ءبىلىم • 26 جەلتوقسان, 2025
انتيكادان استاناعا دەيىن: كىتاپحانالار قالاي جاڭارتىلىپ جاتىر؟
ادامزات تاريحىنا ۇڭىلسەك تانىم ۇدەرىسى جىلدان-جىلعا كۇردەلەنە بەرگەنىن بايقايمىز. ونى «ەكىنشى تابيعاتتان», ياعني ادام جاساعان مادەني نىسانداردان انىق اڭعارۋعا بولادى. كەزىندە بىرقاتار سورە, پارتا, ورىندىق بولسا, ول بولمە وپ-وڭاي «كىتاپحانا» اتانا بەرەتىن. ول ۋاقىتتا كىتاپحانانىڭ باستى مىندەتى كىتاپتى ساقتاۋ, ال وقىرماندىكى ونى وقۋمەن عانا شەكتەلەتىن. بۇل تۇسىنىك بۇگىن تۇبەگەيلى وزگەردى. قازىر ادام اقپاراتقا ەمەس, كەڭىستىككە ءزارۋ. العان ءبىلىمىن بولىسەتىن, پىكىر الماساتىن جەر ىزدەيدى. شىعارماشىلىق ورتاعا ەنگىسى كەلەدى. سايىپ كەلگەندە ىشكى الەمىن رەتكە كەلتىرەتىن مەكەنگە مۇقتاج. وسى سۇرانىس كىتاپحانانىڭ مازمۇنىن كەڭەيتتى. ول ەندى جاي عانا كىتاپ ساقتايتىن ورىن ەمەس, الەۋمەتتىك, مادەني, زياتكەرلىك ۇدەرىستەر توعىساتىن ءتىرى اعزاعا اينالدى.
قوعام • 25 جەلتوقسان, 2025
كەلەر كۇننەن ءۇمىت ەتىپ, جاڭا جىلدان جارىلقاۋ كۇتۋ – ادامزات تابيعاتىندا ەجەلدەن بار ءۇردىس. ونى تەك ءار حالىق ءوز دۇنيەتانىمىنا, عۇرپىنا ساي جاسايدى. ماسەلەن, ءبىزدىڭ زامانىمىزداعى تاريحي جادىگەرلەردى ساناماعاندا, جاڭا جىلدى تويلاۋ تۋرالى دەرەكتەر ەجەگى مەسوپوتاميا مەن مىسىر ەسكەرتكىشتەرىندە ساقتالعان. ال ءسىز بەن ءبىزدىڭ كوزىمىز ۇيرەنگەن جاڭا جىل فورماتى قالاي قالىپتاستى؟ شىرشا اعاشىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى قانداي؟ زەردەلەپ كوردىك.
تۇلعا • 24 جەلتوقسان, 2025
2025 جىلى قانداي تۇلعالارمەن قوش ايتىستىق؟
دۇنيەنىڭ باسى – سايران, اياعى – ويران. تاۋداي تۇلعالارىن باقيعا جونەلتكەن حالقىمىز جىلان جىلىن جىلاپ اياقتاپ وتىر. كۇنى كەشە قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, حالىق ءارتىسى ءاسانالى ءاشىموۆتى جەر قوينىنا تاپسىردىق. وتكەنگە سالاۋات ايتىپ, 2025 جىلى مارقۇم بولعان ارداقتىلاردى ەسكە تۇسىرەيىك.
ەكونوميكا • 17 جەلتوقسان, 2025
تاۋ-كەن ءىسىنىڭ دامۋىنا نە كەدەرگى؟
ەلىمىزدە گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسى كۇردەلى كەزەڭگە اياق باستى. ەل ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى ۇستىندارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن بۇل باعىتتا جۇيەلى رەفورمالار مەن اۋقىمدى ينۆەستيتسياسىز العا جىلجۋ قيىن, دەپ جازادى Egemen.kz.
قوعام • 28 قاراشا, 2025
بالانى كيبەرشابۋىلدان قالاي قورعايمىز؟
تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ كەرنەۋى كۇننەن كۇنگە كۇشەيىپ بارادى. بۇل زاماندا ينتەرنەت – اقپارات الۋ كوزى عانا ەمەس, ءومىر ءسۇرۋ كەڭىستىگىنە اينالىپ ۇلگەرگەن. بالالار وسى كەڭىستىكتە ءوسىپ كەلەدى. وينايدى, ءبىلىم الادى, دوستاسادى, رەنجىسەدى, ءبارى دە – ونلاين. الايدا تەحنولوگيانىڭ بەرەتىن مۇمكىندىكتەرىمەن قاتار, ودان كەلەتىن قاۋىپ تە جوق ەمەس. الگوريتم جۇيەسى ادامنىڭ جاس ەرەكشەلىگىن تولىق اجىراتاتىن دەڭگەيگە جەتكەن جوق, ال تسيفرلى پلاتفورمالار جاسوسپىرىمدەردى مانيپۋلياتسيادان, اگرەسسيادان, ءتىپتى قىلمىسكەرلەردەن قورعاۋعا كەلگەندە قاۋقارسىز.
