جۇما, 7 جەلتوقسان 2012 7:25
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى سابىر ءبىلال ۇلى نيازبەكوۆتىڭ تۋعانىنا – 100 جىل
سابىر ءبiلال ۇلى نيازبەكوۆ 1912 جىلى جەلتوقسان ايىنىڭ 15 جۇلدىزىندا اقمولا وبلىسىنا قاراستى استراحان اۋدانىنىڭ «ورنەك» اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ەڭبەك جولىن 1928 جىلى قاراعاندى وبلىسىنىڭ اقمولا اۋدانىنداعى №17 اۋىلدىق كەڭەس حاتشىسىنان باستاعان ول قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ ءتوراعاسى قىزمەتىنە دەيىن ءوسىپ, ۇلكەن ءومىر جولىنان ءوتتى. س.ب.نيازبەكوۆ 1965-1978 جىلدار ارالىعىندا كسرو جوعارعى كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولدى.
جۇما, 7 جەلتوقسان 2012 7:25
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى سابىر ءبىلال ۇلى نيازبەكوۆتىڭ تۋعانىنا – 100 جىل
سابىر ءبiلال ۇلى نيازبەكوۆ 1912 جىلى جەلتوقسان ايىنىڭ 15 جۇلدىزىندا اقمولا وبلىسىنا قاراستى استراحان اۋدانىنىڭ «ورنەك» اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ەڭبەك جولىن 1928 جىلى قاراعاندى وبلىسىنىڭ اقمولا اۋدانىنداعى №17 اۋىلدىق كەڭەس حاتشىسىنان باستاعان ول قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ ءتوراعاسى قىزمەتىنە دەيىن ءوسىپ, ۇلكەن ءومىر جولىنان ءوتتى. س.ب.نيازبەكوۆ 1965-1978 جىلدار ارالىعىندا كسرو جوعارعى كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولدى. قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنە 6 مارتە, كسرو جوعارعى كەڭەسىنە 3 مارتە دەپۋتات بولىپ سايلاندى. قازاقستان كومپارتياسىنىڭ پلەنۋم جانە بيۋرو مۇشەسi بولدى, بiرنەشە رەت رەسپۋبليكالىق, وداقتىق پارتيا سەزدەرiنiڭ دەلەگاتى جانە قۇرامىنا سايلاندى. 3 مارتە لەنين (1971, 1973, 1976 ج.ج.), 2 مارتە ەڭبەك قىزىل تۋ (1957, 1962 ج.ج.) وردەندەرiمەن جانە ونداعان مەدالدارمەن ماراپاتتالدى.
سابىر ءبiلال ۇلى – الاشتىڭ الىپ ازاماتتارىنىڭ ءوسiپ-وركەندەۋiنە ۇلكەن ۇلەس قوسقان, ناردىڭ جۇگiن كوتەرگەن, تازالىقتىڭ, ەڭبەكقورلىقتىڭ, وتانسۇيگiشتiكتiڭ ۇلگiسiن كورسەتكەن قايتالانباس تۇلعا دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولماس. ءتۇر-تۇسiنە, ۇلتىنا قاراماي بۇكiل قازاقستان حالقى سىيلاپ وتكەن, تازا نيەتپەن ولارعا ادال قىزمەت كورسەتكەن, بار جiگەرiن, اقىل-پاراساتىن ەلiنiڭ كوركەيۋiنە, تۋعان قازاقستاننىڭ ابىرويىن ارتتىرۋعا ارناعان, ءوز ويىن بۇكپەسiز ايتۋ ارقىلى «تۋراسىن ايتىپ تۋعانىنا جاقپاعان», اردىڭ, تەكتiلiكتiڭ ەنشiسiن يەلەنگەن ازامات ەدi. جۇزدەگەن ادامدارعا قورعان بولعان, مىڭداعان ادامداردى جەبەگەن سابىر ءبiلال ۇلىنىڭ ەسiمi, ول كiسiنi كورگەن, قىزمەتتەس بولعان ءار ادامنىڭ كوڭiلiنەن بۇل ءفاني جالعاندا كەتپەيتiن بولار.
قازاقستاننىڭ باتىسى مەن شىعىسىندا, سولتۇستiگi مەن وڭتۇستiگiندە ءسابەڭ بولماعان ەلدi مەكەن جوق شىعار جانە ول جاي ارالاۋ ەمەس, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتiك, مادەني سالالاردى كوتەرۋگە باس بولۋ, ناقتى كومەك كورسەتۋ جانە ونى مۇقيات تەكسەرۋ ارقىلى كوپتەگەن جاڭالىقتاردى iسكە اسىرۋعا ەڭبەك ەتتi. جەرگiلiكتi ونەركاسiپ سالاسىنا, الىستاعى مالشىلاردىڭ مۇقتاجىن ۋاقىتىمەن قامتاماسىز ەتۋگە, ولاردىڭ قىسقى جانە جازعى قونىستارىندا مونشا, دۇكەن, كوشپەلi اۆتولاۆكالار مەن اۆتوكلۋبتاردىڭ جۇمىسىنا دەگەن قامقورلىق ايرىقشا بولدى. جوعارعى كەڭەس سەسسيالارىندا, تورالقا ءماجiلiستەرiندە وسى ماسەلەلەر جيi قارالىپ تۇردى.
سابىر ءبiلال ۇلىنىڭ تالاپكەرلiگiنەن, ادالدىعىنان جايباسارلار ءسۇرiنiپ, جاعىمپازدار كۇيiنiپ جاسقانشاقتاپ تۇراتىنداي سەزiلەتiن. وسىنداي جايلارعا سابەڭ قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولعان جىلدارى قاراماعىندا ءبىزدىڭ 10 جىل جوعارعى كەڭەس تورالقاسىنىڭ حاتشىسى بولىپ قىزمەت اتقارعان كەزدە كوزiمiز ابدەن جەتكەن بولاتىن. ادiلەتتiلiك, ادامگەرشiلiك, ءتارتiپتiلiك, ۇلىلىق دەگەن ۇعىمدار ول كiسiنiڭ جاڭىلماس مiنەزi, شاڭ باسپاعان «قارۋى» جانە قۇرالى ەكەنiنە, وسى ۇلگiمەن كوپتەگەن ادامداردى تاربيەلەگەنiنە كۋاگەرلەر از ەمەس ارينە.
قازاقستاننىڭ ەلەۋلi ەلدەر قاتارىنا قوسىلا باستاۋى سول حح عاسىردىڭ 60-70-جىلدارىندا ايقىندالا ءتۇستi. وعان قىزىعۋشىلار سانى الىس, جاقىن شەتەلدەردەن كوبەيدi, بiزدiڭ ەلگە ساپارلارى ءۇستi-ۇستiنە ۇدەي بەردi. ءارينە, وعان ەلiمiزدiڭ بiرتۋار ۇلى ءدىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ اتاق-ابىرويى بiردەن-بiر سەبەپكەر بولعانىن اتاپ وتسەك, ەكiنشi جاعىنان, ول كiسiنiڭ جانىندا سەنiمدi سەرiكتەرiنiڭ بولعانىن, سولاردىڭ بiرi جانە بiرەگەيi سابىر ءبiلال ۇلىنىڭ دا تىنىمسىز ەڭبەك ەتكەنiن ايتقان ءجون شىعار. كەڭەس وداعى باسشىلارىنىڭ ءبىرى رەتiندە نيازبەكوۆ كوپتەگەن شەتەل ەلشiلەرiنiڭ سەنiم گراموتالارىن قابىلدادى. وداقتىق پارلامەنت دەلەگاتسيالارىن باسقارىپ ازيا, افريكا, ەۋروپا, امەريكا قۇرلىقتارىنداعى كوپتەگەن ەلدەردە, اتاپ ايتساق, 1958 جىلى بەلگيادا, 1960 جىلى رۋمىنيادا, 1965 جىلى ۆەنگريادا, 1966 جىلى ليۆيادا, 1967 جىلى كانادادا, 1969 جىلى كورەيا حالىقتىق-دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىندا, 1971 جىلى زامبيادا, 1973 جىلى ۆەتنام رەسپۋبليكاسىندا, 1975 جىلى ءۇندىستاندا, 1976 جىلى سۋداندا, 1977 جىلى لاوستا بولدى. ياعني, س.ب.نيازبەكوۆ – ساياسي ديپلوماتيا ماسەلەلەرiن شەشۋگە دە ءوز ۇلەسiن قوسا بiلگەن قايراتكەر.
