قاۋىپ ءالى سەيىلمەي تۇر

سارسەنبى, 7 ناۋرىز 2012 8:16

وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى – ەلىمىزدىڭ ەڭ جىلى اي­ماق­تارىنىڭ قاتارىنا جاتقانىمەن, كەيدە سول جىلى مىنەزىنىڭ وزىنە قيىن بولىپ تيەتىن ساتتەرى بار. بيىل قار قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىنە كوپ جاۋدى. مەزگىلىمەن اقىرىنداپ ەرىسە, توسىن جاعدايلار از بولار ما ەدى. ءبىر­اق, ارقادا اقىرعان اياز تۇكى­رى­گىڭدى جەرگە تۇسىرمەي قاتىرىپ جاتقان­دا, وڭتۇستىكتىڭ كۇنى مەيىرلەنىپ, جايما-شۋاقتانىپ تۇر­دى. سودان ساي-سالا, قولات-قو­لات­تاعى قار ەرى­دى. تابيعات-انا اقپاننىڭ ور­تا­سىندا-اق جاس بوسانىپ, قالجا جەپ بورشا-بورشا تەرلەگەن كەلىنشەكتەي بۋساندى. ىلە ك ۇلىپ تۇرعان كۇن ارا-اراسىندا قاباعىن شىتىپ الا قويىپ جاتتى.

سارسەنبى, 7 ناۋرىز 2012 8:16

وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى – ەلىمىزدىڭ ەڭ جىلى اي­ماق­تارىنىڭ قاتارىنا جاتقانىمەن, كەيدە سول جىلى مىنەزىنىڭ وزىنە قيىن بولىپ تيەتىن ساتتەرى بار. بيىل قار قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىنە كوپ جاۋدى. مەزگىلىمەن اقىرىنداپ ەرىسە, توسىن جاعدايلار از بولار ما ەدى. ءبىر­اق, ارقادا اقىرعان اياز تۇكى­رى­گىڭدى جەرگە تۇسىرمەي قاتىرىپ جاتقان­دا, وڭتۇستىكتىڭ كۇنى مەيىرلەنىپ, جايما-شۋاقتانىپ تۇر­دى. سودان ساي-سالا, قولات-قو­لات­تاعى قار ەرى­دى. تابيعات-انا اقپاننىڭ ور­تا­سىندا-اق جاس بوسانىپ, قالجا جەپ بورشا-بورشا تەرلەگەن كەلىنشەكتەي بۋساندى. ىلە ك ۇلىپ تۇرعان كۇن ارا-اراسىندا قاباعىن شىتىپ الا قويىپ جاتتى.

ءسويتىپ, قار جاۋىپ تۇرىپ جاڭ­­بىرعا, ال جاڭبىر جاۋىپ تۇ­رىپ قارعا اينالا سالاتىن بولدى.

سونىڭ سالدارىنان اقپان ور­تا­سىندا ارىس, وتىرار, وردا­با­سى اۋدان­دارى مەن شىمكەنت قالا­سىن­داعى 25-كە جۋىق ەلدى مەكەندەردى قارعىن سۋ باسىپ قالدى. سايرام­دا­عى جاڭاتالاپ اۋى­لى­نىڭ ورتا­لىق­پەن بايلانىستىرىپ تۇرعان كوپىرىن تاسقىن  ج ۇلىپ كەت­سە, تۇركىستان قا­لاسىنداعى شاعا اۋىلى سۋ تۇت­قىنىندا قالدى.

