاپ كەڭەيە ءتۇستى, قۇرامى وزگەردى, بىراق نەگىزگى ۇستىنى ساقتالدى. مۇنى قازاقستانعا حالىقارالىق بيز­ن­ەس قوعامداستىعىنىڭ قىزىعۋ­شى­­لىعى ارتا تۇسكەنىن, ءبىزدىڭ ەلگە ۇدايى كەلىپ جاتقان شەتەلدىك ينۆەس­تيتسيا اعىنىنىڭ مولايا تۇسكە­نىن كورسەتەتىن زاڭدى ۇدەرىس دەپ ساناي­مىن», دەدى مەملەكەت باسشىسى. مەملەكەت باسشىسى استانادا حالىقارالىق قارجى ۇيىمىنىڭ قۇرىلۋى ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى ەكەندىگىن باسا ايتتى. «بۇگىن سىزدەر قارجى ورتالىعى ورنالاساتىن – ەكسپو-2017 كورمەسىنە بارىپ, قۇرىلىستىڭ قارقىنىن كورىپ كەلگەن شىعارسىزدار. بيىل كۇزدە بارلىق قۇرىلىس جۇمىستارى اياق­تا­لادى. وسىدان كەيىن ەكسپو-نىڭ تاقىرىپتىق جاعىن تولتىرۋ قاجەت. سوعان قاراماستان, بيىلدان باستاپ, ءبىز «استانا» اتتى حالىق­ارالىق قارجى ورتالىعىن ىسكە قوساتىن بولامىز. اتالعان ورتا­لىق ەكسپو ايماعىندا ورنال­ا­سا­دى. وعان قاجەتتى بارلىق زاڭ­نا­مالىق نەگىزدەر بار. قازىر ءبىز اتالعان جوبانى ءىس جۇزىندە قولعا الۋدى باستاپ وتىرمىز. بۇل – ىڭعايلى ينۆەستيتسيالىق احۋال قالىپتاستىرۋ جولىنداعى ءبىزدىڭ كەزەكتى قادامىمىز. اتالعان ورتا­لىق شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار مەن وزىق ءبىلىمنىڭ وشاعى بولا الادى دەپ سەنەمىز», دەدى ن.نازارباەۆ. ەلباسى بيىلعى جيىن الەم ەكونو­ميكاسى ءۇشىن كۇردەلى كەزەڭ­دە ءوتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. «ءوز­دەرىڭىز بىلەسىزدەر, جاھاندىق ەكو­نو­­ميكالىق تۇراقسىزدىق جاع­دايىندا بىلتىردان بەرى قازاق­ستان ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى دە اي­تارلىقتاي باياۋلادى. بۇعان ەل­­دىڭ نەگىزگى ەكسپورتتىق تاۋار­لارى باعاسىنىڭ تومەندەۋى, نەگىز­گى ساۋدا سەرىكتەستەرىمىزدىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتالارىنىڭ السىرەۋى جانە نارىقتارداعى احۋالدىڭ ناشارلاۋى اسەر ەتتى. ءبىز دەرەۋ ەكو­نوميكانى جاڭا جاعدايعا بەيىم­دەۋ باعىتىنداعى اۋقىمدى جۇ­مىس­تى باستاپ كەتتىك. سونىڭ ال­دىن­دا ەكونوميكانى ءارتاراپ­تان­دى­رۋدى كوزدەگەن باعىتقا, قۇرى­لىم­دىق رەفورمالار جۇرگىزۋ­گە جانە الەۋمەتتىك تۇراق­تى­لىق­­تى قامتاماسىز ەتۋگە باسا دەن قو­ي­ىل­دى», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. مەملەكەت باسشىسى ساراپ­شى­لار مەن ءبىزدىڭ ەلدە جۇمىس ءجۇر­گىزىپ جاتقان ينۆەستورلاردىڭ بەرگەن باعاسىنا سايكەس, بۇگىندە رەسپۋبليكادا ينۆەستيتسيا ءۇشىن ءوڭىر بويىنشا ەڭ قولايلى جاعداي جاسالعانىن ايتتى. «ماسەلەن, دۇنيەجۇزىلىك بانك, ەقدب, ادب, يدب سياقتى قارجى ۇيىمدارىمەن ىنتىماقتاستىق باعدارلامالارى اياسىندا تاياۋداعى 5 جىلدا كاسىپ­كەرلىكتى, قارجى سەكتورىن, ينف­راقۇ­رىلىمدى, ەلەكتر ەنەرگە­تيكاسىن دامىتۋ, سونداي-اق, ينستي­تۋتتىق رەفورمالار جۇرگىزۋ ءۇشىن ەلگە 9 ملرد. دوللارعا جۋىق ينۆەس­تيتسيا كەلەدى. سونىمەن بىرگە, ين­دۋستريالاندىرۋ باعدار­لا­ما­سىنا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن 10 ملرد. دوللارعا جۋىق كولەمدە شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتىلادى», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. قازاقستان پرەزيدەنتى ەىدۇ ستاندارتتارىن ەنگىزۋگە باعىت­تالعان ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ جونىندەگى جۇمىستىڭ جالعاسىپ جاتقانىنا نازار اۋداردى. «بيىل بارلىق وڭىرلەردە ين­ۆە­س­تور­لارعا «ءبىر تەرەزە» قاعي­داتى بويىنشا قىزمەت كورسەتۋ سەكتورلارى اشىلدى, «ينۆەس­تي­تسيالىق ومبۋدسمەن» ينستيتۋتى, ينۆەستورلار تارتۋ ماسەلەلەرى ءجو­نىندەگى ۇكىمەتتىك جانە وڭىرلىك كەڭەستەر قۇرىلدى. ەگەر 2015 جىلى ۆيزاسىز رەجىمدەگى ەلدەر سانى 35 بولسا, 2017 جىلدان سوڭ ول 54-كە جەتكىزىلەدى. ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قولدانىلاتىن شيكىزات پەن ماتەريالداردى يمپورتتاۋ كەزىندە قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتۋ تۇرىندەگى سالىقتىق جەڭىلدىكتەر ەنگىزىلۋدە. جوعارعى سوت جانىنان داۋلاردى قاراستىرۋ ءۇشىن ءىرى ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن مامان­داندىرىلعان القا قۇرىلىپ جاتىر. ونىڭ اياسىندا تۋىنداعان قۇقىقتىق داۋلاردى ساپالى ءارى ادىلەتتى تۇردە شەشۋ بارىسىن­دا شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قۇقىعى وسى القا اياسىندا جۇزەگە اسىرى­لاتىن بولادى. ۇكىمەت ترانس­ۇلت­تىق كورپوراتسيالارمەن جانە نە­گىزگى ينۆەستورلارمەن بىرگە ءوڭ­دەۋ ونەركاسىبىندە, سونداي-اق, ينفرا­قۇرىلىم, ەنەرگەتيكا جانە وزگە دە سالالاردا بىرلەسكەن كاسىپ­ورىندار قۇرۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋدە», دەدى مەملەكەت باسشىسى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ قۇرى­لىمدىق رەفورمالار اياسىندا قازاقستاندا جەكەشەلەندىرۋدىڭ جانە ەكونوميكانى مەملەكەت يەل­ى­گىنەن الۋدىڭ جاڭا كەزەڭى باستالىپ كەتكەنىن ايتتى. «ءبىز مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاعا قاتىسۋ ۇلەسىن ازايتۋ جانە جەكە سەكتوردىڭ اياسىن كەڭەيتۋ ءجونىن­دە اۋقىمدى ناۋقان ۇيىم­داس­تىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. تىزبەگە تاۋ-كەن جانە مەتاللۋرگيا, مۇناي ءوندىرۋ, ەنەرگەتيكا, كولىك جانە بايلانىس سالالارىنداعى كاسىپورىنداردىڭ مەملەكەتتىك جيىنتىق اكتسيالارى, ينفراقۇرى­لىم­دىق نىساندار, باسقا دا كوپ نارسە ەنگىزىلدى. قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلارعا ادىلەتتى نارىقتىق باعا بويىنشا اك­تيۆتەردى بەرۋگە قويىلاتىن شەك­تەۋلەردى الىپ تاستايتىن زاڭنا­مالىق وزگەرىستەر قابىلداندى. قور نارىعىنا اكتسيالاردى شىعارۋ جانە اشىق ءباسساۋدا ۇيىمداستىرۋ جەكەشەلەندىرۋدىڭ نەگىزگى تەتىكتەرى بولادى. بۇل – ينۆەستورلار ءۇشىن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋدىڭ كەرەمەت مۇمكىندىگى», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. مەملەكەت باسشىسى بۇگىنگى پلەنارلىق وتىرىسقا «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى» دەگەن تاقىرىپتىڭ كەزدەيسوق تاڭدالماعانىنا توقتالىپ ءوتتى. «بايانداماشىلار ايتىپ وتكەن­دەي, بۇل جوبا وتە كۇردەلى جانە سونىمەن بىرگە, وتە ماڭىزدى. بولا­شاققا كوز جىبەرە وتىرىپ, ءبىز احقو-نى ينۆەستياتسيالىق كاپيتال تارتۋ جانە قارجىلىق تاسىلدەر سالاسىنداعى يننوۆاتسيا­لار ورتالىعى رەتىندە كورگىمىز كەلەدى. ول ەۋرازيانىڭ «قارجى قاق­پاسىنا» اينالۋى كەرەك. ءبىزدىڭ ەلوردامىز استانا ىسكەرلىك, مادەني جانە عىلىمي ورتالىق رەتىندە دا­مىپ, جاڭا اۋەجايدى قوسا العان­دا, زاماناۋي حالىقارالىق كولىك-لوگيستيكا جۇيەسىنە يە بول­ماقشى. احقو الدىمەن مۇن­داي ورتالىقتارى جوق ءبىزدىڭ ءوڭىر­دى يگەرىپ, سوسىن بىرتىندەپ مۇمكىن­دىك­تەرىمىزدى وزگە وڭىرلەرگە كورسەتۋگە ءتيىس», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. قازاقستان پرەزيدەنتى حالىق­ارالىق وكىلدەردى احقو-عا تارتۋ ءۇشىن پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە بالاماسى جوق تەڭدەسسىز جاعدايلار جاسالىپ جاتقانىن ايتتى. «ورتالىقتىڭ قاتىسۋشىلارى مەن قىزمەتكەرلەرى سالىق تولەۋ­دەن بوساتىلادى. ولار ءۇشىن جەڭىل­دەتىلگەن ۆيزا جانە ەڭبەك رەجىمى قولدانىلادى. جەتەكشى قارجى ورتالىقتارىمەن اراداعى تىكە­لەي اۋە قاتىناسىمەن قاتار, استانا دا الەمدىك قارجى ورتا­لىق­تارى تىزبەگىندەگى اۆياتسيالىق حابقا اينالادى دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەدى مەملەكەت باسشىسى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ احقو-دا اعىلشىن قۇقىعى قاعيداتتارىنا نەگىز­دەلگەن ايرىقشا قۇقىقتىق رە­جىم ورناتىلاتىنىنا نازار اۋداردى. «ورتالىقتىڭ تاۋەلسىز سوتى جاريا­لىلىققا, ادىلەتتىلىككە جانە ينۆەستورلاردىڭ, بيزنەستىڭ قۇقىقتارىنىڭ قورعالۋىنا كەپىل­دىك بەرەتىن بولادى. مۇندا بەدەل مەن سەنىمگە يە بولعان حالىق­ارا­لىق سۋديالار جۇمىس ىستەۋگە كەلەدى. بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ ءۇشىن تاۋەلسىز قارجىلىق رەتتەۋشى – احقو كوميتەتى قۇرىلادى», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. مەملەكەت باسشىسى ورتالىق­تىڭ جۇمىسىنا جوعارى بىلىكتى كاسىپقوي ماماندار تارتىلاتىنىن ايتتى. «ءبىز ءبىلىم مەن تەحنولوگيا ترانس­فەرتىن قامتاماسىز ەتەتىن تاجىريبەلى شەتەلدىك قىز­مەت­كەر­لەرمەن قاتار, الەمنىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە, سونىڭ ىشىندە «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا ءبىلىم العان جوعارى ءبىلىمدى قازاق­ستاندىق مامانداردى دا كوپتەپ تارتامىز. قازىر قازاقستانعا ورالىپ, جۇمىس ىستەپ جاتقان جاس­تاردى ءبىز بۇل باعدارلاما بويىنشا شەتەلدەردە وقىتىپ الدىق. بۇگىندە 40 مىڭعا جۋىق ستۋدەنتىمىز شەتەلدەردەگى جوعارى وقۋ ورىندارىندا دايىندىقتان وتۋدە. سونداي-اق, استاناداعى جاڭا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەت جىل سايىن 500-دەي تاڭداۋلى ماماندى تۇلەتىپ وتىرادى», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. قازاقستان پرەزيدەنتى جوعارى تەحنولوگيالىق ينفراقۇرىلىم ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ ونىڭ نەگىزگى تاقىرىبى «جاسىل» ەكونو­ميكانى دامىتۋعا باعىتتالعان جو­بالار ارقىلى جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن جەتكىزدى. «جاسىل» وبليگاتسيالار شىعارۋ, «جاسىل» ساقتاندىرۋ ينستيتۋتىن ەنگىزۋ, «جاسىل» بانك اشۋ – احقو اياسىندا پايدالانىلۋى ىقتيمال مۇمكىندىكتەردىڭ بىرنەشەۋى عانا. مەنىڭ ويىمشا, بۇل باعىتتى ورتا­لىق­تىڭ اياسىندا دامىتۋدىڭ بولاشاعى زور», دەدى مەملەكەت باسشىسى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ احقو قىز­مەتىنىڭ ەكونوميكالىق ءناتي­ج­ەلەرى تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەس­تي­تسيالار اعىنى ەسەبىنەن ىشكى جالپى ءونىم ءوسىمىنىڭ جەدەلدەۋى ارقىلى كورىنۋگە ءتيىس ەكەندىگىنە نازار اۋداردى. «ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن ورتا­لىق قۇرۋدان جانە ونىڭ ءوڭىر­لىك ەكسپانتسياسىنان تۇسەتىن قورى­تىندى جيىنتىق پايدا تاياۋداعى 10 جىلدا 40 ملرد. دوللارعا جۋىقتاۋى مۇمكىن. بۇدان بولەك, احقو اياسىندا 2 مىڭنان استام مامانداندىرىلعان جۇمىس ورىن­دارىن اشۋ جوسپارلانۋدا», دەدى قازاق­ستان پرەزيدەنتى. مەملەكەت باسشىسى ورتالىق­تىڭ بازاسىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار ءۇشىن تورونتو بيرجاسى ۇلگىسىندەگى الاڭ قالىپتاس­تىرۋ كوزدەلىپ وتىرعانىن, وندا ءاربىر كومپانيانىڭ ءوز جوباسىن دامىتۋ ءۇشىن كاپيتال تارتۋىنا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. «مەنىڭ ويىمشا, وسى زالدا وتىر­عان كاسىپورىندار باسشىلارى بۇل يدەيانى قولدايدى. احقو-دا جاڭا قارجىلىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاسالادى, ول – يكەمدى ۇيلەستىرۋ­شى ورتا جانە جاڭا تەحنولوگيا­لار­دى تەستى­لەۋ ءۇشىن مالىمەتتەر مەن ينكۋ­­با­­تورلاردى ساراپتاۋ­دان وتكىزە­­­تىن ور­تالىق تۇرىندەگى زاما­ناۋي ين­ف­­راقۇرىلىم», – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. قازاقستان پرەزيدەنتى ەڭ ءبىرىن­شى مىندەت ەكونوميكاعا ينۆەس­تيتسيا تارتۋ, وتاندىق قارجى سەكتورىن الەمدىك اۋقىمداعى باسەكەگە قابى­لەتتى سالاعا اينالدىرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «بىلتىر مەن نيۋ-يوركتە, لوندوندا, پاريجدە, بەيجىڭدە, كاتاردا ءىرى كاسىپكەرلەرمەن كەلىس­سوز­دەر جۇرگىزدىم. ولاردىڭ ءبارى احقو-نى قۇرۋدى قولدادى, قازاقستانعا ينۆەستيتسيا سالۋ جانە وسىندا بيزنەس جاساۋ ءجونىن­دەگى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىز­ىلدى. بۇل دا وسى جوبانىڭ پەرسپەك­تيۆالى ەكەندىگىنە دەگەن سەنىمدى ارتتىرا تۇسەدى. شەتەلدىك سەرىك­تە­ستەردىڭ ءبىزدىڭ وڭىرگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسى مۇشە­لەرىن ورتالىقتى قۇرۋعا جانە ونىڭ جۇمىسىنا بەلسەنە قاتىسۋعا, شەتەلدەردە ونى ىلگەرى­لەتۋگە جانە شەتەلدىك قارجى ينستي­تۋت­تارىمەن ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتى­ناستى جولعا قويۋعا سەپتەسۋگە شاقى­را­مىن», – دەدى مەملەكەت باسشىسى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ احقو-نى باسقارۋ جونىندەگى كەڭەسكە ءىرى كومپانيالار مەن الەمدەگى ءىرى قارجى ۇيىمدارىنىڭ ىقپالدى باس­شىلارى شاقىرىلعانىنا توقتالدى. «كۇنى كەشە كەڭەستىڭ ءبىرىن­­شى وتىرىسى ءوتتى, ونىڭ بارى­سىن­دا ءبىز احقو-نىڭ قالىپتاسۋ پەر­­سپەكتيۆالارىن تالقىلاپ, سترا­تە­گيا­­­سىن قابىلدادىق جانە ونى دا­مى­­تۋدىڭ نەگىزگى باعىت­تارىن اي­قىن­­دادىق. قازاقستان احقو اياسىن­دا سەرىكتەس بولۋ ءجونىن­­دەگى ءسىز­دەردىڭ بارلىق ۇسىنىس­­­تارى­ڭىز­دى