ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتىڭ باسى, بارلىق بولجامدارعا قاراماستان, وركەنيەتتىڭ ەۆوليۋتسيالىق-تەحنولوگيالىق دامۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە وتۋىمەن ەستە قالۋى ءتيىس ەدى. الايدا بارلىعى دا كەرىسىنشە بولىپ شىقتى. ءححى عاسىردا الەم بۇرىنعى داعدارىستىق بەلگىلەردەن قۇتىلا الماۋىمەن قاتار, ودان دا كولەمدى ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق كۇيزەلىسكە تاپ بولدى.
ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتىڭ باسى, بارلىق بولجامدارعا قاراماستان, وركەنيەتتىڭ ەۆوليۋتسيالىق-تەحنولوگيالىق دامۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە وتۋىمەن ەستە قالۋى ءتيىس ەدى. الايدا بارلىعى دا كەرىسىنشە بولىپ شىقتى. ءححى عاسىردا الەم بۇرىنعى داعدارىستىق بەلگىلەردەن قۇتىلا الماۋىمەن قاتار, ودان دا كولەمدى ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق كۇيزەلىسكە تاپ بولدى.
نازارباەۆتىڭ ۇسىنىسى – بولاشاقتى ستراتەگيا ارقىلى كورۋ
2007-2009 جىلداردىڭ جاھاندىق قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىسى كاپيتال الەمىن تۇرلاۋسىزدىقتىڭ «بەسىنشى بۇرىشىنا» قويىپ, ءىس جۇزىندە بولىپ جاتقان تەرەڭ فاكتورىنىڭ كورىنىسىنەن الشاقتاتىپ, حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ بارلىق «بىرقالىپتى» بولجامدارىن جوققا شىعاردى. وسى جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2009 جىلعى اقپاندا «رەسەي گازەتىندە» جاريالانعان «داعدارىستان شىعۋ كىلتى» ماقالاسىندا قازىرگى زاماننىڭ قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىسىنىڭ مانىسىنە جان-جاقتى سالماقتى عىلىمي تۇسىنىكتەمە بەردى.
سول ىرگەلى ماقالاسىندا ەلباسى بۇل تابيعي اپات جانە دە كەزدەيسوق جاعدايلار توعىسىنىڭ ناتيجەسى ەمەستىگىن, ال الەم ەكونوميكاسىنىڭ تەرەڭ قاتەلىگىنىڭ زاڭدى سالدارى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. ەلباسىنىڭ ءپىكىرىنشە, داعدارىس باستاۋى الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق ساۋلەتتىڭ تۇراقسىزدىعىندا جاسىرىن جاتىر. وسىعان بايلانىستى, قولدانىستاعى حالىقارالىق ۆاليۋتالاردىڭ ءبىرى دە وركەنيەتتىڭ ۇزاق مەرزىمدى جانە ۇيلەستىرىلگەن دامۋىنا نەگىز بولا المايدى, سەبەبى, ولاردىڭ بارلىعى «تاۋارلار مەن قىزمەتتەر قۇنىن بۇلدىر باعالاۋ» قۇرالدارىنىڭ ەسكىرگەن قاتارىنا جاتادى.
«ءبىز الەمدىك داعدارىسقا ءبۇكىل الەم بولىپ ەندىك جانە وسى جاھاندىق كىلتتى بۇكىل الەم بولىپ قانا بۇراي الامىز. بارلىعى وزىمىزگە بايلانىستى», دەدى ن.ءا.نازارباەۆ «داعدارىستان شىعۋ كىلتى» اتتى ماقالاسىندا. 2009 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا II استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ مىنبەسىنەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق ساۋلەتتى رەفورمالاۋدىڭ قاجەتتىلىگى تۋرالى نەگىزدەپ ايتتى جانە تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ناقتى قۇنىن كوتەرە الاتىن جاڭا تۇردەگى بىرىڭعاي ۇلتتىق ۆاليۋتالاردان جوعارى ۆاليۋتا قۇرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى ۇسىندى. «جاڭا ۇيلەسىمدى جۇيە قۇرۋدىڭ نەگىزى جاڭا الەمدىك ۆاليۋتا بولۋى ءتيىس ەكەندىگىنە سەنىمدىمىن. ول ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرى قول قويعان جانە بۇۇ ماقۇلداعان الەمدىك ۆاليۋتا تۋرالى جالپىعا ورتاق زاڭ قابىلداۋ قاجەت…», دەپ اتاپ ءوتتى ەلباسى.