توتەنشە جاعدايلاردى جويۋ­دى جانە وعان مونيتورينگ ءجۇر­گىزۋدى  قامتاماسىز ەتۋ ماق­سا­تىندا 13 اقپاندا وبلىس اكىمى اس­قار مىر­زاحمەتوۆتىڭ تاپسىر­ما­سىمەن وب­لىس­تىق شتاب قۇ­رىلعان بولاتىن. ول بۇگىنگى تاڭ­دا تىنباي  جۇمىس جاساپ جا­تىر. كۇردەلى جاع­داي­لارعا بايلانىستى اتالعان شتاب­تىڭ قۇرامىنا ءتيىستى باسقار­ما­لار ەنگەن. وسى سىندى جەدەل توپ­تار سون­داي-اق وبلىستىڭ بارلىق قالا, اۋداندارىندا قۇرىلعان. ءار اۋدان, قالا, اۋىل وكرۋگتەرى اكىمدىكتە­رىن­دە 24 ساعاتتىق كەزەكشىلىك ۇي­ىم­­داستىرىلعان.

اكىمدىكتەر مەن مەردىگەر مەكە­مە­لەردىڭ اراسىنداعى كەلىسىم-شارت­تارعا سايكەس, اپاتتى جويۋ جۇمىس­تا­رى­نا 7000-عا جۋىق ادام, 700-دەن استام تەحنيكا تارتىلدى. سۋ العان اۋلالارداعى سۋدى تارتۋ ماقسا­تىن­دا مەملەكەتتىك ماتەريالدىق رەزەرۆ كوميتەتىنەن تاعى دا 14 موتو- سورعى  جەتكىزىلىپ وتىر.  بۇدان ءبو­لەك, توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا اۋدان, قالا اكىم­دىكتەرى تاراپىنان ناقتى ءىس-شارا جوسپارى ازىرلەنگەن. جاڭادان 13,8 شاقىرىم دامبا سالىنىپ, 19,3 شاقىرىم جالدىڭ جاعالاۋلارى بەكىتىلدى. 9 شاقىرىمعا جۋىق ارىق تار­تىلدى. 939,3 شاقىرىم ارىق-اتىزدار تازارتىلدى. 260 مىڭ قاپ­قا قۇم سالىنىپ, ونىڭ ءبىرازى ءبۇ­گىن­گى تاڭدا كانالداردىڭ, ارىقتار­دىڭ جاعالاۋلارىنا قويىلعان.

بۇگىندە شاردارا سۋ قويما­سىن­داعى سۋ شەكتى مولشەرىنە جەتتى. ونىڭ جانىن كوكساراي سۋ رەتتەگىشى ساقتاپ تۇرعاندىعىن گازەتىمىزدە جازعانبىز. قىرعىز اعايىنداردىڭ توقتاعۇل گەس-ءى قىس كەزىندە ەنەر­گە­تي­كالىق رەجىمگە كوشىرىلەتىندىگى ەلى­مىز ءۇشىن وڭاي بولماي تۇر. ول جاق­تان شارداراعا سەكۋندىنا 1 مىڭ تەكشە مەتردەن ارتىق سۋ كەلەدى. بۇرىن بۇل مەزگىلدە 800 تەكشە مەتردەن اسپايتىن. ال ارناساي تاراپىنان وزبەكستاننىڭ قارسى توعان سالعاندىعى پلوتينانىڭ سۋ وتكىزۋ مۇمكىندىگىن شەكتەگەنىن دە ايتا كەتەيىك. ياعني, الداعى ۋاقىتتا شاردارا, ورداباسى اۋداندارى مەن تۇركىستان قالاسىنىڭ سىردارياعا جاقىن قونعان اۋىلدارىن سۋ الۋ قاۋپى سەيىلگەن جوق. سوندىقتان, وبلىس اكىمدىگى تاسقىن بولا قالعان جاعدايدا ادامداردى قاۋىپسىزدەۋ جەرلەرگە كوشىرۋدىڭ جاي-جاپسارىن ويلاستىرۋدا.

سارىاعاش اۋدانىنىڭ 8 اۋىل­دىق وكرۋگى, 17 ەلدى مەكەنىن سۋ الۋ قاۋپى بولعاندىقتان, اۋدان اكىمدىگى ءبىر اي بۇرىن 18 كانالدى تازارتىپ, 11 قاشىرتقى دايىنداعان ەدى. وسىن­­داي جۇمىستار قازىعۇرت ءوڭى­رىن­دە دە الدىن الا قولعا الىنعان.