قاراستىرۋعا ءازىر. ءبىز­دىڭ ىن­تى­ماقتاس­تىعىمىز قازاق­­­ستان­­نىڭ جانە بۇكىل ءوڭىردىڭ ورنىق­­تى الەۋ­­مەت­تىك-ەكونومي­كا­لىق دامۋى ءۇشىن قو­لايلى جاعداي قالىپ­­تاس­­تى­را­­دى دەپ سەنەمىن», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. مەملەكەت باسشىسى رەسپۋب­ليكامىز ءۇشىن تاياۋ ون جىلداعى نەگىزگى مىندەت ەكونوميكالىق دامۋ­دىڭ الەمدەگى 30 دامىعان ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ماقساتىنا جەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن مۇلدە جاڭا مودەلىن قالىپتاستىرۋ ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. «قازاقستاننىڭ باسەكەلەستىك ارتىقشىلىقتارىن بارىنشا پاي­دالانۋ, ادامي كاپيتالدى دامى­تۋ جانە جەكە سەكتوردىڭ باسىم­دىعىنىڭ ءرولىن ارتتىرۋ قاجەت. ءبىز ەكسپو-2017 وتەتىن ورىن­دا ورنالاساتىن احقو ءجونىن­دە­گى ماسەلەنى تالقىلاع­ان­دىقتان, كەلەس­ى كەزدەسۋ تاقىرىبىن «جاڭا ەنەر­گەتيكا» دەپ اتاۋدى جانە ونى كورمە ۇيىمداستىرىلاتىن كەزدە استانادا وتكىزۋدى ۇسىنامىن», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ەلباسىنان كەيىن القالى وتى­رىس­­تىڭ ءسوز كەزەگىن ەۋروپا قاي­تا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ پرە­زي­دەنتى سۋما چاكرابارتي جال­عا­دى. ول «استانا» حالىقارا­لىق قار­جى ورتالىعىن قۇرۋ جوباسى وتە ماڭىزدى جانە وزەكتى بولىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. «وتكەن جىلعى جيىندا ءبىز اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى ءجونىن­دە ءبىراز پىكىر الماسقان بولا­تىن­بىز. سول كەزدە مەن ەقدب جەكە­مەن­شىك سەكتوردىڭ كومپانيا­لارى­نا قولداۋ كورسەتۋگە جانە قازاق­­ستان­دىق اگروبيزنەسكە جاڭا ينۆە­س­تورلاردى تارتۋعا دايىن ەكەن­دى­گىن ايتقان ەدىم. سول جيىندا مەملەكەت باسشىسى, ءسىزدىڭ «100 ناقتى قادام» باعدارلاماڭىز تۋرالى دا ءسوز قوزعالعان بولاتىن. ەقدب شىن مانىسىندە دە, ءوزىنىڭ ناقتى قادامدارىن جۇزەگە اسىرا باس­تادى. وتكەن جىلى قازاق­ستان­نىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن شىعا­رۋعا 120 ملن. ەۋرودان استام ينۆەس­تيتسيا قۇيىلدى. بۇل – ەقدب ءۇشىن دە, قازاقستان ءۇشىن دە ۇلكەن جەتىستىك. سوندىقتان, ءبىز مۇنى ماقتانىشپەن ايتا الامىز. ەلدەگى اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى جوبالاردى ىلگەرىلەتۋ ەقدب-نىڭ قولداۋ كورسەتىپ وتىرعان جوبالارىنىڭ ءبىر پاراسى عانا. جالپى, بۇل بانك قازاقستان ەكونوميكاسىنا 700 ملن. ەۋرودان استام قارجى قۇيدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قازىرگى ۋاقىتتا قازاق­ستان – ءبىز جۇمىس ىستەيتىن 36 نا­رىق­تىڭ ىشىندەگى 4-ءشى ءىرى نارىق. ارينە, بۇل ينۆەستيتسيالاردىڭ بارلىعى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءسىزدىڭ باستاماڭىزبەن قولعا الىن­عان, بۇگىندە جۇزەگە اسىرى­لىپ جاتقان رەفورمالاردى ءتيىمدى ءتۇر­دە ىلگەرى جىلجىتۋدا. ماسەلەن, ءبىز جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوز­دەرى جونىندەگى زاڭناما ارقىلى قازاقستانداعى العاشقى قۋات­تى جەل ەلەكترستانسالارىن ين­ۆەس­تي­تسيالاۋعا مۇمكىندىك الدىق. بۇعان قوسا, ەقدب مەن قازاق­ستان ۇكىمەتى اراسىنداعى ءتيىمدى سەرىك­تەستىك بايلانىستىڭ ارقا­سىندا كوپتەگەن قىزمەت تۇرىنە ين­ۆەستيتسيا قۇيىلدى», دەدى ەقدب پرەزيدەنتى. ماسەلەن, ول اتالعان بانكتىڭ نازىك جاندىلار باس­قاراتىن كاسىپورىنداردا بيزنەس-كونسۋلتاتسيالار جۇرگىزۋگە جانە ولارعا قارجىلىق جاعىنان قول­داۋ كورسەتۋگە ارنالعان ارنايى باع­دارلامانىڭ تەتىگىن ىسكە قوس­قانىن جەتكىزدى. «بۇل – ەقدب-نىڭ ەكونوميكا مەن نارىققا باعىت­تالعان كۇش-جىگەرىنىڭ ما­ڭىز­دى ءبىر بولىگى», دەدى ول. ال قازاق­ستا­ن­عا قاراتا ايتقان سوزىندە س.