بۇل يدەيانى ءىى استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ قاتىسۋشىلارى, سونىڭ ىشىندە نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى روبەرت ماندەلل مەن ەدمۋند فەلپس, الدىڭعى قاتارلى حالىقارالىق دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ ساراپشىلارى, سونداي-اق, ەۋرازيانىڭ اسا ءىرى كورپوراتسيالارىنىڭ باسشىلارى ىقىلاسپەن قولدادى, ول كەيىن «جيىرمالار توبىنا» ارنالعان قورىتىندى ۇسىنىستاردا كورىنىس تاپتى. بۇكىلالەمدىك يننوۆاتسيالىق قوردىڭ پرەزيدەنتى دەۆيد ستيۋارت ءحيللدىڭ پىكىرىنشە, «نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇسىنىسى – بۇل تەك سانالى قادام عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, بولاشاقتى ستراتەگيالىق كورۋ. ونىڭ دالەلدەرى مەن قورىتىندىلارىن كوپتەگەن ساياسي باسشىلار نازارعا الۋلارى قاجەت. ول الەمدىك جاعدايدى تولىق كورىپ وتىر...».
2009 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا بواوس ازيالىق فورۋمىنىڭ كونفەرەنتسياسىندا ءسوز سويلەي وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كونفۋتسيدىڭ: «وزگەرىس جەلىن سەزىنگەن كەزدە اقىماق جەلدەن قورعانىس سالادى, ال دانىشپان ديىرمەن سالادى», دەگەن قاناتتى ءسوزىن كەلتىردى. وسىلايشا ول ازيا فورۋمىنا قاتىسۋشىلارعا ەسكى دامۋ پاراديگماسىن اۋىستىرۋعا بىرەگەي «تاريحي مۇمكىندىك» بارىن ەسكەرتتى. سول جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا «يزۆەستيا» گازەتىندە جاريالانعان «بەسىنشى جول» عىلىمي-ىرگەلى ماقالاسىندا اۆتور ەكونوميكالىق قۇندىلىقتاردىڭ زاماناۋي جۇيەسىنە وبەكتيۆتى جانە تەرەڭ باعا بەردى. سونىمەن قاتار, ەكونوميكانىڭ ىرگەلى وزگەرىسى اعىمىندا ءوتىپ جاتقان الەمدىك ۇردىستەردى تۇراقتى ولشەۋ جانە تۇزەتۋ ماڭىزدىلىعى اتاپ ءوتىلدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ماقالالارىندا جانە حالىقارالىق فورۋمداردا سويلەگەن سوزىندە باياندالعان جان-جاقتى تارازىلانعان عىلىمي كوزقاراستارى بۇگىنگى تاڭدا تۇراقتانۋدىڭ الەۋمەتتىككە قارسى, سونىڭ ىشىندە پروتەكتسيونيستىك شارالار ەمەس, تۇپكىلىكتى قايتا قۇرۋدى تالاپ ەتەتىن قازىرگى زاماننىڭ وبەكتيۆتى شىندىعىمەن قاراما-قايشىلىققا تۇسكەن ەسكى دامۋ پاراديگماسىنىڭ تەوريالىق كىرىسپەسىنە اينالدى. سونىمەن بىرگە, قازىرگى زامان تاريحىنا شىن مانىندە ايرىقشا ءمانى بار الەمدىك ەكونوميكانىڭ جاڭا قۇرىلىمىن قۇرۋ باستاماسى جالپىعا ورتاق حالىقارالىق تالقىلاۋدان باستاپ, ونى جاھاندىق ساياسي سالاعا ىلگەرىلەتۋدىڭ العاشقى قادامدارىنا دەيىن كوپتەگەن ەۆوليۋتسيالىق جولدى باسىنان كەشتى. بۇل ءۇردىستىڭ لوكوموتيۆى 2008 جىلى استانادا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كلۋبىنىڭ بىرەگەي عىلىمي-ىقپالداستىق تۇعىرناماسى بولدى.
