بەيسەنبى, 8 ناۋرىز 2012 8:16
حالقىمىزدا «تالاپتى ەرگە نۇر جاۋار» دەگەن ءسوز بار. ال ەندى وسىنى اسكەري قىزمەتكە بايلانىستىرىپ ايتساق, ءتارتىپ پەن تالاپ بۇل سالانىڭ ءارى نەگىزى, ءارى پاراسات بيىگى. ءوز ەڭبەگىمەن, مەملەكەت جانە حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىمەن گەنەرال-مايور اسكەري شەنىنە جەتكەن توقتارحان نۇراحمەتوۆ تۋرالى ايتقاندا, ءبىز وسىلايشا ءتارتىپ پەن تالاپتىڭ ءمانىن ەرەكشە اتار ەدىك.
بەيسەنبى, 8 ناۋرىز 2012 8:16
حالقىمىزدا «تالاپتى ەرگە نۇر جاۋار» دەگەن ءسوز بار. ال ەندى وسىنى اسكەري قىزمەتكە بايلانىستىرىپ ايتساق, ءتارتىپ پەن تالاپ بۇل سالانىڭ ءارى نەگىزى, ءارى پاراسات بيىگى. ءوز ەڭبەگىمەن, مەملەكەت جانە حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىمەن گەنەرال-مايور اسكەري شەنىنە جەتكەن توقتارحان نۇراحمەتوۆ تۋرالى ايتقاندا, ءبىز وسىلايشا ءتارتىپ پەن تالاپتىڭ ءمانىن ەرەكشە اتار ەدىك.
1942 جىلدىڭ 12 ناۋرىزىندا شىعىس قازاقستان وبلىسى كۇرشىم اۋدانى ماراليحا اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن ول ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ, 1959 جىلى الماتى قالاسىنداعى اباي اتىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ «ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتىنىڭ مۇعالىمى» ماماندىعىنا وقۋعا تۇسەدى. ەڭبەك جولىن اتالعان وبلىستىڭ كۇرشىم اۋدانىنىڭ گورنوۆ ورتا مەكتەبىندە مۇعالىمدىكتەن باستايدى.
ال بۇل كەزدە ورتاق وتاننىڭ قاۋىپسىزدىك سالاسىنا تالاپتى, جاۋاپتى جاس مامانداردى تارتۋ جۇرگىزىلىپ جاتقان بولاتىن. سوناۋ, 1967 جىلى شىعىس قازاقستان بلكجو وبلىستىق كوميتەتى مەن كۇرشىم اۋداندىق پارتيا كوميتەتى ت.نۇراحمەتوۆتى مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنا قىزمەتكە ۇسىنادى. 1968 جىلى كسرو مينيسترلەر كەڭەسى جانىنداعى جوعارى كۋرستارىن (مينسك قالاسى) تابىستى اياقتاعان جاس شىعىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا مقك باسقارماسىنا جەدەل ۋاكىل بولىپ تاعايىندالادى. سول جەردە باسقارما باستىعىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىنا دەيىنگى جولدان وتەدى.
1985 جىلى جەدەل-قىزمەتتىك ءىس-ارەكەتتەگى وڭ ناتيجەلەرى, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتتەرى ەسكەرىلىپ ت.نۇراحمەتوۆ مقك كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىمدى قورعاۋ ءجونىندەگى باسقارما باستىعىنىڭ لاۋازىمىنا كوتەرىلەدى. قازاقستان ءۇشىن اسا جاۋاپتى 1991-1992 جىلدارى ول قاراعاندى وبلىسى بويىنشا مقك باسقارماسىنىڭ باستىعى لاۋازىمىندا بولدى. جالپىعا ءمالىم, بۇل وبلىس – جەدەل احۋالى بويىنشا ۇلكەن, ءارى كۇردەلى ايماقتاردىڭ ءبىرى. ت.نۇراحمەتوۆتىڭ ىسكەرلىك جانە كاسىبي قاسيەتتەرى جوعارى باعالانىپ, مەملەكەت باسشىلىعى تاراپىنان وعان گەنەرال-مايور اسكەري شەنى بەرىلدى.