چاكرابارتي ينۆەستيتسيالاۋدىڭ قازاقستاندىق مودەلى «ەقدب-نىڭ جالپى ورتالىق ازياعا جاقىنداي باستاۋىنىڭ نەگىزى بولىپ تابىلا­تىنىن» جەتكىزدى. «ەقدب-نىڭ جۇمىس ىستەۋ اۋقىمى وتە كەڭ. ءما­سەلەن, ءبىز ىستانبۇلداعى, ءماس­كەۋ­دەگى قور بيرجالارىن بەلسەن­دى تۇردە ينۆەستيتسيالادىق, سون­دىق­تان, بۇل استاناداعى حالىق­ارا­لىق قارجى ورتالىعىنا دا قولداۋ كورسەتۋگە مۇددەلىمىز. ءبىز «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى ءتۇرلى رەفورمالاردىڭ جۇرگىزىلۋىندە, وتاندىق قارجى سەك­تورىنىڭ دامۋىندا نەگىزگى قوز­عاۋشى كۇش بولۋى ءتيىس دەپ ويلايمىز. كەيبىر حالىقارالىق قارجى ورتالىقتارى, ماسەلەن, «دۋباي» سەكىلدى ءىرى ورتالىق ىشكى وتان­دىق قارجى سەكتورىنان ءوز قىز­مەتىن وقشاۋلاۋ تۋرالى شە­شىم قا­بىلدادى. دەگەنمەن, ءبىز احقو مەن وتاندىق نارىق بىرگە ءوسىپ, ءور­كەندەۋى ءتيىس دەپ ساناي­مىز. سوندىقتان, سىزدەرمەن بۇل با­عى­ت­تا بىرىگىپ جۇمىس اتقاراتىن بول­امىز. ءبىز جاقىندا عانا ءوزارا ءتۇسى­نىس­تىك جونىندەگى قازاقستاننىڭ ۇلت­تىق بانكىمەن بىرلەسە قول قوي­عان مەموراندۋمدا «استانا» حالىق­ارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ ستراتەگياسىنا, باسقا دا وعان قاجەت­­تى ەلەمەنتتەرگە قاتىستى قول­داۋ كور­سەتۋگە دايىن ەكەنىمىزدى ءبىل­دىر­­دىك. بۇل رەتتە, ەقدب كاپيتال, اق­شا نارىعى, باعا نارىعى, كورپو­را­تيۆتىك باسقارۋ ماسەلەلەرى بو­يىن­شا جۇمىستار جۇرگىزۋگە قول­داۋ كورسەتەتىن بولادى. ءبىزدىڭ سا­راپ­­شى­لارىمىز قازىردىڭ وزىندە «استانا» حالىق­ارالىق قارجى ورتا­­ل­ىعى كومانداسىنداعى باس ديرەك­­تور­مەن بىرگە قور بيرجاسىن دا­مى­تۋ سەكىلدى ماسەلەلەر بويىن­شا سە­مي­نار وتكىزدى», دەدى بانك پرەزيدەنتى. سۋما چاكرابارتي سونداي-اق, ءوز سوزىندە بانك قازاقستاندا قارجى­لان­دىرىلۋ جۇمىستارىنىڭ جارتى­سىن ۇلتتىق ۆاليۋتادا جۇرگى­زە­تىندىگىنە, بۇعان قوسا بولاشاقتا «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ باسقا دا قارجى ورتالىقتارىمەن سەرىكتەس بولۋى قاجەتتىگىنە باسا نازار اۋداردى. «سەبەبى, «دۋباي», «لوندون» سەكىل­دى ءىرى حالىقارالىق قارجى ور­تالىقتارىمەن باسەكەلەس بولۋدان گورى, ولارمەن سەرىكتەس بولعانى انا­عۇرلىم ءتيىمدى بولار ەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ۇلكەن ءبىلىم مەن ءتاجى­ريبە جيناۋعا, ول قارجى ورتالىق­تارىنىڭ ينستيتۋتتارىمەن ءوزارا بايلانىس ورناتۋعا ىقپال ەتپەك. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان احقو-عا بۇل باعىتتا دا قولداۋ كورسەتۋگە ءازىرمىز. سونداي-اق, احقو «جاسىل ەكونوميكا» جۇيەسىن جانداندىرۋدا دا ۇلكەن ءرول اتقارۋى مۇمكىن. بۇل ورايدا, تۇراقتى ەنەرگيا كوز­دەرىنە, كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قاتىس­تى جوبالارعا قولداۋ كور­سەتۋدە قازاقستان ءۇشىن پايدالى ءارى ءتيىمدى بولار ەدى», دەدى س.چاكرا­بارتي. ءسوزىنىڭ سوڭىندا, ول ەقدب كومانداسى مۇمكىندىك تۋىنداعان ساتتە ەكسپو قالاشى­عىنا كوشە­تىندىگىن ايتا كەلە, اعىل­شىن ءتىلىنىڭ «استانا» قارجى ور­تا­ل­ىعىنىڭ نەگىزگى جۇمىس ءتىلى بو­لىپ بەكىتىلۋى بولاشاقتا قار­جى سالاسىنا ماماندانعان جاڭا بۋىن – جاستارعا ۇلكەن پايدا تيگى­­زە­تىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. ەقدب «استانا» حالىقارالىق قارجى ور­تا­­­لىعىنا قولداۋ كورسەتۋگە ءمۇد­­دە­لىلىك تانىتىپ وتىرعانىن باسا ايتىپ, بۇل ورتالىقتىڭ, ەڭ ال­دى­مەن, وتاندىق قارجى سەكتور­لارىن رەفورمالاۋ مەن دامىتۋ با­عى­تىندا قىزمەت ەتۋى تيىستىگىن اتاپ ءوتتى. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ وتكەن جىلعى وتىرىسىندا قارال­عان ماسەلەلەر بويىنشا ەلىمىز­دە اتقارىلعان جۇمىستار ءجونىن­دە باياندادى. ءمينيستردىڭ ءمالىم­دەۋىن­شە, ەلدە شەتەلدىك ينۆەس­تور­لارمەن بەلسەندى جۇمىس ءجۇر­گىزىلۋدە. اعىمداعى جىلى 30 شەتەل­دىك ينۆەستور قازاقستاندا جاڭا ءوندىرىس ورنىن ىسكە قوسپاق. م­ينيستر­دىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ءبىز­دە الەۋەتتى ينۆەستيتسيانىڭ جال­پى كولەمى 40 ملرد. دوللاردان اساتىن وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ 200-دەن استام باستاماسى بەلسەندى قاراس­تىرىلۋ ۇستىندە. بۇل رەتتە مي­نيستر, ترانسۇلتتىق كومپانيا­لار­مەن جۇمىس ىستەۋگە باسا نازار اۋدا­رىلىپ وتىرعاندىعىن, سونداي-اق, بۇگىنگى تاڭدا مۇنداي 40 باستاما بار ەكەندىگىن تىلگە تيەك ەتتى. مي­نيستر­دىڭ حابارلاۋىنشا, ءاربىر ترانسۇلتتىق كومپانيا بويىنشا شارالار جوسپارى بار, ولارعا باقى­لاۋ جۇرگىزىلىپ وتىرادى. ماسەلەن, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا يتاليالىق «Tenaris» كومپانياسى جاڭا مۇناي قۇبىرىن ىسكە قوسپاق. «ەۋروحيم» وسى جىلى مۇناي قۇبىرىن ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر. «بۇگىندە بەلسەندى 200 جوبانىڭ 60-تان استامى – اگروونەركاسىپتىك كەشەن اياسىندا جۇمىس ىستەۋدە», دەدى ءا.