بۇل جوبا ىسكە اسۋعا 2007 جىلدا-اق, ەلباسى سانكت-پەتەربۋرگتەگى حالىقارالىق ەكونوميكالىق فورۋمدا ءسوز سويلەي وتىرىپ, بىرىڭعاي بىرلەستىك شەڭبەرىندە الەم عالىمدارى مەن پراكتيكتەرىن شوعىرلاندىرۋ يدەياسىن العا تارتقاندا جولداما الدى. مۇنداي عىلىمي-ىقپالداستىق تۇعىرناما الەم تاريحىنداعى تەڭدەسى جوق دەرەك ەكەنىندە ءشۇبا جوق. ناقتى تاجىريبەدە زاماناۋي ساياساتكەرلەردىڭ ەشبىرى ءوز ارەكەتتەرىندە عىلىم مەن تاجىريبە سەكىلدى پروگرەستىڭ مۇنداي جەتەكشى كۇشىنە سۇيەنگەن جوق. وسى ىقپالداستىرۋ قۇرىلىمىن قۇرا وتىرىپ جانە ونىڭ زياتكەرلىك الەۋەتىن داعدارىسقا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ كولەمدى جوبالارىنا باعىتتاي وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ۋاقىتتىڭ قۋاتتى مەينستريمىنە – قازىرگى زاماننىڭ جاھاندىق تالاپتارىنا شوعىرلاندىرىلعان جاۋاپ ىزدەۋگە باستاما بەردى. «ويىن تەورياسى» پاتريارحى, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى دجون نەشتىڭ ايتۋىنشا, عالامشاردىڭ الدىڭعى قاتارلى ساراپشىلارىن بىرىكتىرە وتىرىپ, قازاقستان داعدارىسقا قارسى حالىقارالىق ۇنقاتىسۋدىڭ ءىرى وشاعىنا عانا ەمەس, جاھاندىق وزگەرىس جەلى سوعا باستاعان جەرگە اينالدى.
«G-Global» پىشىنىندەگى جاڭا شىندىق
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاھاندىق باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى جۇيەلى جۇمىستاردا راديكالدى تۇعىرناما رەتىندە عالىمداردىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق اسسوتسياتسياسى داعدارىس كەزىندەگى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, داعدارىستان كەيىنگى دە دامۋدىڭ وڭتايلى مەحانيزمدەرىن جاساۋدا حالىقارالىق عىلىم مەن تاجىريبەنىڭ بىرىككەن كۇشتەرىنىڭ الەۋەتتى مۇمكىندىكتەرىن الەمگە پاش ەتتى. وسى بىرلەستىك شەڭبەرىندە بەلسەندى قىزمەت ەتكەن جىلدارىندا الەمدىك عىلىم مەن تاجىريبە وكىلدەرى اعىمداعى داعدارىستىڭ تەڭدەسسىز كولەمدى ساراپتاماسىن جاسادى. ناتيجەسىندە ولار زاماناۋي ەكونوميكالىق تاجىريبەنىڭ كوپتەگەن شيەلەنگەن ماسەلەلەرىن, سونىڭ ىشىندە الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق ساۋلەتىن رەفورمالاۋ تاقىرىبىن استانا ەكونوميكالىق فورۋمى, داعدارىسقا قارسى بۇكىلالەمدىك كونفەرەنتسيا جانە «G-Global» كوممۋنيكاتيۆتىك پىشىندە حالىقارالىق تالقىلاۋ دەڭگەيىنە شىعاردى. بۇل پىكىرتالاستاردىڭ قورىتىندى قۇجاتتارىن بۇۇ-نىڭ ساراپشىلارى, «G 20» ەلدەر توبى, الدىڭعى قاتارلى حالىقارالىق ۇيىمدار مەن دامۋ ينستيتۋتتارى الەم ەكونوميكاسىن تۇراقتاندىرۋعا ايتارلىقتاي قوسقان ۇلەس رەتىندە قاراستىرادى. مۇنىڭ وزىندە ەۋرازيالىق ىقپالداستىرۋ تۇعىرناماسىنىڭ جاھاندىق دامۋ ءۇشىن وڭتايلى داعدارىسقا قارسى مەحانيزمدەر جاساۋداعى ماڭىزى دا ودان ءارى جوعارى باعالانىپ كەلەدى.
