ءبىلىم – بارشاعا ورتاق قازىنا

بەرەكە بىرلىكتەن باستالادى

«جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ەۋروپالىق ستاندارت رەيتينگى» بويىنشا قازاقستاندىق 23 جوو-نىڭ ىشىنەن جوعارى باعالانعان 5 ءبىلىم ورداسىنىڭ ءبىرى – قاراعاندى مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى بولعانى گازەت وقىرماندارىنا جاقسى بەلگىلى. وسى باعىتتا كەيىنگى جىلدارى جۇرگىزىلگەن سانالۋان جۇمىستار جەمىسىنىڭ ارقاسىندا وقۋ ۇدەرىسىن اقپاراتتاندىرۋ, وقىتۋ ساپاسىن باعالاۋ سياقتى ەۋروپالىق ستاندارتتار ەسكەرىلەتىن بۇل بايقاۋدا ۇزدىكتەر قاتارىنان ورىن العان ءبىلىم ورداسىنىڭ رەكتورى,  مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, قر ۇعا اكادەميگى ارىستان عازاليەۆپەن بولعان اڭگىمە بۇگىنگى تاڭداعى كوكەيكەستى ماسەلە – عىلىم مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ينتەگراتسيالىق ىقپالداستىققا ارنالدى. – ارىستان ماۋلەن ۇلى, سوڭعى كەزدە «ينتەگراتسيا يگىلىگى» دەگەن ءسوز تىركەسى كوزگە جىلى ۇشىراپ, قۇلاققا جاعىمدى ەستىلەدى. وزەن-كولدەردىڭ قاينار بۇلاق كوزىنەن باستاۋ الاتىنى سياقتى ءوزارا ىقپالداستىق تا اۋەلى ىستىق ىقىلاستان باستاۋ الاتىنى اڭعارىلادى. وسى تۇرعىدا ءسىز نە ايتار ەدىڭىز؟ – دۇرىس ايتاسىز. ءبىر تاراپتىڭ ەكىنشى تاراپتىڭ جاقسىلىعى مەن جەتىستىگىن كورە ءبىلۋى, وڭ تاجىريبەسىمەن ءبولىسۋى, ءوزارا بەيىل تانىتىپ, ىقىلاس قويۋى – ءوزارا ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەۋدىڭ باستاۋى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ىقىلاس ءتۇبى – ىقپالداسۋ. قازاقستاننىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا ۇدەرىسىنە قاتىسۋى ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساۋدا بەلسەندىلىگىن كۇرت ارتتىرۋمەن قاتار, حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ جانە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمنىڭ بارلىق سالالارىنا يگى ىقپالىن تيگىزەدى. ايتالىق, عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىنداعى ىقپالداسۋدىڭ دا ەكى جاققا بەرەرى مول. تالاي ۇلكەن مىنبەرلەردەن ايتىلىپ كەلە جاتقان ءبىر اقيقات  – قازاقستان باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكا قۇرۋعا دايىن. ءسوز جوق, بۇل ءۇشىن ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ ءوزىنىڭ جەكە ساۋدا قاتىناستارىن دامىتۋ مەن اۋقىمدى تۇرمىس نارىعىن دامىتۋعا مۇمكىندىگى بولۋى كەرەك. سوندىقتان, كورشىلەس مەملەكەتتەرمەن ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ ماڭىزدى. ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ۇلتتىق ەكونوميكانى نىعايتادى جانە الەمدىك ارەناداعى ەلىمىزدىڭ ساياسي بەدەلىن ارتتىرادى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. كۇنى ەرتەڭدەر رەسمي تۇردە قۇرىلعالى وتىرعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قازاقستاندا, رەسەيدە, بەلورۋسسيادا ورتاق ينۆەستيتسيالىق احۋال قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەكونوميكالىق بىرىگۋ بيزنەستى دامىتۋعا قولايلى جاعدايلار تۋدىرىپ, ءوندىرىس كولەمىن ارتتىرىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, عىلىمدى قاجەت ەتەتىن وندىرىستەردىڭ بەلەڭ الۋىنا ىقپال ەتەدى. عىلىم مەن ءوندىرىستىڭ ۇشتاسۋى ارقىلى جاڭا كوكجيەكتەر اشىلىپ, تىڭ مىندەتتەر العا قويىلادى. اتاپ ايتقاندا, ول قوسىمشا رىنوك كوزدەرىن ىزدەستىرۋ, باسەكەگە قابىلەتتى ساپالى ءونىم وندىرۋگە ۇمتىلىس, تاعى باسقا يگى ماقساتتاردى كوزدەيدى. – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زي­دەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جولداۋىندا ەلىمىزدىڭ الەمدەگى ەڭ دامى­عان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ تۇجىرى­ما­ماسىندا الداعى جۇمىستىڭ ۇزاق مەرزىمدى باسىمدىقتارى بەلگىلەنگەنىن ايتا كەلىپ, سول شەشىمىن كۇتكەن باسىم باعىتتار قاتارىندا «عىلىمي قام­تىمدى ەكونوميكا قۇرۋ – ەڭ الدىمەن قا­زاقستان عىلىمىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ»,  دەپ, اتاپ كورسەتكەن ەدى... – ءيا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسىناۋ تاريحي جولداۋىندا بۇل باعىت بويىنشا ۆەنچۋرلىك قارجىلاندىرۋ, زياتكەرلىك مەنشىكتى قورعاۋ, زەرتتەۋلەر مەن يننوۆاتسيالاردى قولداۋ, سونداي-اق, عىلىمي ازىرلەمەلەردى كوممەرتسيالاندىرۋ ءجو­نىن­دەگى زاڭنامانى جەتىلدىرگەن ءجون ەكەندىگى نۇس­قالعان. ۇكىمەتكە ءتيىستى زاڭ جوبالارى توپتاماسىن ازىرلەپ, پارلامەنتتىڭ قاراۋى­نا ەنگىزۋ تاپسىرىلعان. عىلىمدى قارجى­لاندىرۋ كولەمىن بىرتىندەپ ارتتىرىپ, ونى دامىعان ەلدەردىڭ كورسەتكىشتەرىنە جەتكىزۋ جونىندە ناقتى جوسپار قاجەت ەكەندىگى دىتتەلگەن. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باس­تامالارى الەمدىك قوعامداستىق تاراپىنان اركەز ۇلكەن قولداۋعا يە بولىپ كەلەدى. پرەزيدەنت حالىققا ارناعان جولداۋلارىندا ەلىمىزدىڭ الداعى ونجىلدىقتاعى ەكونوميكالىق ورلەۋىن ودان ءارى تۇرلاۋلى ەتىپ, جاڭا ماقساتتارعا جەتۋ ستراتەگياسىن بەلگىلەپ بەرگەنى ءمالىم. ەلىمىز رەسەيمەن جانە بەلارۋسپەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك قالىپتاستىردى, كۇنى ەرتەڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋعا بەت الىپ تۇر, تمد-نىڭ باسقا مەملەكەتتەرىنىڭ ەۋرازيالىق ينتەگراتسياعا قوسىلۋعا ۇمتىلىسىن قولداۋعا اركەز ءازىر. – ينتەگراتسيا شەڭبەرىندە قارمتۋ-دىڭ رەسەيدىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن حالىقارالىق قىزمەتى تۋرالى ايتار اڭگىمەڭىزدىڭ اۋقىمى كەڭ شىعار؟ – البەتتە. الگى «تاڭدى تاڭعا ۇرىپ اڭگىمە ايتتىنىڭ» كەرى بولار ەدى. ويتكەنى, جاھاندانۋ قازىرگى زامانعى وركەنيەتتىڭ جەتەكشى فاكتورىنا اينالدى, سونىڭ ىقپالىمەن الەمدە جوعارى ءبىلىمدى دامىتۋ ساپالىق جاڭا داۋىرگە – حالىقارالىق ينتەگراتسيا داۋىرىنە اياق باستى, ول ءوز كەزەگىندە ءبىلىم بەرۋ سالاسىن ينتەرناتسيونالداندىرۋ سالدارى بولىپ تابىلادى. ول ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەلەرىنىڭ ءوزارا جاقىنداسۋىمەن, ءوزارا تولىقتىرۋىمەن جانە ءوزارا بايلانىستىلىعىمەن سيپاتتالادى, بۇل بولون ۇدەرىسىنىڭ ماقساتى بولىپ تابىلاتىن بىرىڭعاي ءبىلىم بەرۋ كەڭەستىگىن قالىپتاستىرۋ نەگىزىندە جاتىر. قاراعاندى مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى ءبىلىم جانە عىلىم سالا­سىن­داعى 160 حالىقارالىق كەلىسىمشارت شەڭ­بەرىندە ەۋروپانىڭ, اقش-تىڭ جانە ازيا­نىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن ءوزارا ارەكەتتەسە وتىرىپ حالىقارالىق عىلى­مي جانە ءبىلىم بەرۋ جوبالارىنا بەل­سەندى قاتىسادى. «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا قارمتۋ-دان 142 ستيپەنديات الەمنىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە وقۋدان ءوتتى. جوو تEMPUS, Erasmus Mundus, سي­نەرگيا, شىۇ ۋنيۆەرسيتەتى حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ جوبالارىنا قاتىسادى. شىۇۋ-دا قارمتۋ ەكسپو-2017-ءنى وتكىزۋگە دايىندىق شەڭبەرىندە ۇلكەن ماڭىزى بار «ەنەرگەتيكا» جانە «ەكولوگيا» سياقتى وزەكتى باعىتتار بويىنشا بازالىق جوو بولىپ بەلگىلەندى. بۇل رەتتە قارمتۋ ديستانتسيالىق تەح­نيكالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ سينەرگيا حالىق­ارالىق بىرەگەي عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ جو­باسىندا «اۆتوماتتاندىرۋ جانە باسقارۋ» باعىتى بويىنشا رەسەيدىڭ جانە ۋك­راي­نانىڭ جەتەكشى جوو-لارىمەن بىرلەسە وتىرىپ قازاقستاننان بىردەن-ءبىر قاتىسۋشى بولىپ تابىلادى. جوبا  «Festo» كونتسەرنىنىڭ (اۆستريا, گەرمانيا) قامقورلىعىمەن ىسكە اسىرىلۋدا. اتالمىش جوبا بويىنشا ءبىلىم بەرۋ كونسورتسيۋمىنا قارمتۋ, ماسكەۋ ەنەرگەتيكا ينستيتۋتى, سونداي-اق سانكت-پە­تەر­بۋرگ, ومبى جانە سەۆاستوپول تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرى كىرەدى. جوبا ماقساتى – Internet ارقىلى اۆتوماتتاندىرۋ جانە مەحاترونيكا سالاسىندا جوو-لاردىڭ رەسۋرستارىن  جانە پەداگوگيكالىق ۇجىمدارىن بىرىكتىرۋ جانە بەينەدارىستەردى جانە بەينەكونفەرەنتسيالاردى ۇيىمداستىرۋدى قوسا وتىرىپ XXI عاسىردىڭ ديستانتسيالىق تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ تەحنولوگيالارىن جاساۋ. اتالمىش كونسورتسيۋم شەڭبەرىندە  ديستانتسيالىق وقىتۋدى قولدانۋ  وقۋ-زەرتحانالىق بازانى جاساۋعا جانە وسى بازانىڭ مۇمكىندىكتەرىنە باعدارلانعان بىرىكتىرىلگەن ءبىلىم بەرۋ تەحنولوگيالارىن جاساۋعا جاڭا كوزقاراستاردى تالاپ ەتتى. جوبانى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە «Siemens», «Mitsubishi», «Festo» كونتسەرندەرىنىڭ جالپى قۇنى 35 ملن. تەڭگەدەن استام وقۋ ستەندتەرى ساتىپ الىندى جانە مەحاترونيكا بويىنشا بىرىكتىرىلگەن وقۋ زەرتحاناسى جاسالدى. Internet ارقىلى جوو-لاردىڭ مەحاترونيكا جانە روبوتوتەحنيكا زەرتحانالارىنىڭ بىرەگەي وقۋ ستەندتەرىنە سينەرگيا جوباسىنا قاتىسۋشى بارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ پايدالانۋشى-وپەراتورلارىنا (ستۋدەنتتەرىنە, ماگيسترانتتارىنا, اسپيرانتتارىنا جانە ينجەنەرلەرىنە) ديستانتسيالىق قولجە­تىمدىلىك بەرىلەدى. بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس بارلىق جوو-لاردا جوباعا قاتىسۋشىلاردا بەينەدارىستەر جانە بەينەكونفەرەنتسيالار تۇزىمىندە ساباقتار وتكىزىلەدى. سينەرگيا جوباسى شەڭبەرىندە قار­متۋ-دا جيناقتالعان تاجىريبە نەگىزىندە كو­مىر شاحتالارىنىڭ كومىر ءوندىرۋشى   ۋچاس­كە­لەرىندە ەلەكترلى تەحنيكالىق كەشەندەردى ءتيىمدى پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءجونىن­دەگى قاعيداتتى يننوۆاتسيالىق ۆير­تۋالدىق جۇيەسى قۇرىلعان. وعان ۋچاسكەلەردى ەلەكترمەن جابدىقتاۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان ەسەبى جانە ينجەنەرلىك قىزمەتتەردىڭ قۇ­رامىن دايارلاۋدىڭ ديستانتسيالىق جۇيەسى قوسىلعان. سينەرگيا جوباسى شەڭبەرىندە قولدا­نىلاتىن كۇندىزگى ديستانتسيالىق وقىتۋ تەحنولوگيالارى تەحنيكالىق بەيىندەگى مامانداردى دايارلاۋدىڭ  پروبلەمالىق-باعدارلانعان ۇلگىسىن ىسكە اسىرۋدى قام­تاماسىز ەتەدى جانە وقيتىندارعا كاسى­بي تالدامالىق جانە لوگيكالىق ويلاۋىن دامىتۋعا, زەرتتەۋشىلىك جانە جوبالاۋ­شىلىق ەپتەردى دارىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. – سىزدەردىڭ تومسكىلىك ارىپتەستەرىڭىزبەن بايلانىستارىڭىز وتە تىعىز بولسا كەرەك؟ وسى قالانىڭ اتى اتالعاندا ەسىمىزگە بىردەن 1896 جىلى سىبىردە ءبىرىنشى رەت اشىلعان تەحنيكالىق ينستيتۋت (قازىر تومسك پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى) جانە سوندا وقىعان حالقىمىزدىڭ ءبىر­تۋار ۇلى, عۇلاما عالىم, قازاقستان عى­لىم اكادەمياسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى قانىش ساتباەۆ ەسىمىنىڭ تۇسەتىنى انىق. – ءيا, بيىلعى اقپان ايىنىڭ اياعىندا قا­راعاندى مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ قۇرامىندا 20-شاقتى جەتەكشى عالىمى بار وكىلدىك دەلەگاتسيا­سى رەسەيدىڭ جەتەكشى جوو-لارىنىڭ ءبىرى – تومسك پوليتەحنيكالىق ۇلتتىق زەرت­تەۋ ۋنيۆەرسيتەتى باسشىلىعىنىڭ شاقىرۋى بويىنشا تومسك قالاسىنا بارىپ قايتتى. جاڭا قانىش اعامىزدىڭ ەسىمىن ايتتىڭىز عوي. وسى جەردە مەن ءبىر عاجايىپ تاريحي ساباقتاستىقتى, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن اڭعارامىن. كەزىندە تومسك تەحنيكالىق ينستيۋتىندا قانىش يمانتاي ۇلى ساتباەۆ وقىسا, بەرتىندە قاراعاندى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ وقىدى. ەكى ۇلى تۇلعانىڭ ءبىرى حح عاسىردان, ەندى ءبىرى ءححى عاسىردان ءۇن قاتىسىپ تۇرعانداي... ەندى نەگىزگى ساۋالىڭىزعا جاۋاپ بە­رەيىن. ەكى ديپلومدى ءبىلىم الۋدىڭ جانە اكادەميالىق الماسۋدىڭ وزەكتى باعدار­لامالارى شەڭبەرىندە قارمتۋ تومسك پوليتەحنيكالىق ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋني­ۆەرسيتەتىمەن (تپۇزۋ) تىعىز ىنتى­ماق­تاسادى. تپۇزۋ رەسەيدىڭ 15 كوشباستاۋشى جوو-لارىنىڭ قۇرامىنا ەندى, ولار QS الەمدىك رەيتينگىنىڭ توپ-100 ۇزدىكتەرى لەگىندەگى ورىندار ءۇشىن كۇرەسەتىن بولادى. جوو-لار اراسىنداعى ءوزارا ارەكەت­تەسۋ­دىڭ جاڭا كەزەڭى شەڭبەرىندە ءبىر­لەس­كەن عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ باعدار­لامالارىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى  2014 جىلعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارى بەكىتىلدى. بىرلەسكەن عىلىمي-زەرتتەۋشىلىك جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق ازىرلە­مە­لەردى ورىنداۋ جانە گەولوگيالىق بار­لاۋدىڭ, ەنەرگەتيكانىڭ جانە نانوتەح­نولوگيالاردىڭ, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا­لار سالاسىنداعى, سونداي-اق ەكى ديپلومدى جانە دەگدارلى ءبىلىم الۋ باعدارلامالارى بويىنشا ماماندار دايارلاۋ, اكادەميالىق الماسۋ, عىلىمي تاعىلىمدامالار, عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ سالاسىنداعى شاعىن ەنگىزبەلىك كاسىپورىنداردى قۇرۋ جونىندەگى بىرقاتار كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى. «جاسىل حيميا» اتتى وزەكتى عىلىمي باعىت بويىنشا تەحنوگەندىك شيكىزاتتى قايتا ۇقساتۋ تەحنولوگيالارىن بىرلەسە دايىنداۋ ءجۇرىپ جاتىر, ورتالىق قازاقستان جاعدايلارىنا بەيىمدەلگەن ورگانيكالىق لاستاۋشى زاتتاردىڭ بۇلدىرگىشتەرىن جاساۋ جوسپارلانىپ وتىر. ارىپتەس-جوو-لاردىڭ ستۋدەنتتەر مەن ماگيسترانتتاردىڭ اكادەميالىق جيناقىلىعىن دامىتۋ جونىندەگى بىرلەسكەن قىزمەتى جالعاستىرىلادى. قازىر تپۇزۋ مەن قارمتۋ عىلىمي قامتىمدى ماماندىقتار بويىنشا قوسارلى ديپلوم بەرە وتىرىپ ءتورت ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرىپ جاتىر, اعىمداعى جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن باستاپ ولاردىڭ سانى  12-گە دەيىن ۇلعايادى. تپۇزۋ بازاسىندا ەنەرگەتيكانىڭ, اسپاپ جاساۋدىڭ جانە ماتەريالتانۋدىڭ وزەكتى باعىتتارى بويىنشا قارمتۋ-دىڭ تۇلەكتەرى جانە جاس وقىتۋشىلارى قاتارىنان ماگيسترانتتار مەن اسپيرانتتاردى ماقساتتى تۇردە دايارلاۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. «تپۇزۋ&Softline» وقۋ ورتالىعىمەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىك كەلىسىمى جاسالدى, بۇل قارمتۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋگە جانە حالىقارالىق سەرتيفيكاتتار الۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. تپۇزۋ-مەن عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ءارىپ­تەستىگى بىزگە باستى مىندەتتى بارىنشا ءتيىمدى شەشۋگە – ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلاما جوبالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن باسەكەگە قابىلەتتى كادرلاردى دايارلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن, رەسەيدىڭ جەتەكشى تەحنيكالىق جوولارىمەن ءوزارا ارەكەتتەستىكتىڭ جوعارى دەڭگەيى جانە ەلەۋلى ناتيجەلەرى قارمتۋ-عا قازىرگى زامانعى الەمنىڭ  دۇمپۋلەرىنە لايىقتى تۇردە جاۋاپ بەرۋگە جانە يننو­ۆاتسيالىق عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ جوبالارىن بىرلەسە ورىنداۋ نەگىزىندە جالپى ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە بىرىگۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنى ايدان انىق بولىپ وتىر. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت.  اڭگىمەلەسكەن سابيت بەكسەيىت.  قاراعاندى.