كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە قوستاناي وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى, ايماقتاعى مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا ارنالعان بريفينگ بولدى. وندا وبلىس اكىمى نۇرالى سادۋاقاسوۆ بايانداما جاساپ, جۋرناليستەردىڭ قويعان سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە قوستاناي وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى, ايماقتاعى مەملەكەتتىك جانە سالالىق باعدارلامالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا ارنالعان بريفينگ بولدى. وندا وبلىس اكىمى نۇرالى سادۋاقاسوۆ بايانداما جاساپ, جۋرناليستەردىڭ قويعان سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
باياندامادان ۇققانىمىز, قوستاناي وبلىسى – الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى جاقسى ءارى تۇراقتى, سەرپىندى دامىپ جاتقان ءوڭىر. وبلىستىڭ ەكونوميكالىق جانە رەسۋرستىق الەۋەتى قۋاتتى بولعاندىقتان, حالىقارالىق جانە سىرتقى ەكونوميكالىق بايلانىستاردى ەركىن دامىتۋعا مۇمكىندىكتەر مول كورىنەدى. ارينە, وبلىستىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق بايلانىستارىن دامىتۋعا گەوگرافيالىق ورنالاسقان جەرى ءوز تيىمدىلىگىن بەرىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, قوستاناي ايماعى ءوز ەلىمىزدىڭ اقمولا, اقتوبە, قاراعاندى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىمەن, سونداي-اق, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ قورعان, ورىنبور, چەليابى وڭىرلەرىمەن شەكارالاسادى.
وبلىس اكىمى ءوڭىردىڭ تابيعي بايلىقتارعا باي ەكەنىن ايتا كەلىپ, كەن ءوندىرۋ كەشەندەرى مەن ماشينا جاساۋ وندىرىستەرىنىڭ تابىستى جۇمىستارىنا توقتالدى. قۇرىلىس سالاسىنىڭ دا قارقىندى دامىپ جاتقاندىعىن ايتتى. ءسويتىپ, بيىلعى جىلى 5 ملن. توننا بيداي ءدانىن جيناپ, ونىڭ 2 ملن. تونناسىن ەكسپورتتاۋدى كوزدەپ وتىرعان استىقتى وبلىس تا اۋىل شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە دە كوپ ءمان بەرىلىپ جۇرگەنىن تىلگە تيەك ەتتى. وبلىستىڭ تولىق جاعدايى تۋرالى ايقارما بەتىمىزدە ءتۇرلى سالالار بويىنشا ماقالالار جاريالاندى. ال ءبىز, بريفينگتىڭ ەكىنشى سۇراق-جاۋاپ بولىمىنە ويىسساق.
جۋرناليستەر الدىنداعى بايانداماسىنىڭ «بىسمىللاسىنەن» باسقاسىن تولىق ورىس تىلىندە سويلەپ شىققان وبلىس اكىمىنىڭ قىلىعى قازاق ءتىلدى قاۋىمنىڭ نارازىلىعىنا بىردەن ىلىكتى. «جاس قازاق» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى ەلباسىنىڭ جولداۋىنداعى مىندەتتەردىڭ وبلىستاعى ورىندالۋ بارىسى تۋرالى سۇراي كەلىپ: «مەملەكەت باسشىسى سول جولداۋىندا انا ءتىلىمىز تۋرالى دا ناقتى ايتتى. وندا «ءار قازاق انا تىلىندە سويلەۋدى وزىنەن باستاسا, مەملەكەتتىك ءتىل كونستيتۋتسياداعى مارتەبەلى ورنىن الدەقاشان يەلەنگەن بولار ەدى», دەدى. اكىم مىرزا, وسى مەملەكەتتىك ماسەلەنى ءسىز وزىڭىزدەن باستاپ كوردىڭىز بە؟» – دەپ سۇراق قويدى.