وسىنداي ساپارلاردا بولسىن نەمەسە قازاقستانعا كەلەتiن قوناقتارمەن كەزدەسۋدە بولسىن قازاق حالقىنىڭ رۋحاني بايلىعى, مادەنيەتi مەن ادەبيەتi, ادەت-عۇرپى جايلى ءال-فارابي, اباي, شوقان, قانىش, مۇحتار سىندى اتاقتى عۇلامالار تۋرالى دايەكتiلiكپەن اڭگiمەلەپ جەتكiزەتiن. ول كiسi تاريحي كiتاپتار, كلاسسيكالىق شىعارمالارعا كوپ دەن قوياتىنىن اڭعارۋشى ەدiك. سوندىقتان دا بولار, 1971 جىلدان باستاپ تاريحي ەسكەرتكiشتەر قوعامىنىڭ «بiرiنشi كiرپiشiن قالاپ» الكەي مارعۇلان سىندى رەسپۋبليكاعا تانىمال عالىمداردىڭ باسىن قوسىپ, وسى قوعامعا باسشىلىق جاسادى. تاريحي ەسكەرتكiشتەردi قورعاۋ جونiندە جوعارعى كەڭەس سەسسياسىندا زاڭ قابىلداندى. كوپتەگەن جادiگەرلەر جيناقتالدى, وبلىستارعا ارنايى ەكسپەديتسيالار جiبەرiلدi. قازiرگi قابانباي باتىر مەن قوناەۆ كوشەلەرiنiڭ قيىلىسقان جەرiنەن قوعامعا تۇراقتى ءۇي بەرiلدi, تاريحي ەسكەرتكiشتەرگە ارنالعان كiتاپتار, كiتاپشالار جارىق كوردi, عىلىمي كونفەرەنتسيالار ۇيىمداستىرىلدى, ءتۇركiستان قالاسىنداعى احمەت ياساۋي كەسەنەسىن كۇردەلi جوندەۋدەن وتكiزۋگە مۇرىندىق بولدى.
ماسكەۋدە جىل سايىن (13 جىل بويى) پرەزيديۋم توراعاسىنىڭ ورىنباسارى رەتiندە قانشاما ەلدiڭ ەلشiلiكتەرiنەن سەنiم گراموتالارىن قابىلدادى, قانشاما مەملەكەتتەر وكiلدەرiنە قازاق ەلiنiڭ دارقان جەرى, رۋحاني بايلىعى, تاريحي وتكەلدەرiن ايتىپ تانىستىرا وتىرىپ ءوزi دە سول ولكەنiڭ ۇلى تۇلعالارىنىڭ بiرi ەكەنiن كورسەتتi. بۇرىن-سوڭدى قازاق جەرiن باسپاعان, قازاق رەسپۋبليكاسى, قازاق حالقى ءجونiندە بەيحابار ءمارتەبەلi مەيماندار 60-جىلداردىڭ ورتاسىنان باستاپ قازاقستانعا جيi كەلە باستادى. ولاردىڭ iشiندە يران شاحى رەزا پەحلەۆي, سومالي, چەحوسلوۆاكيا, بولگاريا پرەزيدەنتتەرi, نيگەريا, كونگو, موڭعوليا, انگولا, جاڭا زەلانديا, فرانتسيا, كامبودجا, گەرمانيا, ءۇندىستان جانە ت.ب. ەلدەردiڭ پارلامەنت دەلەگاتسيالارى بiزدiڭ ەلدiڭ ەكونوميكاسى, مادەنيەتi, الەۋمەتتiك جاعدايلارىمەن ءجiتى تانىسۋدى كوزدەدi. سابىر ءبiلال ۇلى ولارعا سىندارلى ءاڭگiمە ايتىپ, ازيا جانە افريكا ەلدەرiنىڭ وتارلىق رەجiمنەن قۇتىلىپ ءوز تاۋەلسiزدiگiنە قول جەتكiزگەنمەن, ەكونوميكالىق تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن كۇرەستى جالعاستىرىپ ايتقان جاس قايراتكەرلەردى, كاسىپوداق دەلەگاتسيالارىن, جۋرناليستەر وكiلدەرiن ءوز ءبىلىمىنىڭ تەرەڭدىگىمەن تاڭعالدىراتىن.
