بارشاعا ءمالىم, بۇگىندە جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات بويىنشا مەملەكەتىمىز تەڭگەنىڭ ەركىن باعامىنا كوشىپ وتىر. بۇعان سەبەپ الەمدىك نارىقتاعى جاعدايدىڭ كۇرت وزگەرۋى ەكەنى بەلگىلى. بۇل – الەمدىك قۇبىلىس. ۇلتتىق بانكتىڭ جامبىل وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى ايدايبەك حالىمبەتوۆ وسى تۋرالى اڭگىمەلەيدى.
– ەلىمىز الەمدىك ەكونوميكامەن كىرىكتىرىلگەن بايلانىستا بولعاننان كەيىن وسىنداي جولمەن جۇرۋىمىزگە تۋرا كەلەدى.
بۇرىن مەملەكەتتىڭ ورتالىق بانكى رەتىندە ۇلتتىق بانك باعامدى رەتتەپ وتىراتىن. ەندىگى جەردە تەڭگە ەركىن اينالىمعا جىبەرىلگەننەن كەيىن تەك مەملەكەتتىڭ, حالىقتىڭ مۇددەسىن قورعاۋ قاجەت بولعان كۇردەلى جاعدايلاردا عانا بولماسا, ۇلتتىق بانك بۇل ىسكە ارالاسپايدى. تەڭگەگە, باسقا دا ۆاليۋتالارعا باعامدار ۇسىنىس پەن سۇرانىستىڭ نەگىزىندە قۇرالادى. ۆاليۋتالىق بيرجادا قاجەتتى ۆاليۋتالارعا ساتىپ الۋ باعامدارى سوعان ساي قالىپتاساتىن بولادى.
جالپى, تەڭگەنى ەركىن اينالىمعا جىبەرۋدەن تەك قانا باعام جوعارى بولادى, وسەدى دەگەن ءسوز ەمەس. باعا تومەن دە بولۋى مۇمكىن. ءبارى دە ەكونوميكالىق قۇبىلىستارعا, سۇرانىس پەن ۇسىنىسقا بايلانىستى بولادى. ناعىز نارىقتىق ەكونوميكانىڭ ەڭ نەگىزگى زاڭى بۇل. دەگەنمەن, دوللار باعامى تۇراقتانعاندا بۇدان از-كەم تومەندەۋ بولادى دەگەن ويدامىز. ءبارىن دە ۋاقىت كورسەتەدى.
– ەلباسىمىز ەكونوميكالىق ماسەلەلەردىڭ وڭ شەشىلۋىن تۇراقتى نازاردا ۇستاپ وتىر. ءارينە, مۇنىڭ ءبارى ساراپشىلار مەن ماماندار تاراپىنان ابدەن پىسىقتالىپ, ويلاستىرىلىپ بارىپ قابىلدانعان ءىس ەكەنى دە بەلگىلى. بۇل جاعدايدىڭ سالدارى قانداي بولماق؟
– البەتتە, شەتەلدەن اكەلىنگەن تاۋارلاردىڭ باعاسى ءوسۋى ءمۇمكىن. بىراق, وعان ەش نەگىز جوق. ساۋدا ورىندارىنداعى تاۋارلار بۇرىنعى باعامەن ساتىلىپ الىنىپ قويىلعان. ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ جەتكىلىكتى قورى بار بىزدە. ال تاۋارلاردىڭ تەڭگەمەن ساتىلىپ الىنعاندارىنىڭ باعاسى تۇراقتى بولۋعا ءتيىس. ەندىگى جەردە جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك ورگاندارى, ۇلتتىق بانك جانە ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر تاراپىنان ساۋدا ورىندارىندا باعانى, ينفلياتسيانى وسىرمەۋ باعىتىندا ءبىراز ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋى قاجەت ەتىلەدى.
سونىمەن قاتار, ەلباسىمىزدىڭ حالىقتىڭ ايىرباس باعامىنىڭ وزگەرۋىنەن شەككەن شىعىنىن ازايتۋ ماقساتىندا ۇلتتىق بانككە بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس, قازىرگى ۋاقىتتا ۇلتتىق بانك تاراپىنان 2015 جىلعى 18 تامىزداعى جاعداي بويىنشا تەڭگەمەن اشىلعان جانە ەسەپشوتتارىندا 1 ميلليون تەڭگەگە دەيىنگى قالدىق سوماسى بار شۇعىل دەپوزيتتەرى ءۇشىن وتەماقى تولەۋ تەتىگىن ەنگىزۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋدا.
– جالپى, ينفلياتسيامەن, قۇنسىزدانۋمەن كۇرەسۋدىڭ قانداي جولدارى بار؟
– ەكى جولى بار. ونىڭ ءبىرى – «مونەتارلىق», ەكىنشىسى – «مونەتارلىق ەمەس» دەپ اتالادى. مونەتارلىق باعىت – ۇلتتىق بانك قۇزىرەتىندەگى ماسەلەلەردى قامتيدى. مونەتارلىق ەمەس باعىتتاعى جۇمىس, بۇل – جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىنىڭ نارىقتى تۇرعىندار ءۇشىن ەڭ قاجەتتى, تاپشى تاۋارلارمەن تولىقتىرىپ, ولاردىڭ ءۇزبەي جەتكىزىلۋىن قاداعالاپ وتىرۋى. تاۋارلاردىڭ باعالارى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستالىنۋدا. تاۋارلار باعاسىنىڭ ءوسىرىلۋى نەگىزدى مە, نەگىزسىز بە – ونى ءتۇرلى كوميسسيالار ۇدايى قاداعالايتىن بولادى. ەلباسىمىز دا, ۇكىمەتىمىز دە بۇل ءماسەلەنى باستى نازاردا ۇستاپ وتىر. حالىقتىڭ قوبالجۋىنا ەش نەگىز جوق.
بۇگىندە بانك سالاسىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاعداي, تۇرعىنداردىڭ دوللار باعامى وسكەن سايىن قولداعى شەتەل ۆاليۋتالارىن جوعارى باعامەن وتكىزۋى بايقالىپ وتىر. ۆاليۋتالاردى ساتىپ الۋ ونشا كوپ ەمەس, ەسەسىنە ولاردى جوعارى باعامەن وتكەرۋ باسىم. بۇل قازىرگى تاڭداعى دۇرىس قۇبىلىس دەپ ويلايمىز. جالپى, بانكتەر, ايىرباس پۋنكتتەرى شەتەل ۆاليۋتالارىنىڭ ءتۇر-تۇرىمەن تولىقتاي جەتكىلىكتى قامتاماسىز ەتىلگەن. بۇل ماسەلەگە بايلانىستى ەشقانداي دۇربەلەڭ تۋدىرۋعا نەگىز جوق. ال بۇل ورايدا ناقتى جاعدايمەن قابىسپايتىن بوس اڭگىمەلەر تاراتۋشىلار ءۇشىن قولدانىلار جازا بار ەكەنى بارشاعا ءمالىم شىعار دەگەن ويدامىز.
قازىردىڭ وزىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار وزدەرىنە ءتيىستى جۇمىستارىن مۇلتىكسىز اتقارۋدا. ءدۇكەندەردە تاۋارلار ءار ۋاقىتتا دا جەتكىلىكتى, ۇزىلمەيدى, ءتيىستى قورلارى بار, حالىقتىڭ ەڭ قاجەتتى, نەگىزگى تۇتىناتىن تاۋارلارى بويىنشا ساتىپ الۋلار دا تالاپقا ساي ءجۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
اڭگىمەلەسكەن
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى.