شالعايداعى سىلەتى, توقتا, اباي, پانفيلوۆ اتالاتىن اۋىلدارعا الىپ باراتىن ءجۇز بالەنباي شاقىرىمداي تاقىر-تۇقىر جول جارتىلاي بولسا دا جوندەلىپ قالىپتى. بۇل كۇندەرى امانتاي ءمۋسيننىڭ جىلقىلارىن ەلىمىزدەگى «جىلقى شارۋاشىلىعى مال ازىعىن ءوندىرۋ عىلىمي-زەرتتەۋ سەرىكتەستىگى» قولعا الىپ, بىرلەسىپ جۇمىس جاساۋدا. ماقساتتارى – بۇلانبايدا جىلقى زاۋىتىن اشۋ.
شالعايداعى سىلەتى, توقتا, اباي, پانفيلوۆ اتالاتىن اۋىلدارعا الىپ باراتىن ءجۇز بالەنباي شاقىرىمداي تاقىر-تۇقىر جول جارتىلاي بولسا دا جوندەلىپ قالىپتى. بۇل كۇندەرى امانتاي ءمۋسيننىڭ جىلقىلارىن ەلىمىزدەگى «جىلقى شارۋاشىلىعى مال ازىعىن ءوندىرۋ عىلىمي-زەرتتەۋ سەرىكتەستىگى» قولعا الىپ, بىرلەسىپ جۇمىس جاساۋدا. ماقساتتارى – بۇلانبايدا جىلقى زاۋىتىن اشۋ.
الدا جىلقى جىلى كەلە جاتىر. سىلەتى دالاسىنىڭ قىسى بەت قاراتپايدى. ءۇيىر-ءۇيىر جىلقىنى امان ساقتاپ قالۋ – پارىز. بىلتىر قاتال قىستا 4 تابىنعا ءبولىپ باقتىق. وڭاي شارۋا ەمەس. قازىر جىلدىڭ اياعى, جىلقىشىلاردى جيناپ, ءبىر قورىتىندى جاسايىق دەپ ەدىك, اۋىلعا ءبىر كەلىپ قايتساڭ, دەگەن امانتاي اعامىزدىڭ ءوتىنىشىن جەردە قالدىرعىمىز كەلمەي قيان شەتتە جاتقان اۋىلعا قاراي شىققانىمىز دا وسى سەبەپتەن ەدى. بۇلانباي بولىمشەسى سىلەتى اۋىلدىق اۋماعىنا قارايدى. امانتاي مۋسين «التاي-قارپىق-سايدوللا-سارىتوقا» دەپ اتالاتىن شارۋا قوجالىعىن باسقارادى. قيان شەتتەگى اۋىلعا باس-كوز بولىپ وتىر. ءبىز كەلگەن كەزدە اۋىلعا 3 بالاسى بار, ايەلى مۇعالىم, ءوزى مەحانيزاتور تەمىربولات ابەنوۆ دەگەن ازامات كوشىپ كەلىپ جاتىر ەكەن. شارۋاشىلىق اۋىلعا تۇگەلدەي كومىرلەرىن, وتىن-سۋلارىن جەتكىزىپ بەرىپتى. شوپتەرى ءۇيۋلى, مالعا, قۇسقا جەمازىق بار. قىسقا دايىن.
سۋ دەمەكشى, اۋدان ورتالىعى تۇرعىندارىنىڭ ارمانىنا اينالعان سۋ بولسا, بۇلانبايدا ءار ۇيگە سۋ تارتىلىپ بەرىلگەن. جىلقىشىلار بيىل 400 ق ۇلىن الىپتى. الداعى جىلى اماندىق بولسا, 1000 ق ۇلىنعا جەتكىزبەكشى. امانتاي اعامىز ىرگەتاسىن قالاعان اۋداننىڭ جىلقى زاۋىتى ەڭبەككەرلەرىنىڭ جىلدىق قورىتىندىسىن شىعارىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرى كۇنىنە وراي دۋلات مۋسين باسقارىپ وتىرعان «التاي-قارپىق, سايدالى-سارىتوقا» شق جيىن وتكىزدى. جىل قورىتىندىسى بويىنشا جىلقىشىلارعا ءبىر-بىردەن جىلقى سىياقىعا بەرىلدى. بارىنەن بۇرىن, مەكتەپتە وتكەن جيىندا جىلقىشىلاردىڭ اراسىندا وتىرعان بالاڭ جىگىت كوزىمىزگە تۇسە بەردى.
– مەنىڭ اتى-ءجونىم ەرتاي راقىمجانوۆ, ەكى بالام, ايەلىم بار. كوكشەتاۋداعى كوكشە اكادەمياسىن تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى ماماندىعى بويىنشا ءبىتىردىم. قازىر امانتاي اعامنىڭ اۋىلىندا مۇعالىممىن, جازدا شارۋاشىلىق جۇمىستارىمەن اينالىستىم. اۋىلىمىزعا شاعىن ءبىر كلۋب سالۋعا كومەكتەسسەڭىز, جىگىتتەر ءبارىمىز اسار جاساپ بىرگە ءجۇرەر ەدىك. قالادا جۇرگەن جاستار اۋىلعا كەلسىن, اۋىلدى ءبىرگە وركەندەتەيىك. ەلباسىنىڭ «ديپلوممەن – اۋىلعا!» اتتى شاقىرۋىنا وسىلاي ءۇن قوسايىق! – دەدى ول.
شارۋاشىلىقتىڭ دا, تۇرعىنداردىڭ دا مالىن تولىق قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 1400 توننا ءشوپ شاپقان مۇعالىم-مەحانيزاتور ەرتاي راقىمجانوۆ سىياقىعا جىلقى الدى. كەلگەن جىلى تەگىن سوعىمعا ءبىر جىلقى, كومىر, اعاش, جەمشوپ بەرىپ قولداۋ كورسەتتى, دەيدى ەرتاي باۋىرىمىز. جالپى, شارۋاشىلىق بويىنشا 17 جىلقىشى, 8 مەحانيزاتور, تابىنشىلار بار, بارلىعى 30-داي ادام ەڭبەك ەتۋدە. بارلىعى 20 مەن 45 اراسىنداعى بالالى-شاعالى, اۋىلعا ومىرلەرىن ارناعان قازاق جىگىتتەرى.
امانتاي اعانىڭ ءوز قاراجاتىنا سالعان بىرنەشە ۇيلەردى ارالاپ كوردىك. جاستاردى جىلقىشى, مالشى, مەحانيزاتور بول دەپ شاقىرۋمەن كەلەدى. الدىڭعى جىلدارى اۋداندىق بيۋدجەت قارجى ءبولىپ, باستاۋىش سىنىپتار ءۇشىن شاعىن مەكتەپ تە سالىپ بەردى. مەكتەپ جانىندا شاعىن ورتالىق بار. كەلەسى جىلى 1-ءشى سىنىپقا باراتىن 14 بالا بار. ءمۋسيننىڭ ەندىگى ويى بيە ساۋاتىن, قىمىز وندىرەتىن تسەح اشۋ, شۇجىقحانا جاساۋ, شالعايداعى اۋىلدى قاتارعا قوسىپ, وركەندەتۋ ءۇشىن جاس ماماندار كەلسە, ەڭبەك ەتسە دەپ ارماندايدى. امانتاي اعا ومبىمەن كورشىلەس بۇلانباي اۋىلىنان جۇرت كوشىپ كەتە بەرسە, ەلدىڭ, جەردىڭ جاعدايى, بولاشاعى نە بولماق دەپ ويلايدى. ءومىرىنىڭ 40 جىلىن جىلقى باعىپ ات ۇستىندە وتكىزىپتى. وسىنداي تاباندى, بىربەتكەي, تىك مىنەزدى, ۇلتىم دەيتىن ۇلتانى بولماسا ايدالادان اۋىل جاساپ نەسى بار؟! ج.ۇشكەمپىروۆتىڭ كەلىپ, وسى جەردەن 200 جىلقى ساتىپ الۋى تەگىن ەمەس.
كەزىندە اۋىل تاراپ كەتتى. ەكى-ءۇش ءۇي عانا قالدى. بوس قالعان ۇيلەردىڭ بىرىنە امانتاي اعامىز كوشىپ كەلەدى. جىلقى وسىرۋگە سۇرانىپ-اق تۇرعان جەر, اتا-بابا جولىن قۋىپ, وسى كۇنگى جاڭا قازاق بايىنىڭ ۇلگىسىن جاساپ, ەلگە, وزگە جۇرتقا تانىتۋ ماقسات ەتتى. جاقسى ءومىر ءسۇرۋ, بايلىققا قول جەتكىزۋ وڭاي ەمەس, ناعىز بەينەت. كەزىندە سىلەتى دالاسى, بۇلانباي ماڭايىندا اققوشقار-سايدالى, ءماتى-داۋلەن سەكىلدى جىلقىلارىنىڭ سانى 10-15 مىڭعا جەتكەن قازاق بايلارى بولىپتى.
قازىر شارۋاشىلىق ءداستۇر بويىنشا كىشى ۇلى دۋلات مۋسينگە تابىس ەتىلگەن. جۇبايى كۇلاش اپاي ەكەۋى 9 بالا تاربيەلەپ ءوسىردى. ءبارى دە جوعارى وقۋ ورىندارىن ءبىتىردى, وتباسىلى بولدى. ۇلدارى تەمىرعالى, مارات, دۋلات, مونتاي شەتتەرىنەن قازاقشا جانە ەركىن كۇرەستەن ەلىمىزدىڭ چەمپيونى اتانعاندار, كىشكەنتايلارىنان اكەلەرىنە كومەكتەسىپ, جىلقى باعۋدىڭ قىر-سىرىن دا ءبىلىپ ءوستى. قىزدارى دا ءۇيلى-باراندى. مىنە, اۋىلدىڭ اۋىل بولىپ قالۋىنا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى امانتاي ءمۋسيننىڭ ەڭبەگى ءۇلكەنگە ۇلاعات, كىشىگە عيبرات.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان».
پاۆلودار وبلىسى,
ەرتىس اۋدانى.