س.ب.نيازبەكوۆ ءوڭi سۋىقتاۋ, سوزگە ساراڭ, كوپ تىڭدايتىن, سويلەپ تۇرعان نەمەسە ارىز ايتا كەلگەن ادامنىڭ ويىن بولمەيتiن كiسi ەدi. ارىزدانىپ كەلگەن ادامدارعا دەگەن قامقورلىعى, ماسەلەنiڭ ءمان-جايىن مۇقيات قارايتىندىعى, دۇرىستىعىنا كوز جەتكiزسە, اياعىنا دەيiن شەشiلۋiن قاداعالايتىنى بiزدەرگە ۇلكەن تاربيە بولدى. جوعارعى كەڭەس تورالقاسىنىڭ توراعاسى ءار اپتانىڭ دۇيسەنبiسى كۇنi تۇسكi ساعات 2-دەن باستاپ ازاماتتاردى قابىلدايتىن, بۇل ءتارتiپ ىسساپارعا كەتكەندە نەمەسە وتە تىعىز شارۋالار كەزدەرiندە عانا بۇزىلۋى مۇمكiن ەدi. ول كىسىنىڭ قابىلداۋىنا سۇرانۋشىلار كوپ بولاتىن, ويتكەنi, حالىق ول كiسiگە سەنەتiن, سۇراقتارىنا جاۋاپ الاتىندارىن بiلەتiن. جاسىراتىنى جوق, ءتارتiپ بۇزۋشىلار, تەمىر توردىڭ ار جاعىندىلار ول كەزدە دە از بولمايتىن. جىل سايىن 80-نەن استام ازاماتتار اسا اۋىر قىلمىستارى ءۇشiن ءولiم جازاسىنا كەسiلەتiن. سونداي جانە جەڭiل-جەلپi زاڭنان اۋىتقىعانداردىڭ ازابىن تارتاتىن قارت اتا-انالار, بالا-شاعالى جۇبايلار سابىر ءبىلال ۇلىمەن جۇزبە-ءجۇز كورiسiپ, مۇڭ-مۇقتاجدارىن نەمەسە زاڭ ورىندارىنىڭ دا كەيبiر ارتىق كەتكەن جەرلەرiن جەتكiزەتiن. سابىر ءبiلال ۇلى ولارعا تۇسىنىستiكپەن قاراپ, زاڭدى تۇردە كومەكتەسۋ جولىن قاراستىراتىن.
سول كەزدەگi كوپتەگەن باسشى قىزمەتكەرلەرمەن سالىستىرعاندا سابىر ءبiلال ۇلىنىڭ ەكi تiلدە دە ساۋاتتىلىعىن, بارلىق باياندامالارىن ءوزi جازاتىنىن, ونى قالىڭ جۇرتقا جەتكiزە بiلەتiنiن, سونداي-اق تورالقا قۇجاتتارىنىڭ قاتەسiز ەكi تiلدە – قازاقشا جانە ورىسشا بولۋىن ۇنەمi تالاپ ەتەتiنىن اتاپ وتكەندى ءجون كوردىك. قازاقستان زاڭدارى, كودەكستەرi 60-جىلداردىڭ ورتاسىنان باستاپ قابىلدانىپ, قازاق جانە ورىس تiلدەرiندە جارىق كوردi. وسىعان وراي ايتا كەتەتiن جايت – ەلۋ جىلدان استام ۋاقىت بويى سوت وكiمدەرi رەسەي زاڭىمەن قارالىپ كەلدi. سوت وكiمi: «يمەنەم روسسيسكوي سوۆەتسكوي رەسپۋبليكي», دەپ باستالاتىنىن قازiرگi كوزi تiرi سول جىلداردا سوت ورگاندارىندا قىزمەت جاساعان, نەمەسە سول كەزدەردiڭ قۇجاتتارىمەن تانىس, عىلىمي ەڭبەكپەن شۇعىلدانىپ جۇرگەن ازاماتتار بىلەدى. مiنە, وسىنىڭ وزiنەن-اق بiزدiڭ رەسپۋبليكامىزدىڭ كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىندا بولعان باسقا رەسپۋبليكالار سياقتى قانشالىقتى «دەربەس», «تاۋەلسiز» بولعانىن اڭعارامىز.
قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ قۇزىرىنا جاتاتىن مىنا شارۋالار بولاتىن: زاڭ شىعارۋ, ەلدە رەفەرەندۋم جاريالاۋ, سايلاۋ ناۋقاندارىن ءوتكiزۋ, سەسسيالاردى دايىنداۋ جانە وتكiزۋ, تۇراقتى كوميسسيالار جۇمىسىنا كومەكتەسۋ, ناگرادالارمەن ماراپاتتاۋ, ەلدەگi زاڭدىلىقتى ساقتاۋ, جۇرتشىلىقتىڭ ارىز-شاعىمدارىن ادiلەتتi شەشۋدi قاداعالاۋ, ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ.
ارينە, سول ءداۋiردiڭ ءتارتiبi بويىنشا نەگiزگi ماسەلەلەر ەڭ الدىمەن قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتi بيۋروسىنىڭ ۇيعارىمى بويىنشا شەشiلەتiن. ءار سەسسيانىڭ كۇن ءتارتiبi, تولىق جۇرگiزۋ ءتارتىبى, كiمدەر بايانداما, قوسىمشا باياندامالار جاسايدى, ءسويلەيدى, شەشەندەرگە دەيiن الدىن الا بەلگىلەنىپ قوياتىن. ماراپاتتاۋعا ۇسىنىلعان ادامدار (كوپ بالالى انالاردان باسقاسى) تۋرالى تورالقا جارلىعىنىڭ جوباسى ورتالىق كوميتەت بولiمدەرiنەن, حاتشىلىق, بيۋرودان الدىن الا وتەتiن. قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ مۇشەلەرi قاتارىندا ورتالىق كوميتەتتiڭ بiرiنشi حاتشىسىمەن بولدى. ءتورالقا ماجiلiستەرiنە قاتىناساتىن, تيiستi قۇجاتتارمەن تانىسىپ, كەرەك جەرiندە تۇزەتۋلەر, ءاسiرەسە, جاڭادان قابىلداناتىن زاڭدارعا بايلانىستى قوسىمشالار ەنگiزىلەتiن.
بۇلاردان باسقا ورتالىق كوميتەتتiڭ ءبولiم مەڭگەرۋشiلەرi جوعارعى كەڭەستىڭ تۇراقتى كوميسسيالارىنا قوعامدىق نەگىزدە باسشىلىق ەتەتiن, كۇردەلi ماسەلەلەر بولسا دايىندىق جۇمىستارى كەزiندە كەلiسiلەتiن. سوندىقتان, جۇمىس جونiندە كەدiر-بۇدىر ءنارسەلەر كوپ ۇشىراسپايتىن. دەي تۇرعانمەن, كەيبiر ءبولiم باسشىلارىمەن كەلiسپەۋشiلiكتەر بولاتىن. مىسالى, جاڭادان اۋدان, وبلىس قۇرىلاردا قازاقشا ترانسكريپتسياسىن ساقتاۋعا بايلانىستى (ماڭعىستاۋ وبلىسى ماڭعىشلاق بولىپ كەتە باردى) نەمەسە ولاردىڭ شەكارالارىن بەلگiلەۋدە, سايلاۋ وكرۋگتەرىن انىقتاۋ, بولاشاق دەپۋتاتتاردىڭ اتى-جونiندە قازاقشا ورفوگرافيا زاڭدىلىعىن ساقتاۋ, كەيدە لاۋازىمدى ادامداردى ماراپاتتاۋ ءماسەلەلەرiنە دە بايلانىستى ەدى. بiر عانا پارتيا ۇستەمدiك قۇرىپ تۇرعاندا تۋراسىن دالەلدەۋ, ويىڭنىڭ راستىعىنا كوز جەتكiزۋ ونشا وڭاي بولمايتىن, تۇپتەپ كەلگەندە, ادەيi قارسىلىق كورسەتiپ تۇرعان سياقتى بولىپ تا قالاتىن.