1991 جىلى قازاقستان الەمگە ءوز ءتاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان سوڭ ەلىمىزدە قاۋىپسىزدىك سالاسىنا بايلانىستى ءتۇبەگەيلى بەتبۇرىستار جاسالدى. بۇل مقك باسشىلىعىنان ىزدەنىستى, ەلدىك جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتتى. 1992 جىلى ت.نۇراحمەتوۆكە رەسپۋبليكالىق مقك-ۇقك جوعارى كۋرستارىن باسقارۋ جۇكتەلدى. جاڭا باسشىعا جەدەل ءبولىمشەلەردە جۇمىس ىستەپ ءجۇرىپ جيناقتاعان ءومىرلىك باي تاجىريبەسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىندا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەردى. كسرو تاراعان سوڭ ءىس جۇزىندە ءومىر ءسۇرۋىن توقتاتقان ورتالىق جوعارى كۋرستار تاۋەلسىزدىك تالابىنا بايلانىستى قايتا قۇرۋدى قاجەت ەتتى. گەنەرال-مايور ت.نۇراحمەتوۆ باسقارعان كۋرستار ەگەمەن قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارى ءۇشىن كادرلار دايىنداۋ جونىندەگى مىندەتتەردى ورىنداۋعا جۇمىلدىرىلدى. جوعارى كۋرستار 1994 جىلى – ينستيتۋت, ال 1999 جىلى – ۇقك اكادەمياسى بولىپ قايتا قۇرىلدى.
ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى, قوعامعا پايدالى ىستەرىمەن تالاپ قويا ءبىلەتىن ت.نۇراحمەتوۆ تالاي رەت حالىق قالاۋلىسى دا اتاندى. بۇل, اسىرەسە, وسكەمەن قالاسىنىڭ وكتيابر اۋداندىق حالىق دەپۋتاتتارى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولعاندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارى كەڭەسىنىڭ ءحىى شاقىرىلىمىنا دەپۋتات بولعاندا انىق بايقالدى. ول 1991 جىلى دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ قاتارىندا وتانىمىزدىڭ تاعدىرىن انىقتايتىن تاريحي قۇجات – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ەگەمەندىگى مەن تاۋەلسىزدىگى تۋرالى دەكلاراتسيانى» ءازىرلەۋگە جانە قابىلداۋعا قاتىستى.
«تاۋەلسىزدىك – اتا-بابامىزدىڭ عاسىرلار بويى ارمانداعان ءاز ۇعىمى عوي. ءبىز سول ارماندى تاريحي راسىمدەۋدى باستان كەشىردىك. مەن سول ساتتەردە ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ باستاعان جاڭا قازاقستاننىڭ تاريحى قازاق ەلى مۇراتىمەن ساباقتاسقانىن سەزىنىپ قاتتى قۋاندىم», دەپ ەسكە الادى توقتارحان نۇراحمەتۇلى.
قازاق «تۋعان جەرگە تۋىڭ تىك!» دەپ بەكەر ايتپايدى. وتان – كيەلى شاڭىراق. قاسيەتتى وتان وتباسىنان, تۋعان جەردەن باستالادى. توقتارحان نۇراحمەت ۇلى تۋعان جەرىمەن بايلانىسىن ۇزبەگەن. اۋىلىنا, وقىعان جانە قىزمەت ىستەگەن مەكتەبىنە ءاردايىم قامقورلىق جاساپ تۇرادى. وتانشىل ازاماتتارعا, جاس ۇرپاققا ءجون سىلتەيدى. الەۋمەتكە قول ۇشىن سوزادى.
2001 جىلى كۇرشىم اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ شەشىمىمەن ت.نۇراحمەتوۆكە «شىعىس قازاقستان وبلىسى كۇرشىم اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاعى بەرىلدى.
عىلىمي-پەداگوگيكالىق جۇمىسىنداعى جاڭاشىلدىعى, جوعارى وقۋ ورنى عىلىمىن قالىپتاستىرعانى جانە عىلىمي كادرلاردى دايارلاعانى ءۇشىن 1998 جىلى ول «پروفەسسور» عىلىمي اتاعىن يەلەندى. ءسويتىپ, سوڭعى جىلدارى فيلوسوفيا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جەتەكشىلىگىمەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارى ءىس-ارەكەتىنىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرى بويىنشا ونعا جۋىق كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعالدى.
عالىمنىڭ عىلىمي ەڭبەگىن تەك قازاقستان عانا تانىماي, 1996 جىلى رەسەي جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسى ونى تولىق مۇشەلىككە (اكادەميك) وتكىزدى. سونداي-اق ول 1997 جىلدان قازاقستان رەسپۋبليكاسى الەۋمەتتىك عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ تولىق مۇشەسىنە سايلاندى.
ت.نۇراحمەتوۆتىڭ باسشىلىق لاۋازىمىنداعى ۋاقىتىندا قازاقستان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارى جەدەل قىزمەتكەرلەرىنىڭ جاڭا بۋىنى, تالاپشىل, بىلىكتى ماماندارى قالىپتاسىپ, قاتارعا قوسىلدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى قازىرگى ۋاقىتتا كوميتەتتىڭ ءىرى بولىمشەلەرىن باسقارىپ وتىر. كەيبىرى ەلدىڭ ارنايى قىزمەتتەرىندە جوعارى دەڭگەيدەگى باسشىلىق دارەجەگە كوتەرىلدى.
گەنەرال-مايور ت.ن.نۇراحمەتوۆتىڭ وتان الدىنداعى ەڭبەگى مەملەكەت تاراپىنان لايىقتى باعالانعانىن دا ايتا كەتكەن ءجون. ونىڭ ىشىندە ەلباسى جارلىعىمەن 2-دارەجەلى «داڭق» وردەنىن كەۋدەسىنە تاققانى ومىرىندەگى ەرەكشە ساتتەردىڭ ءبىرى. باسقا دا مەدالدارى مەن قاۋىپسىزدىك سالاسىنىڭ «قۇرمەتتى قىزمەتكەرى», «ءبىلىم سالاسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى» توسبەلگىلەرى دە كوپ جايتتەردى اڭعارتسا كەرەك.
توقتارحان نۇراحمەت ۇلىنىڭ تاعى ءبىر قىرىن جاستار ءۇشىن ۇلگى رەتىندە ايتا كەتۋ كەرەك. «وتان وتباسىنان باستالادى» دەگەن ناقىلدى قاتاڭ ۇستانعان گەنەرال جۇبايى عاليا باباعۇمارقىزى ەكەۋى 50 جىل بىرگە ءومىر ءسۇرىپ, ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى نەمەرەلەرىنە مەيىرىمدى اتا-اجە بولىپ وتىر.
قازاقتىڭ باتىرى باۋىرجان مومىش ۇلى: «ساردار بولساڭ سونداي بول – جوسىلىپ جاتقان جولداي بول» دەگەن ەكەن. بۇل ءسوزدىڭ استارىنان اقىل مەن پاراساتتىڭ لەبى سەزىلەدى. وسى ءسوز سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى گەنەرالعا, عالىمعا, ۇستازعا ارنالىپ ايتىلعانداي.
وسىندايدا پرەزيدەنتىمىز ن.ءا. نازارباەۆتىڭ: «زيالىلار – قاي زاماندا دا ءومىر سىرى مەن سىنىن جان جۇرەگىمەن باعامداپ, تولعاي بىلگەن, حالقىنىڭ كەلەشەكتەگى تاعدىرىن زەرەك كوڭىلمەن بولجاي بىلگەن جاندار» دەگەن ءسوزى ەرىكسىز ەسكە ورالادى. بىزدىڭشە, توقتارحان نۇراحمەت ۇلى – وسىنداي زيالىلار قاتارىنا كىرەتىن بىردەن ءبىر تۇلعا ەكەندىگى ءسوزسىز.
ءادىل شاياحمەتوۆ, گەنەرال-لەيتەنانت, ۇقك اكادەمياسىنىڭ باستىعى.