قارعىن سۋ كوكتەم كەشىرەك شى­عادى دەگەن سوزاق اۋدانىندا دا دەگەنىن ىستەپ تىندى.  4 ناۋرىز كۇنگى جاۋعان جاڭبىردىڭ جانە قاراتاۋ بوكتەرىندەگى ەرىگەن قاردىڭ سال­دا­رىنان بۇل اۋدانعا قاراستى 7 ەلدى مەكەنگە سۋ كىرگەن. توتەنشە جاعداي ورىن العان كۇنى 900-گە جۋىق ادام قاۋىپسىز جەرلەرگە, ياعني تۋىستارى­نىڭ ۇيلەرىنە كوشىرىلگەن بولاتىن. بۇگىنگى تاڭدا قاۋىپ سەيىلىپ, ادامدار ءوز ۇيلەرىنە ورالىپ جاتىر.

قازىرگى تاڭدا اۋداندا جاعداي ءبىر­قالىپتى. ءتيىستى سالا مامان­دا­رى تاراپىنان ارىق-اتىزداردى بەكىتۋ, جاڭادان بوگەتتەر كوتەرۋ  جۇ­مىس­تارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ال جىلدا قاۋىپ توندىرەتىن قۇرساي سايىنىڭ الدىن جاۋىپ, ول جاقتان كەلەتىن سۋدى قىزىلكولگە قاراي باعىتتاۋ جۇمىستارى دا قولعا الىن­دى. بارلىق توعاندار باقى­لاۋعا الىنعان.

جاقىندا ارىس, وتىرار اۋدان­دارىنا ىسساپارمەن باردىق. دالا­داعى قاردىڭ كوبەسى سوگىلگەن ەكەن. ەرىگەن جاعدايدا دا جەردىڭ توڭى جىبىگەندىكتەن, قاۋىپ ازايعانداي. سەبەبى, سۋ سىناپتاي سىرعىپ اۋىل-اۋىل­عا جەتىپ بارماي, جەرگە سىڭۋدە.

ەندىگى قاۋىپ تاۋلى ايماقتاردا بولۋى مۇمكىن. قالىڭ قار جاڭا-جاڭا ەرىپ جاتىر. تۇلكىباس اۋدا­نى­نىڭ ماشات اۋىلىندا وراز ارىق دەگەن كانال بار. ۇزىندىعى 5 شا­قىرىم. وسىعان بەتكەيلەردەن ەرىگەن قار سۋلارى اعىپ بارىپ, ونى  ارناسىنان اسىرىپ جىبەردى. سون­دىق­تان, ءبىر شاقىرىمدىق قاشىرت­قى قازىلىپ, قارعىن سۋدى ماشات وزە­نىنە بۇرۋ جۇمىستارى جۇرگى­زى­لۋ­دە. مۇنداي قاۋىپ تاستۇمسىق اۋى­لىنا دا تونگەندىكتەن, اپاتتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ەلدى مەكەندەردە  4-5 قاشىرتقى قازىلدى.

تولە بي اۋدانىنىڭ سارقىراما ەلدى مەكەنىندە 200-دەن استام ءۇي بار. سايدا وتىرعان اۋىلدىڭ جوعا­رى جاعىنان ەنى 5 مەتر, تەرەڭدىگى 6 مەتر, ۇزىندىعى 2,8 شاقىرىم بولاتىن قاشىرتقى سالىنۋدا. ەرىگەن قار سۋى وسىندا قۇيىلىپ, اقسۋ وزەنىنە جىبەرىلەدى. بۇعان قوسا, اۋدانداعى سۋ تاسۋ قاۋپى بار 5 كوپىردىڭ جاعالاۋلارى بيىكتەتىلدى. وسىنداي جۇمىستار سايرام اۋدا­نىنىڭ تاۋلى بوكتەرلەرىندە دە جۇرگىزىلىپ جاتىر.

باقتيار تايجان, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.