اڭگiمە سابىر ءبiلال ۇلى نيازبەكوۆ تۋرالى بولعاندىقتان ول كiسi ورتالىق كوميتەتتiڭ بيۋرو مۇشەسi رەتiندە سان الۋان جۇمىستار اتقارعانىن دا ايتۋ ءجون بولار. سول كەزدەگi اسا جاۋاپتى بiر ماسەلەنiڭ ءتۇيiنiن شەشۋگە بارىنشا اتسالىسقانى ەسىمدە. قازاقتىڭ ارداقتى ازاماتى, ەلiم, جەرiم دەپ ەڭiرەپ وتكەن تۇرار رىسقۇلوۆ كوپ جىلدار بويى جالعان جالامەن «حالىق جاۋى» اتانىپ كەلدi. سوۆەتتiك جۇيە ول كiسiنiڭ اتىن اقتاۋعا, جارىققا شىعارۋعا اسىقپادى. ت.رىسقۇلوۆ بولسا 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كۇرەسiنە بەلسەنە قاتىناسۋشى, 1919 – 1920 جىلدارى دەنساۋلىق ماسەلەسى جونىندە حالىق كوميسسارى, تۇركiستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتiن باسقارعان, ودان كەيiن ۇلت ماسەلەلەرi جونiندە رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتiندە ورىنباسار بولعان, كومينتەرننىڭ ۇيعارۋى بويىنشا موڭعوليادا باسشى قىزمەت اتقارعان iرi تۇلعا بولاتىن.
بيۋرو مۇشەسi رەتiندە شىتىرمانى كوپ وسى ماسەلەنiڭ اقيقاتىنا جەتۋ س.ب.نيازبەكوۆكە تاپسىرىلعان ەدى. ءبۇكiل رەسپۋبليكالىق, وداقتىق ارحيۆ ماتەريالدارىن الدىرىپ, قاۋىپسىزدىك كوميتەتiنiڭ قۇپيا قۇجاتتارىمەن ۇزاق ۋاقىت تانىسىپ, تاعىلعان «ايىپتاردىڭ» نەگiزسiز, قولدان جاسالعانىن تالداپ, عىلىم اكادەمياسى مۇشەلەرi قاتىسقان كەڭەستە بۇكiل جۇرتشىلىق الدىندا تۇرار رىسقۇلوۆ ەسiمiن ەلiمiزدiڭ ەڭسەلi ازاماتتارى قاتارىنا قوستى. ديمەكەڭنiڭ وسى شارۋانى يدەولوگيا ماسەلەلەرىمەن تىكەلەي اينالىسپايتىن س.ب.نيازبەكوۆكە تاپسىرۋىنان كوپ جاعدايدى اڭعارۋعا بولادى. تاريحي شىندىقتىڭ بەتiن اشىپ, ۇلتىمىزدىڭ جارىق جۇلدىزدارىنىڭ بiرi جانە بiرەگەيi تۇرار رىسقۇلوۆ جونiندە جالتارماي, جاسقانباي تۇڭعىش رەت قالىڭ جۇرتشىلىققا ءىستىڭ اقيقاتىن جەتكiزگەن ادام س.ب.نيازبەكوۆ ەدى.
سابىر ءبiلال ۇلى تۋرالى وي قوزعالعاندا «تۋراسىن ايتقان تۋعانىنا جاقپايدى», دەگەن حالىق ماتەلi كوڭiلدە تۇرادى. ويتكەنi, ول وسەك, وتiرiك سوزدەردi ەستiمەيتiن, ەسكەرمەيتiن قايتا تىيىم سالۋعا تىرىساتىن. نەندەي ويى بولسا دا كوزبە-كوز تۋراسىن ايتقاندى جاراتاتىن. تورالقا قىزمەتكەرلەرi نەبارi 60-70 ادامداي بولاتىن. باستاۋىش پارتيا ۇيىمىنىڭ جينالىسى جانە ۇجىمدىق جينالىستار كۇندەلiكتi قات-قابات جۇمىس بابىنداعى كەمشiلiكتەردiڭ بەتiن اشىپ, قىزمەتكەرلەردiڭ ماماندىعىن جەتiلدiرۋگە كوپ كومەكتەسەتiن. اقيقاتىن ايتار بولساق, ءار قىزمەتكەر وزiنە تاپسىرىلعان جۇمىسقا وتە جاۋاپتىلىقپەن, ىجداھاتتىقپەن قارايتىن ەدi, ولاردىڭ كۇندەلiكتi 8 ساعاتتىق جۇمىس رەجiمiنەن كوبiرەك اۋىتقىپ تا كەتەر كەزدەرi از بولمايتىن. مۇنداي جاعدايلار, اسiرەسە, جوعارعى كەڭەس, جەرگiلiكتi كەڭەستەردiڭ سايلاۋ ناۋقاندارىن, زاڭ جوبالارىن ەكi تiلدە دايىنداۋعا, جوعارعى كەڭەس سەسسيالارىن دايىنداۋ, سونداي-اق, كوپتەپ كەلiپ جاتاتىن پرەزيدەنتتەر, پارلامەنت دەلەگاتسيالارىن قارسى الۋ, شىعارىپ سالۋعا بايلانىستى ءجيى كەزدەسەتiن.