يسەكەشەۆ. قازىر كورەيالىق «لوتتە» كومپانياسى كونديتەرلىك ءونىم­دەر شىعارۋ بويىنشا جوبانى, فرانتسۋزدىق «لاكتاليس» پەن نەمىس­تىڭ «مەگگلە» كومپانيالارى ءسۇت ءونىم­دەرىن شىعارۋ جانە قايتا وڭدەۋ جوبا­سىن جۇزەگە اسىرۋدى باستايدى. بۇدان بولەك اگروونەركاسىپ كەشەنى سالا­­سىندا قازاقستاننىڭ 9 وڭىرىندە ءىرى جوبالار جۇزەگە اسىرىلادى. ءا.يسەكەشەۆتىڭ اتاپ وتۋىنشە, وتكەن اپتا­دا يتاليالىق «تنك Cremonini» كوم­پانياسى قايتا وڭدەلگەن ەت ءونىم­دەرىنىڭ ءتۇر-ءتۇرىن شىعاراتىن زاماناۋي كومبينات قۇرىلىسىنىڭ باستالعاندىعى تۋرالى جاريا ەتكەن. ونىڭ ايتۋىنشا, اۋىل شارۋا­شى­لى­عى مينيسترلىگىمەن بىرگە بۇل جۇ­مىس­تار ءوز جالعاسىن تاباتىن بولادى. مينيستر سونداي-اق, 2016 جىلى قازاقستاندا FinTech قار­جى­لىق تەحنولوگيالار بويىنشا ورتالىق اشىلاتىندىعىن ايت­تى. بۇدان وزگە, ءبىر جىل ىشىندە امە­ريكالىق «Materia» كومپا­نيا­سىمەن جاڭا ماتەريالدار جانە ءادديتيۆتى تەحنولوگيالار ور­تا­­لى­عى, سونىمەن بىرگە, IBM كوم­پا­­نيا­سىمەن FinTech قارجىلىق تەح­­نولوگيالار بويىنشا ورتالىق قۇرى­لادى. «ءداستۇرلى سالالارعا جاڭا تەحنولوگيالار ىقپالىنىڭ كۇشەيە تۇسەتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, ين­دۋستريا 4.0 تەحنولوگياسىن ەن­گىزۋ جانە جاڭا ماتەريالداردان, اددي­تيۆتى تەحنولوگيالاردان جانە باسقالارىنان جاڭا باعىتتاردىڭ تولىق تىزبەسىن ينكۋباتسيالاۋ ءۇشىن جەتەكشى جاھاندىق ويىنشىلارمەن ىنتىماقتاستىق باستالدى», دەدى مينيستر. سونىمەن قاتار, ءا.يسە­كەشەۆ وسى جىلى «بۇلتتى تەحنو­­لو­­گيالاردى», اۆتومات­تان­دىرۋ­­د­ى پايدالانۋ ارقىلى امەري­كا­­لىق McKinsey مەن Google كومپا­نيالارىمەن بىرگە تاۋ-كەن مەتال­لۋر­گياسى سالاسىندا بىرلەس­كەن تەحنو­لوگيالىق قۇزىرەت ورتا­لىعى قۇرىلعاندىعىن اتاپ ءوتتى. وعان قوسا, قازاقستان ءىىس حالىقار­ا­لىق يندۋستريالىق ينتەرنەت كونسو­ر­­تسيۋمىمەن بەلسەندى ىنتىماق­تاس­تىق ور­ناتقانىن ەسكە سالدى. وتىرىس بارىسىندا سونداي-اق, «قازاقستان شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسى» قاۋىمداستىعىنىڭ باسقار­ما توراعاسى ۋلف ۆوكۋركي ءبىر­قاتار ۇسىنىستارىن ورتاعا سال­دى. «بىرلەسكەن جۇمىستاردىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا كەڭەس قاراۋىنا كەلەسى ۇسىنىستاردى ەنگى­زە­مىز. بىرىنشىدەن, سالىق­تىق بۇزۋ­شى­لىق­تارعا دەكريمي­نال­داندىرۋ جۇرگىزۋ قاجەت. ناقتى ايتقاندا, سا­لىقتار مەن ايىپ­پۇلداردى ءوز ەركىمەن تولەگەن جاعدايدا قىلمىس­تىق جاۋاپكەرشىلىكتى الىپ تاستاۋ كەرەك», دەدى ۋ.ۆوكۋركي. ونىڭ اتاپ وتۋىنشە, ينۆەستور كومپا­نيا­­لاردىڭ لاۋازىمدى تۇلعا­لارىن بولماشى سالىقتىق زاڭ بۇزۋ­شىلىققا بايلانىستى قىلمىس­تىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ پروب­لە­مالى ماسەلە بولىپ وتىر. ماسە­لەن, باسقارما توراعاسىنىڭ ايتۋىن­شا, 20 مىڭ ايلىق ەسەپتىك كورسەتكى­ش­تەگى كولەمدە سالىقتى تولەمەۋ قىل­مىستىق ءىس قوزعاۋعا سەبەپ بولادى. «كوپتەگەن شەتەلدىك ينۆەس­تورلار ءىرى سالىق تولەۋشى بولىپ تابىلادى جانە ەسەپتەۋلەردەگى كىشكەنە عانا قاتەلىك شەكتى ماننەن اسىپ كەتەتىن سالىقتىڭ تۇسپەي قالۋىنا, سونىڭ سالدارىنان اۆتوماتتى تۇردە قىل­مىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ­عا اكەلەدى. بيۋدجەتكە كەلگەن شى­عىن سالىق­تار, ءوسىمپۇلدار مەن ايىپ­­­پۇلدار ەسەبىمەن تولىق قا­ي­ت­ارى­لادى. ءدال وسى قۇقىق بۇزۋ­شىلىققا بولا قوسىمشا قىلمىستىق جاۋاپ­كەر­شىلىككە تارتۋ ءبىزدىڭ ويى­مىزشا نەگىزسىز», دەدى ۋ.ۆوكۋركي. وسى رەتتە ن.نازارباەۆ مۇنداي ۇسى­نىس­تار شەتەلدىك ينۆەستورلار ءۇشىن جاع­داي جاسايتىندىعىن اتاپ ءوتتى. «قازاقستان ۇكىمەتىنە, ءساي­كە­سىن­شە ۆە­دوم­س­تۆولار مەن مينيستر­لىك­تەر­گە بۇل ۇسىنىستى تىڭعى­لىق­تى قا­راۋ­دى تاپسىرامىن», دەدى پرەزيدەنت. جيىندا سونداي-اق, «استانا» حقو باسقارۋشىسى قايرات كەلىمبەتوۆ ورتالىقتىڭ ەرەكشە­لىكتەرى جايىندا ەسەپ بەردى. «ەلباسىنىڭ احقو قۇرۋ باس­ت­اماسى – قازاقستانداعى وتە ماڭىز­دى رەفورمالاردىڭ ءبىرى. بۇل ەكو­نو­ميكانى ءارتاراپتاندىرىپ, تۇراقتى ەكونوميكانى قۇرۋ ءۇشىن قاجەت», دەدى ق.