مۋزىكا ساباعى

مۇمكىن, قاراۋىتا ەنىپ, قۇشا­عىنا قۇ­لايتىن تۇڭعيىق تۇن­دە الدەبىر قيال كەزگەن ءسا­تىڭىزدىڭ تىم اسەرشىل اۋەنى قا­لىپ قويدى ما ەكەن. بالكىم ونى ءوزىڭىز دە سەزبەيسىز. بالكىم ۇيقىعا شومعان جۇلدىزدى ءتۇن تىل­سىمعا بويلاتىپ, ءوز قۇدىرەتىن تانىتقىسى كەلە مە؟ ءسىز وعان يمانداي سەنەسىز. سەبەبى شىنايى سەزىم بۇركەۋ استىندا, قىزىقتىڭ دەنى قالتارىستا, پەردە تاساسىندا ويانادى. تۇنەگى مول تۇننەن كەيىن الاۋلاپ اتار تاڭنىڭ بارىن, قىزىراپ شىققان كۇننىڭ شۇعىلاسىن ساناڭىزعا قوندىرا الاسىز با؟ ءبىز بۇگىن مىسالعا العان قىلقالام يەسى يان ۆەرمەەر مۋزىكا ساباعىندا وسىعان جاۋاپ ىزدەيدى.

كوكجيەكتەن ەتەگى دومالا­نا شوعىرلانعان قازباۋىر بۇلت­تار قاراسى سۇلبالانادى. وعان اۆتوردىڭ كوڭىلى بولىنگەن دە جوق. قايتا سول بەيمازا بۇلت­تاردىڭ اراسىنان بالاداي سى­عالاعان كۇننىڭ شاپاعىنا شو­مىل­عان كەڭىستىكتەن كەرەمەت ىزدەيدى. ونى تابادى دا. قا­راڭىزشى, كەنەپتەگى بارلىق ارەكەت موزايكالىق ۆيتراجدار ارقىلى كۇڭگىرتتەنگەن ۇلكەن بولمەدە وتەدى. ادام جانىنىڭ تىنىشتىعى, جادىنىڭ كۇيزەلۋى, ونەرگە قۇشتارلىق, جاڭارىنىڭ تالماۋراۋى, جاقىنداپ كەتسەڭ ۇركەتىن, جارىقتا جۇرسەڭ ساعى­ناتىن مەزەتتىڭ ىرعاعى كومپو­زياسىنىڭ ىشكى الەمىنەن كورىنىس تابادى.

«مۋزىكا ساباعى» تۋىندىسى 1662-1665 جىلدار ارالىعىندا جازىلعان. ونى جازۋ بارىسىندا اۆتور مايدى كوبىرەك پايدالانادى. 1696 جىلدان باستاپ كارتينا ۇلىبريتانيانىڭ كورولدىك كوللەكتسياسىنىڭ بولىگىنە ەنەدى. ەڭ قىزىعى, قولتاڭبانى شەشۋ كەزىندە جىبەرىلگەن قاتەلىكتىڭ كەسىرىنەن اۆتورلىق قۇقىق ۇلكەن فرانتس ۆان ميەريسكە بەرىلگەن. وسىلايشا, ەكى عاسىرداي ۋاقىت شەڭبەرىندە ۆەرمەەردىڭ ەڭبەگى وزگەنىڭ ەنشىسىنە بايلانىپ كەلەدى. ونەرتانۋشىلاردىڭ ءجىتى زەرتتەۋىنىڭ ناتيجەسىندە 1866 جىلى كارتينانىڭ ناعىز اۆتورى تابىلدى.  ول – گوللاندىق داڭقتى سۋرەتكەر يان ۆەرمەەر ەدى.

كومپوزيتسياعا كوز سالساڭىز, بوتەن ەشتەڭە جوق سەكىلدى. وقىر­ماننىڭ كوزى بىردەن پيانينو مەن ارقاسىن كورەرمەنگە بەرگەن قىزعا تۇسەدى. ونىڭ قاسىنا كەز كەلگەن ساتتە وقۋشىنىڭ كوڭىلىن كوتەرۋگە, پايدالى كەڭەس بەرۋگە دايىن قارت ۇستاز تىگىنەن تىك تۇر. اسپاپتىڭ جوعارى جاعىندا وقۋشى قىزدىڭ اسەم ديدارىن اشكەرەلەپ تۇرعان اينا ورنالاسقان. فورتەپيانو­نىڭ وڭ جاعىندا, مۇعالىمنىڭ ارتىندا ۇلكەن كارتينا كورىنەدى. وندا بەينەلەنگەن سيۋجەت كورەرمەنگە بەلگىسىز. قىزدىڭ اياق جاعىنان ىشەك­تى مۋزىكالىق اسپاپتى اڭداي­سىز, ياكي نە كونتراباستى نەمەسە دومرانى كورە الاسىز.

سۋرەتتىڭ ءبىرىنشى پلانىن اۋىر داستارقانمەن جابىلعان ۇلكەن ۇستەل الىپ جاتىر, ونىڭ ۇشتارى ەدەنگە تۇسەدى. ۇستەلدىڭ ۇستىندە تۇرعان جالعىز زات – اق قۇمان. سول دەتال كارتيناعا ەرەكشە جارىق بەرىپ تۇرعانداي. ءتىپتى قابىر­عانىڭ نە ەدەندەگى اق توسەمە تاس­تار­دىڭ تۇسىنە قاراعاندا قۇمان اشىق ءھام ساۋلەلى رەڭك بەرەدى. سۋرەتكەردىڭ مۇنداي قادامعا بارۋ سەبەبى تازالىققا باعىتتالسا كەرەك. مۇمكىن بولمەدەن وڭاشالىق, وقشاۋلىق ىزدەۋ. مولدىرلىكتىڭ ءتۇسىن, تازالىقتىڭ الپەتىن الابا­جاق بوياۋمەن, كوپىرتپە تۇستەرمەن الەمەشتەپ بەرمەسە كەرەك-ءتى.

سۋرەتشى كەيىپكەرلەرىنىڭ كيىمىنە ەرەكشە ءمان بەرگەنى انىق بايقالادى. مۇعالىم اق مان­جەتتەرى بار قاتاڭ قارا كوس­تيۋم كيگەن. دەنەسىن بايلاپ تۇر­عان بەلدەمشە مەن سۇيەنەتىن تايا­عىنا قاراعاندا ول جوعارعى تاپ­قا جاتادى. ءسىرا, كەنەپتەگى قىز جيەنى نەمەسە قىزى بولۋى دا عا­جاپ ەمەس. قىز بالا سول كەزدەگى ادەت-عۇرىپ بويىنشا بىرنەشە بەلدەمشەدەن تۇراتىن ۇزىن كوي­لەك كيگەن. ۇستىڭگى يۋبكاسى قارا, تومەنگىسى قىزىل. كويلەكتىڭ جو­عارعى جاعى اق ءتۇستى. ول تومەنگى سى­نىپتىڭ وقۋشىسى ەمەس, ەسەي­گەن ءھام ۇستازىن ىجداعاتتىلىقپەن تىڭداپ تۇر. سول داۋىردە مۋزىكاعا باۋلۋ تەك اقسۇيەكتەرگە ءتان ءىس ەدى. سوندىقتان ەكى كەيىپكەردىڭ بويىنان تەكتىلىك سارىنىن بايقايسىز.

تەرەزەلەردىڭ, اق قابىرعالار­دىڭ جانە قۇمىرا مەن اينانىڭ كومەگىمەن جاسالعان كەيبىر جا­رىق ويىندارىنىڭ بولۋىنا قاراماستان, جالپى سۋرەت وتە ب ۇلىڭعىر. وقىرماندى قىزىققا باتىرۋ ءۇشىن كولدەنەڭ كوز, بوگدە تىقىر باتتاستىرماعان. بىز­دىڭشە, بۇل ەڭبەك تاپسىرىسپەن جازىلعان سەكىلدى. بۇگىندە قۇنى بىرنەشە ميللياردتى قۇرايدى. كەز كەلگەن سۋرەتكەر ۇلكەن ءبىر دۇ­نيەنى ومىرگە الىپ كەلەردە كوپ ويلانىپ, ءۇمىت پەن كۇدىكتىڭ تەگەۋرىندى ارپالىسىنا ءتۇسىپ, ارىپ-اشادى. تالاي جىلدان كەيىن قىلقالام شەبەرىنىڭ وزىنە ورال­عان شىعارما ونىڭ ونەرگە دە­گەن جانكەشتىلىگىنىڭ ايعاعى بولار.  بىزدىڭشە, سولاي...