وسى ارادا س.ب.نيازبەكوۆتىڭ 60 جىلعا تاياۋ ەڭبەك جولىندا قارا قىلدى قاق جارعان ءارi كۇرەسكەر, ءارi ادال ازامات بولعانىنا بiر مىسال كەلتiرۋدi ءجون كورىپ وتىرمىن. 1986 جىلى قازاقستانعا بيلiك جۇرگiزۋگە م.گورباچەۆتىڭ سەنiمدi سەرiگi گ.كولبين كەلiپ, بۇرىنعى باسشى قىزمەتكەرلەردi د.ا.قوناەۆقا قارسى قويۋعا ارەكەتتەندى. بىردە ول س.ب.نيازبەكوۆتى قابىلداۋىنا شاقىرىپ: «سiز قوناەۆتىڭ كەمشiلiكتەرiن كوپ بiلەتiن ادامداردىڭ بiرiسiز», دەپ كوپشiك قويا سويلەپ, سىر سارتپاق بولعاندا سابىر ءبىلال ۇلى: «مەن ديماش احمەت ۇلىمەن بiرگە باسشى ورىنداردا كوپ جىل قىزمەتتەس بولدىم. ول كiسiنiڭ مىنانداي-مىنانداي قاتەسi بولدى دەپ ايتا المايمىن. ماسەلەلەر اقىلداسىپ شەشiلەتiن. ەگەر ول كiسi قاتەلەسكەن بولسا, مەن دە قاتەلەستiم. بiرگە جاۋاپ بەرۋگە تيiسپiن», – دەپ ءسوزدi قىسقا قايىرادى.
دiنمۇحامەد قوناەۆتىڭ سەنiمدi سەرiكتەرiنiڭ بiرi بولعان, بايكەن ءاشiموۆپەن قاناتتاس قىزمەت اتقارعان سابىر نيازبەكوۆ ۇلكەن مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرi, قازاق ەلiنiڭ تاريحىنان ءوز ورنىن ويىپ العان تۇلعالاردىڭ بiرi دەپ ويلايمىن.
س.ب.نيازبەكوۆ ءوز وت باسىندا سونشاما سەرگەكتiكپەن, نازiكتiكپەن ءومiر كەشكەن ادال جار, قامقور اكە, سىيلى اتا بولىپ وتكەن ادام. نيازبەكوۆتەر اۋلەتى 4 قىز جانە 4 نەمەرە قىز ءوسiرiپ تاربيەلەگەن. ايدا (مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى), سايدا (نەمiس تiلiنiڭ مامانى), بايان (حيميا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى), ايمان (بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى) ومىردەن ءوز ورىندارىن تاپقان. نەمەرەلەرiن وسiرۋگە, تاربيەلەۋگە بارىنشا اتسالىستى. وسى iستەردiڭ باسقارۋشىسى, سۇيىكتى جارى روزا سابىرقىزى شۋاعى مول, مەيiرiمدi جان بولاتىن. ءومiردiڭ اششىسى مەن تۇششىسىن بiردەي بولiسكەن, ناعىز پەداگوگ-پسيحولوگ, كەڭسە شارۋاسىنا ارالاسپاعان, ءسان قۋىپ زات iزدەمەيتiن ونەگەلi جاننىڭ ومiردەن ەرتە وزعانى سابىر ءبiلال ۇلىنا وتە اۋىر ءتيدى.
سابىر ءبiلال ۇلى نيازبەكوۆ 1989 جىلدىڭ تامىز ايىندا ومىردەن وزدى. ونىڭ ءمايىتى الماتى قالاسى جانىنداعى «كەڭساي – 1 «زيراتىنا قويىلدى. كوزi تiرiسiندە ءوزi قويعىزعان قۇلپىتاس روزا سابىرقىزىمەن قول ۇستاسىپ ومiردەن ريزاشىلىقپەن ءوتiپ بارا جاتقان جولاۋشى بەينەسiن ەلەستەتەدi…
بيجامال رامازانوۆا,
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى.
الماتى.