كەلىمبەتوۆ. سونى­مەن قاتار, «استانا» حالىق­ارا­لىق قارجى ورتالىعى اياسىندا ينۆەس­تورلار ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسا­لاتىنىن ايتتى. «احقو-دا ين­ۆەس­تورلار ءۇشىن پوستكەڭەستىك ەلدەر­دە تەڭدەسى جوق بارلىق جاع­داي جاسالادى. ياعني, ولار ءبىر­قاتار سالىق تۇرلەرىنەن 50 جىلعا دەيىن بوساتىلادى. ءارى ينۆەستور­لارعا ۆيزا جاعىنان جەڭىل­دىك­تەر قاراستىرىلادى. سونداي-اق, احقو-دا زاماناۋي تەحنولوگيالىق ينفراقۇرىلىم قامتاماسىز ەتىلەدى», دەدى ورتالىق باسشىسى. «جەرگىلىكتى كاپيتال نارىعىن دامىتۋ ءۇشىن الەمنىڭ كوشباسشى بيرجالارىنىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەسىمەن بىرلەسىپ, احقو-نىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق بيرجا ينفراقۇرىلىمى قۇرىلادى. ول الەمنىڭ ۇزدىك ستاندارتتارىنا ساي بولماق. جاڭا ينفراقۇرىلىم قۇندى قاعازدار مەن تاۋارلار ساۋدا-ساتتىعىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اتالعان جۇمىس اياسىندا ورتالىق الەمنىڭ جەتەكشى بيرجالارىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. ولاردىڭ قاتارىندا لوندوننىڭ قور بيرجاسى جانە مەتالل بيرجاسى, NASDAQ, چيكاگو تاۋار بيرجاسى, NASDAQ Dubai, نيۋ-يورك قور بيرجاسى بار», دەدى ق.كەلىمبەتوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, احقو قىزمەتى باعىتتالاتىن سەرىكتەس ەلدەردىڭ قارجى نارىعى­نىڭ رەتتەۋشىلەرىمەن جانە قاتى­سۋ­­شىلارىمەن كەزدەسۋلەر ءوت­كى­زىلىپ, دوڭگەلەك ۇستەلدەر ۇيىم­داستىرىلدى. ماسەلەن, شانحاي, گونكونگ, لوندون, ماسكەۋ, تورون­تو­عا ساپار بارىسىندا ورتالىق بانكتەر, ينۆەستيتسيالىق بانكتەر, قور بيرجالارى مەن بيزنەس قۇرىلىمدارىنىڭ باسشىلارىمەن, ەقدب, the CityUK جانە بۇۇ دب-مەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلدى. ق.كەلىمبەتوۆ سونىمەن قاتار, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى بيرجاسىنىڭ 2017 جىلى مەملەكەتتىك يسلامدىق قۇندى قاعاز­داردى ورنالاستىرۋ الاڭىنا اي­نالۋ مۇمكىندىگىن جەتكىزدى. ايت­قان­داي, قارجى ورتالىعى بۇگىندە قازاقستان مەن تمد ەلدەرىندەگى يسلامدىق قارجى قىزمەتتەرى يندۋس­تريا­سىن كەڭەيتۋ ءۇشىن يسلام دامۋ بانكى توبىمەن مەموراندۋمعا قول قويدى. سونىمەن قاتار, احقو-دا يسلامدىق قارجىلاندىرۋدى دامىتۋدىڭ جول كارتاسىن ازىرلەۋ دە قولعا الىنۋدا. «قازىرگى ۋاقىتتا احقو-نىڭ بيرجالىق جانە ەسەپتىك-كليرينگتىك ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ اياسىندا ستراتەگيالىق سەرىكتەستەر ءۇشىن ۇسى­نىستار ازىرلەۋ بويىنشا ورتالىق پەن حالىقارالىق ءىرى كومپانيالار كونس­ۋلتاتسيالىق قىزمەتتەر كور­سەتۋ كەلىسىمشارتى جاسالدى. ءبىز احقو بازاسىندا تورونتو بير­جاسى ۇلگىسىندەگى جەر قويناۋىن پاي­دالانۋشىلارعا ارنالعان الاڭ قۇرۋدى جوس­پارلاۋدامىز. وندا ءاربىر كومپانيا ءوز جوباسىن دامىتۋ­عا كاپيتال تارتا الادى», دەدى ق.كەلىمبەتوۆ. كاپيتالدىڭ وشاقتى نارى­عىنىڭ وتىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا احقو بيرجاسىندا «ۇلتتىق چەمپيوندارعا» ءىرو ءوت­كىزۋ جانە اكتسيالارىن جاريا ورن­الاس­تىرۋ ارقىلى تارتىمدى كۆازي­مەم­لەكەتتىك كومپانيالاردى جەكە­شەلەندىرۋ جوسپارلانۋدا. بۇدان ءارى وتىرىستى شەتەل­دىك تاراپ جالعاستىردى. ماسەلەن, «JP Morgan Chase International» ديرەكتورلار كەڭە­سى­نىڭ توراعاسى دجەيكوب فرەنكەل «حالىقارالىق قارجى ورتالىقتارى: الەمدىك تاجىريبە جانە تابىس فاكتورلارى» تاقىرىبىندا بايانداما جاسادى. «قازاقستان ۇكىمەتى ەلوردادا «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتا­­لىعىن قۇرۋ باعىتىندا ءوز ال­دىنا اسقاق, الايدا, ستراتەگياعا نەگىزدەلەتىن ماقسات-مىندەت قويدى. ءبىر اتاپ وتەرلىگى, باسقا قارجىلىق ورتالىقتارمەن سالىستىرعاندا, بۇل ورتالىقتىڭ جۇمىس تەتىگى نولدەن باستالعالى وتىر. ياعني, ونىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەر وتە كۇردەلى. سوعان قاراماستان, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ماماندارعا وسى سيپاتتاعى وزگە دە ورتالىقتاردىڭ تاجىريبەسىن يگەرۋگە جانە وزىق حالىقارالىق تاجىريبە ۇلگىلەرىن ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ەگەر, تاريحقا ۇڭىلەر بولساق, ءىرى حالىقارالىق قارجى ورتالىقتارى بار ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق كور­سەتكىشتەرى دە جوعارى بولىپ كەلەدى. بۇل ءبىر جاعىنان, قازىر­گى زامانعى ەكونوميكانىڭ ىلگەرى­لەۋىن­دە قارجىلىق سەكتوردىڭ ۇلكەن ءرول اتقاراتىنىن كورسەتەدى», دەدى د.