– مەن انا تىلىمدە سويلەۋدى وزىمنەن باستاعانمىن. اتتەگەن-ايى, ءالى تولىق مەڭگەرە الماي ءجۇرمىن. سەبەبى, كەزىندە ورىس مەكتەبىندە وقىپ, جوعارى وقۋ ورنىن دا سول تىلدە ءبىتىردىم. بارىڭىزگە بەلگىلى, كەڭەس وداعى داۋىرىندە قوستاناي وبلىسىنداعى جەر يەسى, ەل يەسى بولعان قازاقتىڭ سانى جالپى تۇرعىنداردىڭ 17 پايىزىن عانا قۇرايتۇعىن. شۇكىر ەتەرلىگى – بۇگىندە 38 پايىزدان اسىپ وتىرمىز. قازىرگى تاڭدا بارلىق اۋدان ورتالىقتارىندا قازاق ءتىلىن وقىتىپ, ۇيرەتەتىن ورتالىقتار جۇمىس ىستەپ جاتىر. ولاردا 11 مىڭنان استام ادام مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋگە ارەكەت ەتىپ ءجۇر. 2005 جىلدان بەرى وبلىستا 14 مەكتەپ سالىنعان بولسا, ونىڭ 12-ءسى قازاق مەكتەبى. بۇيىرتسا, بۇل تۇرعىداعى ىستەرىمىزدى ءالى دە ىلگەرىلەتە تۇسەمىز دەگەن نيەت بار. ال وزىمە قايتا ورالسام, ازداعان ۋاقىت بەرىڭىزدەر, انا ءتىلىمىزدى تولىق مەڭگەرۋگە ۋادە ەتەمىن, – دەپ جاۋاپ بەردى ن.سادۋاقاسوۆ. كەمشىلىكتى مويىنداۋ دا – ازاماتتىق.
قوستاناي وبلىسى تۋرالى اڭگىمە قوزعالسا, تورعاي ءوڭىرى مەن ارقالىق قالاسى نازاردان تىس قالمايتىنى ءمالىم. بۇل جولى دا ايتىلعان ايماق تۋرالى سۇراقتار قويىلدى. ءوڭىر باسشىسىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كوپ كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ ىشىندە مونوقالالار باعدارلاماسى وتە وزەكتى. بۇل ۇدەرىس ايماقتاعى بيزنەستىڭ, ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋى مەن ەل ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنا, ەكونوميكالىق تۇراقتىلىققا ءوز سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر. بۇل رەتتە الەۋەتى تومەن ارقالىق قالاسىن دامىتۋعا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپتى. «بۇرىنعى وبلىس ورتالىعىنىڭ تاعدىرىنا كوپتىڭ كوڭىلى الاڭداۋلى. بۇل پروبلەما اسىرەسە, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ نازارىندا ەكەنىن جاقسى بىلەمىز. شىندىعىن ايتقاندا, ارقالىق قالاسىنىڭ جاعدايى وڭاي ەمەس. الايدا, بىرنەشە جىل بۇرىنعى كۇيىنەن اجەپتاۋىر جاقساردى دەۋگە اۋىز بارادى. حالىق سانى تۇراقتاپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى. ءسويتىپ, بۇل جەرگە بيزنەس تە كەلە باستادى», – دەدى ن.سادۋاقاسوۆ.
سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ارقالىق–شۇباركول» تەمىرجولىن سالۋ جونىندە قابىلداعان شەشىمى قالانىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدا ساۋىعۋىنا ايتارلىقتاي ىقپال ەتىپ جاتقانىن ايتتى. دەگەنمەن, ءالى دە بىرقاتار ماسەلەلەردىڭ دە بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «ارقالىق قالاسىنداعى اعىمداعى ماسەلەنىڭ ءبىرى – ءىشى بوس جانە قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە جاتپايتىن قۇرىلىستار. بۇگىندە 117 تۇرعىن ءۇي مەن 39 عيمارات وسى ساناتقا جاتقىزىلعان. قىسقا مەرزىمدە ولاردى ىسىرىپ تاستاۋ كەرەك. ويتكەنى, بۇل قۇرىلىستاردىڭ سىرتقى پوشىمى حالىقتىڭ كوڭىل-كۇيىنە, جالپى الەۋمەتتىك احۋالعا جاعىمسىز اسەر ەتىپ, قالاعا ينۆەستورلاردىڭ تارتىلۋىن تەجەيدى», – دەدى ءوڭىر باسشىسى.