2012 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا وتكەن بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ پلەنارلىق سەسسياسىندا V استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ ۇسىنىستارىن «عالىمداردىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كلۋبى» اسسوتسياتسياسىنىڭ باسشىسى بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋنعا, بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ پرەزيدەنتى ناسير ابد ءال-ازيز ان-ناسەرگە, سونداي-اق, مەكسيكانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, «G 20»-داعى مەكسيكانىڭ شەرپاسى لۋردەس اراندە بەزاۋريگە تاپسىردى. ءوزىنىڭ جاۋابىندا بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋن بىلاي دەدى: «مەن قۇرمەتتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وكىلىنە وتكەن ايدا بولعان V استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ ناتيجەسى بولىپ تابىلاتىن, بىزگە بەرگەن جاقسى ۇسىنىستارى ءۇشىن العىس ايتقىم كەلەدى. ولار نازارعا الىناتىنىنا جانە «G 20» ەلدەرى باسشىلارىمەن, سونداي-اق, «G 20»-نىڭ مەكسيكاداعى وكىلدىگىنىڭ وكىلدەرىمەن تالقىلاۋدا مەنىڭ جولداۋىمنىڭ كۇن ءتارتىبىندە كورىنىس تاباتىنىنا سەنىمدىمىن. ءوز كەزەگىندە «G 20»-داعى مەكسيكا شەرپاسى لۋردەس اراندە بەزاۋري «قازىرگى زاماننىڭ ەكونوميكالىق تالاپتارىنا حالىقارالىق قارسى شىعۋدىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ تابىلاتىن...» استانا ەكونوميكالىق فورۋمى ۇسىنىستارىنىڭ جوعارى ساپالى مازمۇنىن اتاپ ءوتتى.
الەمدىك قوعامداستىقتىڭ استانا داعدارىسقا قارسى پىكىرتالاستارىنا قىزىعۋشىلىعىنىڭ ارتۋى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستامالارى اعىمداعى داعدارىستى جويۋدا دا, داعدارىستان كەيىنگى دامۋدىڭ جاڭارتىلعان ۇلگىلەرىن قۇرۋ ءۇشىن دە وزەكتى ەكەندىگىنىڭ جارقىن كورىنىسى. سونىمەن قاتار, قارجى سالاسىنىڭ جۇيەلى قاتەلىكتەرى تەك ەكونوميكانى قوزعاپ قانا قويمايدى. ولار وزدەرىنىڭ كەرى اسەرىن جالپى جاھاندىق الەۋمەت جاعدايىنا تيگىزەدى. بۇل جاعدايلاردا دامۋدىڭ ەكونوميكالىق جانە وزگە دە اسپەكتىلەرىنىڭ كوپتەگەن وزەكتى ماسەلەلەرىن ۇنقاتىسۋدىڭ تار, اتاپ ايتقاندا, «G 8» جانە «G 20» پىشىنىندە شەشۋ زاماناۋي وزگەرىستەر مەن الەم ەكونوميكاسىنىڭ بەتالىستارىنىڭ جۇيەلى سيپاتىنىڭ اسەرىنەن مەيلىنشە اۋىر بولىپ بارادى. وسىعان بايلانىستى V استانا ەكونوميكالىق فورۋمىندا ەلباسى الەمدىك قوعامداستىقتى شىنايى ادامگەرشىلىككە, توزىمدىلىككە جانە شىدامدىلىققا نەگىزدەلگەن ءححى عاسىرداعى الەمدى قۇرۋدىڭ جاڭا «G-Global» قاعيدالارىن قۇرۋعا شاقىردى.