فرەنكەل ءوز سوزىندە. وسىلاي دەي كەلە ول, حالىقارالىق قارجى ورتالىعى ەلدىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ تەتىگىنىڭ تيىمدىلىگىنە دە وڭ اسەر ەتەتىنىن جەتكىزدى. «ماسەلەن, دامۋ­دىڭ جوعارى ساتىسىنا كوتەرىلگەن حالىقارالىق قارجى ورتا­­لىقتارى كوبىنەسە دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ بەلگىلى ءبىر رەيتينگى بويىنشا ءۇل­كەن كورسەتكىشكە قول جەت­كىزگەن ەل­دەردە ورنالاسقان. وسى ورايدا, مەن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ تابىس اكەلۋىنە ىقپال ەتەتىن بىرنەشە فاكتورلاردى اتاپ وتكىم كەلەدى. ولار – ىسكەرلىك ورتا, نارىقتىق جانە تەحنولوگيالىق ينفراقۇرىلىم, نارىقتىڭ قول­جەتىمدىلىگى, كاسىبي بىلىكتى ماماندار جانە باسەكەگە قابىلەتتىلىك. بۇل ورايدا, لوندون مەن نيۋ-يوركتىڭ اتالعان فاكتورلار بويىنشا ۇستا­نىپ وتىرعان پوزيتسيالارى وتە جوعارى», دەدى ول. سونىمەن قاتار, د.فرەنكەل كەز كەلگەن حالىق­ارالىق قارجى ورتالىعى ءۇشىن وڭىرلىك دەڭگەيدەگى دامى­عان ورتالىققا اينالۋ, ينفرا­قۇرى­لىمدى قۇرۋ جانە ءتيىمدى زاڭ­نامالىق رەجىمدى قالىپتاستىرۋ بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتى قاجەت ەتەتىنىن, بولاشاقتا «استانا» حالىق­ارا­لىق قارجى ورتالىعى قازاق­ستان ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى سەكتور­لارىن بەلسەندى تۇردە ىلگەرى­لەتۋى كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. ال «Citigroup» كومپانياسى­نىڭ ەۋروپا, تاياۋ شىعىس جانە افريكا ەلدەرىندەگى باس اتقارۋشى ديرەكتورى دجەيمس كوۋلز «استانا» حالىقارالىق قارجى ور­تالىعى قازاقستانعا ينۆەس­تيتسيالىق كليماتتى جاقسارتۋعا, حالىقارالىق ۇستانىمداردى بەكى­تۋگە, كاپيتالدى تارتۋ الەۋەتىن كەڭەيتۋگە جانە 2050 جىلعا قاراي, «30 الەمدىك ەكونوميكالار» قۇرا­مىنا كىرۋگە جول اشادى», دەگەن ويىمەن ءبولىستى. ول «قازاقستان – «Citigroup» ءۇشىن ماڭىزدى نارىق. ءبىز – قازاقستاننىڭ قارجىلىق سەك­تورىنداعى ءىرى جاھاندىق ويىن­شىسىمىز جانە وسى ەلدەگى جە­تەك­شى ينۆەستورلاردىڭ ءبىرىمىز. ءبىز­دىڭ ماماندارىمىز استانانى قوسقاندا, 6 قالادا بەلسەنە جۇ­مىس اتقارۋدا. سونىمەن قاتار, ءبىز­دىڭ كومپانيا لوندونداعى, دۋباي­داعى جانە سينگاپۋردەگى قار­جى ورتالىقتارىمەن ارىپتەستىك بايلانىستا. بۇگىنگە دەيىنگى ءتاجى­ري­بەمىز مۇنداي حالىقارالىق قار­جى ورتالىقتارىنىڭ تابىسى ادام, ينفراقۇرىلىم جانە كاپي­تال سەكىلدى 3 ماڭىزدى فاكتورعا تىكەلەي تاۋەلدى ەكەنىن كورسەتتى», – دەي كەلە, ەلباسىنا شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن اشىق جانە سىن­دارلى ديالوگ ورناتۋدى جالعاس­تىرۋ باعىتىنداعى كۇش-جىگەرىنە قول­داۋ تانىتاتىنىن جەتكىزدى. سونداي-اق, د.كوۋلز «استانا» حالىق­ارالىق قارجى ورتا­لىعىنىڭ قازاقستاننىڭ جانە جالپى ءوڭىردىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ۇلەس قوساتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. سونداي-اق, وتىرىس بارىسىندا «بەيكەر ەند ماكەنزي ينتەرنەشنل» فيرماسى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى/باس ديرەكتورىنىڭ ورىن­باسارى ە.شير, ERG S.a.r.l. مەنەد­­­جەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ا.ماش­­كەۆيچ, «ەرنست ەند يانگ» كوم­­پانياسىنىڭ قارجى سەكتورى ءۇشىن كونسۋلتاتسيالىق قىزمەت كورسەتۋ جونىندەگى باسقارۋشى سەرىكتەسى د.باركەر, «دەلويت سنگ» باس ات­قارۋشى ديرەكتورى ي.كوۋل­بەرن كۇن تارتىبىندەگى نەگىزگى ماسەلە­لەر­گە قاتىستى ءوز پىكىر­لەرىن ءبىلدىردى. ءلايلا ەدىلقىزى, دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان» سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ,  ا.دەڭگەلباەۆا