قوعام • 27 قاراشا, 2025
فيلوسوفياداعى ىرگەلى پاندەردىڭ ءبىرى – ەتيكا. ول ۇجدان, ادامگەرشىلىك, ادەپ كاتەگورياسىمەن تۇسىندىرىلەدى. ادامنىڭ ويلاۋ جۇيەسى تاڭداۋ الگوريتمىنە نەگىزدەلگەندىكتەن, ەتيكاعا ساي شەشىم قابىلداۋ ءومىر ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. ينتەرنەتكە اركىمنىڭ قولى جەتەتىن, تسيفرلىق تەحنولوگيانىڭ كەرنەۋى كۇشەيگەن زاماندا اركىم مەدياتۇتىنۋشى ءارى ونى جاساۋشى بولا الادى. سوندىقتان بىرقاتار اقپارات اگەنتتىگى اۋديتوريا مەن اقشانى كوپتەپ تارتۋ ءۇشىن تۇيسىگىنە تۇنەگەننىڭ ءبارىن جاسايدى. بۇل قوعامدىق دۇردارازدىققا اپاراتىن قاۋىپتى قۇبىلىس. سول ءۇشىن ماسس مەديادا قىزمەت ەتەتىن ماماندارعا ەتيكالىق قاعيدالاردى مەڭگەرۋ, ونى قىزمەت اياسىندا قولدانۋ ماڭىزى ارتا ءتۇستى.
عالام عاجاپتارى • 25 قاراشا, 2025
اتا-بابا ارۋاعىنا تاعزىم ەتىپ, قۇران باعىشتايتىن ەلمىز. شەلپەك ءپىسىرىپ, ءيىس شىعارۋ قازاق دۇنيەتانىمىنىڭ ەجەلدەن جالعاسقان ءداستۇرى. الايدا ءدال وسى تۇسىنىك قيىرداعى مەكسيكالىقتاردا دا بار بولىپ شىقتى.
عالام عاجاپتارى • 25 قاراشا, 2025
قازاق بالاسىن ەڭ اۋەلى عارىشقا سامعاتقان – تازشا بالا. ايگىلى قىرىق وتىرىگىنىڭ بىرىندە ول جەتى جىلقىسىن جوعالتىپ الادى.
رۋحانيات • 24 قاراشا, 2025
شىعارماشىلىق زەرتحانا: لەۆ تولستويدىڭ جاس جازۋشىلارعا كەڭەسى
«ناعىز سۇمدىق – ءبىزدىڭ جۇمىس ءھام مۇنى بىزدەن وڭگە ەشكىم بىلمەيدى». بۇل اقىل-وي ارىستانى لەۆ تولستويدىڭ افاناسي فەتكە ايتقان سىرى بولاتىن. جازۋشى ەڭبەگىنە قاتىستى مۇنداي ءدال انىقتاما تابىلا قويماس. ورىس حاكىمىنىڭ ارتىندا قالعان توقسان توم ەڭبەگى – الەم ادەبيەتىنە قوسىلعان وراسان ولجا. قالامگەردىڭ شىعارماشىلىق مۇراسىن قاتتاعان بوريس ەيحەنباۋم تولستويدىڭ مۇقىم ەڭبەگى الەمدەگى ەڭ كولەمدى بروكگاۋز بەن ەفروننىڭ ەنتسيكلوپەديالىق سوزدىگىنەن دە زور ەكەنىن جازادى. «مۇنى باسپا تاباعىنا شاقساق, شامامەن ءۇش مىڭ تاباق بولادى! ال بەتپەن ەسەپتەسەك – ەلۋ مىڭنان استام پاراق شىعادى! ال مۇنىڭ ءبارىن قولجازبا كۇيىندە كورسەڭىز, اسەرى اسەم-اق. ال رەداكتور ءۇشىن بۇل – قيامەت-قايىم». ەندى وسى ورايدا سۇراق تۋادى. لەۆ تولستوي نەگە مۇنشا كوپ جازدى؟ ونداعى جازۋشىلىق مۇراتى نە؟ جازۋ بارىسىندا نەندەي كەزەڭدەردى باستان وتكەردى؟ مۇنىڭ بارىنە تولستويدىڭ شىعارماشىلىق زەرتحاناسىنان جاۋاپ تابامىز.
تەڭگە • 14 قاراشا, 2025
ءپىلدىڭ سۇيەگى نەمەسە العاشقى اقشا قالاي پايدا بولدى؟
ادامزات اقىل-ويىنىڭ جارقىن جاڭالىعى – ايىرباس جۇيەسى. ءبىر سوزبەن ايتساق, اقشانىڭ پايدا بولۋى. ەكونوميكانىڭ بارلىق تەتىگى وسىعان باسىبايلى بايلانعان. ءدال وسى «شىتىرلاقتاردىڭ» الاقان قىشىتاتىن قاسيەتى قازىر عانا ەمەس, قادىم زاماننان بەرى بار. سوندىقتان تاريحى تىم ارىدە جاتقان اقشا فەنومەنىڭ الەۋمەتتىك ءمانىن زەردەلەپ كوردىك.