حالىقارالىق ەكونوميكالىق ساياساتتى ودان دا كونسترۋكتيۆتى قۇرۋ جانە داعدارىسقا قارسى جاھاندىق شەشىمدەر ىزدەستىرۋ ماقساتىندا ول قازىرگى «G 20» ۇنقاتىسۋ ءپىشىنىنە قوسىمشا رەتىندە «G-Global» ەلدەرى توبىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن العا تارتتى. فورۋم شەڭبەرىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى استانادا الەمدىك داعدارىسقا قارسى جوسپارىن جاساۋ ءۇشىن داعدارىسقا قارسى بۇكىلالەمدىك كونفەرەنتسيا وتكىزۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى ايتتى. مۇنىڭ وزىندە الەمدى ەكونوميكالىق وزگەرتۋ جۇمىستارى بۇۇ-نىڭ قامقورلىعىمەن ءوتۋ كەرەكتىگى اتاپ ءوتىلدى. مۇنداي قاجەتتىلىك ەكونوميكانىڭ بارلىق ۇدەرىستەرىنىڭ ۇدەمەلى جاھاندانۋىمەن ەرىكسىز قابىلدانىپ وتىر, ول بۇۇ قىزمەتىنىڭ ەكونوميكالىق قۇراماسىنىڭ پاراديگماسىن اۋىستىرۋدى مەڭزەيدى. سونداي-اق, ەلباسى الەم داعدارىسى سەبەپتەرىن بولجاۋ جانە جويۋ ۆاليۋتالىق جانە ساۋدا-ەكونوميكالىق رەتتەۋ سالاسىنداعى الەمدىك قۇرىلىمدار جۇمىسىنىڭ باستى ءمانى بولۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. 2012 جىلعى 21 جەلتوقساندا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ قارارىمەن استانا قالاسىندا داعدارىسقا قارسى بۇكىلالەمدىك كونفەرەنتسيا وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىستى بۇۇ-عا قاتىسۋشى بارلىق 193 ەل قولدادى.
استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ حالىقارالىق ەكونوميكالىق كۇن ءتارتىبىن قالىپتاستىرۋداعى كوپپوليارلى الەمنىڭ لوگيكاسىن جەتكىزۋشى رەتىندە ءرولىنىڭ ءوسۋىن ەسەپكە الا وتىرىپ, اعىمداعى جىلدا قازاقستانعا VI استانا ەكونوميكالىق فورۋمى مەن داعدارىسقا قارسى بۇكىلالەمدىك كونفەرەنتسيا شەڭبەرىندە «G 20»-نىڭ رەسەيلىك وكىلدىگىنىڭ اۋتريچ-شاراسىن وتكىزۋ سەنىپ تاپسىرىلدى. بۇكىلالەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ نەگىزىن سالۋشى جانە اتقارۋشى توراعاسى داۆوس كلاۋس شۆابتىڭ پىكىرىنشە, كاپيتاليستىك جۇيە جانە ونىڭ بۇگىنگى ءپىشىنى قازىرگى زامان ۇلگىسىمەن ۇيلەسپەيدى. وسىعان بايلانىستى ساياسي جانە قارجى يستەبليشمەنتىنە ىنتىماقتاستىقتىڭ «جاڭا ءستيلىن» قۇرعان دۇرىس بولادى, ول پايدا بولىپ جاتقان قيىنشىلىقتاردى بىرلەسە جەڭۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇل – قازاقستاننىڭ ءابسوليۋتتى مويىندالۋى
2013 جىلى VI استانا ەكونوميكالىق فورۋمى مەن داعدارىسقا قارسى بۇكىلالەمدىك كونفەرەنتسيا پىكىرتالاسىنا الەمنىڭ 12 مىڭ دەلەگاتى, سونىڭ ىشىندە دۇنيەجۇزىنىڭ 136 ەلىنەن 3200-دەن استام وكىل قاتىستى. ورتالىق بانكتەر باسشىلارى, ەكونوميكا جانە قارجى مينيسترلەرى دەڭگەيىندە وتكىزىلگەن العاشقى داعدارىسقا قارسى بۇكىلالەمدىك كونفەرەنتسيا الەمدىك ەكونوميكانى ساۋىقتىرۋ بويىنشا الداعى بىرلەسكەن ارەكەتتەردىڭ شەگىن انىقتادى. استانادا داعدارىسقا قارسى بۇكىلالەمدىك كونفەرەنتسيا قازىرگى زاماننىڭ نەگىزگى پروبلەمالارىن بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ جانە «G 20» ەلدەرى توبى وكىلدىگىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن ەلدەردى داعدارىسسىز الەمگە ىلگەرىلەتۋدە ءبىرتۇتاس وقيعاعا اينالدى. مۇنىڭ وزىندە كونفەرەنتسيا بۇۇ شەڭبەرىندە ۇزىلگەن پىكىرتالاستاردى جالعاستىرىپ قانا قويعان جوق, سونىمەن قاتار, الەمدىك داعدارىسقا قارسى ديسكۋرستا وزىندىك مارتەبەسى, ورنى جانە ماڭىزى بار دەربەس فورمات رەتىندە قالىپتاستى.
VI استانا ەكونوميكالىق فورۋمى مەن داعدارىسقا قارسى بۇكىلالەمدىك كونفەرەنتسيانىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا ءسوز سويلەگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «G-Global» كوممۋنيكاتيۆتىك تۇعىرناماسىنىڭ نەگىزىندە حالىقارالىق ءوزارا ارەكەت ەتۋ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. بۇۇ-نىڭ داعدارىسقا قارسى جوسپارىن جاساۋعا حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ جوعارى نازارى جاعدايىندا «G-Global» ينتەراكتيۆتى تۇعىرناماسى داعدارىسقا قارسى ساياساتتىڭ جاڭا اكتسەنتتەرىن عانا ەمەس, ەسكى ويلاۋ ستەرەوتيپتەرىنەن ەركىن ءداۋىردىڭ جاڭا دۇنيەتانىمىن قالىپتاستىراتىن جاھاندىق كوممۋنيكاتسيا بولىپ تابىلادى. جىلدار كوكجيەگىندە الەمدى بۇگىنگى ميلليارد ادامنىڭ ساناسىندا كونتۋر قالىپتاسقان شىندىق قانا كۇتەدى. سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا وتكەن «G 20» سامميتىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوپتەگەن دامىپ كەلە جاتقان ەلدەردىڭ كوزقاراستارى اسا ماڭىزدى شەشىم قابىلداعان كەزدە تۇپكىلىكتى نازارعا الىنبايتىنىن اتاپ ءوتتى. «...قازاقستان سەكىلدى ەلدەردىڭ داۋسى تىڭدالۋى ءۇشىن مەن ەكى جىل بۇرىن G-Global جوباسىن العا تارتتىم. بۇل «G 8» جانە «G 20»-نىڭ بالاماسى ەمەس, ول اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتيۆتىك الاڭ رەتىندە ىسكە اسىپ جاتقان عالامدىق ءۇنقاتىسۋدىڭ قوسىمشا قۇرالى», – دەدى ەلباسى.