قوستاناي ايماعى – قازاققا ۇلت ۇستازدارىن بەرگەن ءوڭىر. حالقىمىزدى بىلىمگە شاقىرىپ, ءالىپبيدى ۇيرەتكەن, دۇنيە عىلىمىنا جول كورسەتكەن ۇلت ۇستازدارى ىبىراي التىنسارين مەن احمەت بايتۇرسىنوۆ تا, قازاقتا العاشقى بولىپ رومان جازۋشىلار مىرجاقىپ دۋلاتوۆ پەن سپانديار كوبەەۆ تە, قازاقتىڭ تۇڭعىش عالىمى شوقان ءۋاليحانوۆ پەن ءبىرىنشى جۋرنال شىعارۋشى مۇحامەدجان سەرالين دە وسى ءوڭىردىڭ پەرزەنتتەرى. وسىعان وراي, وبلىستاعى مادەني-تاريحي جادىگەرلەردى قورعاۋعا جانە قالپىنا كەلتىرۋگە بايلانىستى, سونداي-اق ەلگە تۇتقا بولعان تۇلعالارعا كورسەتىلىپ جاتقان قۇرمەتكە قاتىستى سۇراق قويدىق.
– بۇرناعى جىلى ءىلياس وماروۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتتىك. سول سياقتى مادەني-رۋحاني شارالار وبلىسىمىزدا ءجيى ۇيىمداستىرىلىپ تۇرادى. نەگىزى, قوستانايدا ابايدىڭ, ىبىرايدىڭ جانە شوقاننىڭ, احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ ەسكەرتكىشى بار. بۇلاردان باسقا دا مەملەكەتتىك قايراتكەرلەر مەن ايگىلى اقىن-جازۋشىلارعا لايىقتى قۇرمەت كورسەتىپ, كوشەلەر مەن مەكتەپتەرگە اتىن بەرۋ تۋرالى ۇسىنىستار بۇگىندە كوپتەپ ايتىلىپ ءجۇر. بۇل ۇسىنىستاردى ورىندى دەپ ويلايمىز. وعان قوسا ولارعا ەسكەرتكىشتەر تۇرعىزۋ ماسەلەسىن دە زاڭعا ساي شەشۋگە بولادى. بۇيىرتسا, ۇلتتىڭ رۋحاني قازىناسىنا قاجەت شارالار تولىعىمەن شەشىمىن تابادى, – دەدى وبلىس اكىمى.
قوستاناي ءوڭىرى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ءۇش بىردەي وبلىسىمەن شەكارالاساتىنىن جوعارىدا ايتتىق. كەلەسى سۇراق شەكارا سىزىعىنا جاقىن تۇرعان اۋىلداردىڭ تۇرعىندارى كۇن سايىن ازايىپ, بىرتىندەپ جويىلىپ بارا جاتقاندىعى جونىندە بولدى. اكىمنىڭ سوزىنە قاراعاندا, شەكارا ماڭىندا بولاشاعى جوق اۋىلدار بار, ولاردىڭ جالپى سانى وبلىستا 60-تان اساتىن كورىنەدى. ونداي اۋىلدار مەملەكەتتىك كومەكتەن تىس قالماعانىمەن, ول ەلدى مەكەندەرگە ينفراقۇرىلىم جاساپ, ينۆەستيتسيا قۇيۋدان ەشقانداي پايدا جوق. دەسە دە, جىل سايىن حالقىنىڭ سانى كوبەيىپ جاتقان وبلىستا الەۋمەتتىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن بارلىق ءىس-شارا اتقارىلىپ جاتىر ەكەن.
جۋرناليستەردىڭ ءتۇرلى سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرگەن وبلىس اكىمى جينالعان قاۋىمدى الداعى جاڭا جىل مەرەكەسىمەن قۇتتىقتادى. ايتقانداي, شارا بارىسىندا التاي ابيبۋللاەۆ وبلىس اكىمدەرىمەن جۇرگىزىلگەن بريفينگتەر وسىمەن اياقتالعانىن مالىمدەدى. ءسويتىپ, اعىمداعى ايدىڭ 27 جۇلدىزىندا ورتالىقتىڭ بريفينگىنە استانا قالاسىنىڭ اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ كەلەتىنىن ايتتى.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».