سامميت شارالارى شەڭبەرىندە بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋن ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ حالىقارالىق ساياساتىن قالىپتاستىرۋداعى قازاقستاننىڭ ءرولىن جوعارى باعالادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا ول بىلاي دەپ اتاپ ءوتتى: «قازاقستاندى «G 20» سامميتىنە شاقىرۋ ەلدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنداعى تابىستارى مەن جەتىستىكتەرىن ءابسوليۋتتى مويىنداۋ, ونىڭ حالىقارالىق مارتەبەسىنىڭ ارتقانى, سونداي-اق, مەملەكەتتىڭ جاھاندىق ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋدەگى ءرولىنىڭ كۋاسى دەپ بىلەمىن. ءسىز قازاقستاندى وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن ەلگە اينالدىردىڭىز جانە مۇنىڭ بارىنە ءسىزدىڭ ليدەرلىك قاسيەتىڭىزدىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىلىپ وتىر. بۇۇ-نىڭ داعدارىسقا قارسى جوسپارىن الەم مەملەكەتتەرىنىڭ كوپشىلىگىنىڭ جاساۋ جانە قابىلداۋ ءۇردىسىن ودان ءارى دەموكراتيالاۋ جانە عالامشاردىڭ ءاربىر تۇرعىنىنا شىن مانىندە عالامشارلىق ءمانى بار جوبا جاساۋعا تىكەلەي قاتىسۋعا قۇقىق بەرۋ ماقساتىندا G-Global ۆيرتۋالدى پىشىنىندە پىكىرتالاس ۇزدىكسىز تۇزىمدە جۇرگىزىلەدى. 2014 جىلدىڭ مامىر ايىندا VII استانا ەكونوميكالىق فورۋمى كەزىندە وتكىزىلەتىن ءىى داعدارىسقا قارسى بۇكىلالەمدىك كونفەرەنتسيادا الەمدىك قوعامداستىق بۇۇ-نىڭ بۇكىلالەمدىك داعدارىسقا قارسى جوسپارى جوباسىن قابىلداۋى ءتيىس, ونى جۇزەگە اسىرۋ جاھاندىق ەكونوميكانىڭ جانە تۇتاستاي العاندا, وركەنيەتتىڭ الداعى تاعدىرىن بەلگىلەيدى». الەمدىك قوعامداستىق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتى مۇمكىننىڭ جانە مۇمكىن ەمەستىڭ شەگىن كەڭەيتۋ قابىلەتى بار ليدەر رەتىندە مىنەزدەمە بەرە وتىرىپ, ونىڭ قازىرگى زاماننىڭ جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىن قالىپتاستىرۋداعى رولىنە جوعارى باعا بەرەدى.
ونىڭ شىن مانىندە ۇزدىك باستامالارىن جان-جاقتى قولداي وتىرىپ, الەم عالىمدارى مەن ساياساتكەرلەرى جاھاندىق تۇرلاۋسىزدىق جاعدايىندا قازاقستان باسشىسىنىڭ ناق ءوزى قازىرگى زاماننىڭ ايقىنداۋشى مەينستريمىنە اينالعان جاڭا ەكونوميكالىق دامۋ ىقپالىن انىقتاي العانىن اتاپ وتەدى. جەر بەتىن توپان سۋ باسا المايدى, ارقاشان كۇن بار, دەيدى. داعدارىس پەن الاساپىران الەم ەكونوميكاسىن كۇيزەلتپەس ءۇشىن ونىڭ قارجىلىق نەگىزىن ىرگەلى تۇردە تۇراقتى ەتۋ قاجەت. بۇل بۇگىنگى تاڭدا بارلىق وركەنيەت باسىمدىقتارىنىڭ ارتىقشىلىعى بولىپ تابىلادى.
سەرىك نوگەربەكوۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى.