حالقىمىزدا بەلگىلى ءبىر مىنەز بەن قىلىققا, ارەكەتكە قاراتا ايتىلاتىن: «اتىنىڭ وزعانى-اي!» دەگەن ءسوز بار. بۇدان اتى وزعان جاننىڭ وزگەلەردەن مەرەيى ۇستەم, ەڭسەسى بيىك, كوڭىلى شات بولاتىندىعىن اڭعارامىز. سوڭعى كەزدەرى الىس-جاقىن ەلدەردە وتكەن الامان بايگەلەردە الدىنا قارا سالماي سۋىرىلا وزىپ, شەتەلدىك يپپولوگ-عالىمداردىڭ نازارىن وزىنە اۋدارعان اداي جىلقىسىنىڭ اتى جاقسى جاعىنان ەستىلۋدە. بۇل – ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋى تۇرعىسىنان وزىمەن دەڭگەيلەس مەملەكەتتەردەن مويىن وزدىرىپ, الدىڭعى قاتارلى ەلدەرگە ءدۇبىرلەگەن تۇياعىنىڭ دىبىسىن ەستىرتە العا ۇمتىلعان تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ اتى مەن اتاعىنىڭ وزعاندىعىنىڭ دالەلى.
حالقىمىزدا بەلگىلى ءبىر مىنەز بەن قىلىققا, ارەكەتكە قاراتا ايتىلاتىن: «اتىنىڭ وزعانى-اي!» دەگەن ءسوز بار. بۇدان اتى وزعان جاننىڭ وزگەلەردەن مەرەيى ۇستەم, ەڭسەسى بيىك, كوڭىلى شات بولاتىندىعىن اڭعارامىز. سوڭعى كەزدەرى الىس-جاقىن ەلدەردە وتكەن الامان بايگەلەردە الدىنا قارا سالماي سۋىرىلا وزىپ, شەتەلدىك يپپولوگ-عالىمداردىڭ نازارىن وزىنە اۋدارعان اداي جىلقىسىنىڭ اتى جاقسى جاعىنان ەستىلۋدە. بۇل – ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋى تۇرعىسىنان وزىمەن دەڭگەيلەس مەملەكەتتەردەن مويىن وزدىرىپ, الدىڭعى قاتارلى ەلدەرگە ءدۇبىرلەگەن تۇياعىنىڭ دىبىسىن ەستىرتە العا ۇمتىلعان تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ اتى مەن اتاعىنىڭ وزعاندىعىنىڭ دالەلى.
اداي جىلقىسى – بەرىدە پايدا بولعان نەمەسە سەلەكتسيونەر مامانداردىڭ ءارتۇرلى قىلقۇيرىقتاردى ءوزارا بۋدانداستىرۋ ارقىلى ەت پەن ءسۇت باعىتىندا «قولدان جاساعان» جىلقى تۇقىمى ەمەس, تاعدىرى مەن تۇرمىس-تىرشىلىگى جىلقى ت ۇلىگىمەن تامىرلاس قازاق حالقىنىڭ ۇلان-عايىر دالاسىندا ساقتالعان قىلقۇيرىقتىڭ ءبىر ءتۇرى, حالقىمىزدىڭ باعزى تاريحىنان قالعان تابيعي تازا تەك. پوشىمى جاعىنان بيىك بويلى, سۇلۋ, مويىنى ۇزىنداۋ, شوقتىعى بيىك, ارقاسى مەن ساۋىرى ۇزىن ءارى سالىڭقى, ەتسىز اياعى جۋان, قۇيما تۇياقتى بولىپ كەلەتىن بۇل جىلقىنىڭ سۋىق پەن ىستىققا توزىمدىلىگىنىڭ, الىس جۇرىسكە شىدامدى, قۋسا جەتىپ, شاپسا وزاتىن ءجۇيرىكتىگىنىڭ نەگىزى وسى تابيعاتپەن ۇندەستىگىندە, ياعني تابيعاتتىڭ ءوز ءتولى بولۋىندا جاتسا كەرەك.
جاڭالىققا دا, جان-جانۋارعا دا جانى قۇمار ورىس عالىمدارى قازاقستاننىڭ باتىس ءبولىگىندەگى اداي جىلقىسىنا ايرىقشا كوڭىل ءبولدى, قىزىعا زەرتتەدى. جالپى, بۇل جىلقى تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا, يا.يا.پولفەروۆتىڭ, گ.ۆ.سيزونوۆتىڭ, يۋ.ن.بارمينتسەۆتىڭ ءدايەكتەرىنە ءجۇگىنبەي كەتە المايمىز. العاشقىسى 1899 جىلى رەسەيدىڭ «كونەزاۆودستۆو» جۋرنالىندا «لۋچشيە پورودى كيرگيزسكوي لوششادي – اداي» اتتى ماقالا جاريالاپ, قازاق جىلقىسىنىڭ اتىن الەمگە تانىتۋعا العاشقى قادام جاساسا, سوڭعىسى: «اداي جىلقىلارى قازاق جىلقىلارىنىڭ باسقا تەكتەرىمەن سالىستىرعاندا ەڭ ءىرى تۇقىمدارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى», دەپ باعالايدى. قازاقستاندىق عالىمدار – ا.يمانعاليەۆ «اداي جىلقىسى» كىتابىن جارىققا شىعارسا, م.نۇرىشەۆتىڭ مونوگرافياسى اكادەميك ي.ن.نەچاەۆتىڭ ىقىلاسىنا يە بولعان. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ بىلگىرى, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا ءبىراز جىل وسى سالادا باسشىلىق قىزمەتتە بولعان كەزدە اداي جىلقىسىن تانىتۋعا, زەرتتەۋگە كۇش سالعان ازامات ءسابيت ابىشەۆ ءوزىنىڭ اتالمىش جىلقىعا ىنتىزارلىعىنىڭ قالاي پايدا بولعاندىعىن بىلاي دەپ اڭگىمەلەگەن. اۆتور: «ۇيقىلى-وياۋ كوزبەن ەر باسىنان ۇستاپ وتىرىپ جىلقى جيناۋعا كەتەمىن, ورىسكە جەتكەسىن 4-5 ساعات جەلدىرتىپ ءجۇرىپ ءبىرنەشە ءۇيىردى تۇگەندەپ, باس-اياعىن جيناقتاپ, سۋارۋ ءۇشىن قۇدىققا باعىتتايمىن. سۋعا ءتۇس مەزگىلىندە جەتىپ, شىعىرعا وتىرامىز. سول كەزدە بايقاعانىم – الاكوبەڭدە مىنگەن اتىم ءارى-بەرى ويقاستاپ, جىلقى جيىپ, اۋىلعا ايداپ اكەلگەنىمدە ءمىنى قۇرىمايتىن. ونىڭ ۇستىنە ىزتۇرعان, ءابدىراحمان دەگەن فەرما باستىقتارى بالەن دەگەن جەردەن شىقتىق دەپ تۇسكى شايعا شەتپەدەگى ءبىزدىڭ ۇيگە كەلەتىن. ەسەيگەن سوڭ ولاردىڭ اتقا قونعان جەرلەرى شەتپەدەن 250-300 شاقىرىم ەكەندىگىن ءبىلدىم», دەپ ەسكە الادى.
ستۋدەنت كەزىندە جىلقى تۋرالى كوپ ىزدەنگەن سابەڭنىڭ ايتۋىنشا, ورىس عالىمدارىنىڭ قازاقتىڭ بۇل جىلقىسىنا اڭسارى اۋى ارىدەن باستالعان. پاتشا ۇكىمەتىنىڭ 1877 جىلعى احال جازىعىنا شابۋىلى جايلى جازىلعان وفيتسەر م.ارنولدي جازبالارى ءبىراز جايدى اڭعارتادى. اسكەرلەر احالعا اتتانباس بۇرىن ماڭعىستاۋداعى فورت-الەكساندروۆسكىگە, قازىرگى فورت-شەۆچەنكو قالاسىنا شوعىرلانادى دا, جەرگىلىكتى 150 شامالى جىگىتتى ايلىق تاعايىنداپ, اتتارىمەن اسكەر قاتارىنا الادى, ولاردى ميليتسيا دەپ اتايدى. ماڭعىستاۋلىق ولكەتانۋشى ءا.سپان دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, جىلقى تۋرالى تانىم-تۇسىنىگى, تاڭداۋى بار اتتى اسكەر كومانديرى م.ۆ.ارنولدي اداي جىلقىلارىنىڭ ءتوزىمدىلىگىنە تاڭدانىس بىلدىرەدى. ولاردىڭ سۋسىز 100 شاقىرىم جەردى الا بەرەتىنىن, تەك جۋسانعا جايىلعاننىڭ وزىندە ارىقتامايتىنىن, اۋىرمايتىندىعىن, ەر-تۇرمانىنىڭ ناشارلىعىنا قاراماستان ارقالارىنىڭ جاۋىر بولمايتىنىن, تۇياقتارى مىقتى بولعاندىقتان تاعالاۋدىڭ, قۇيرىق-جالىن كۇزەۋدىڭ قاجەتى جوقتىعىن, 3-4 ساعات شاۋىپ كەلىپ قۇدىقتان سۋ ىشە بەرەتىنىن, ال يەلەرىنىڭ ولاردى سۋدان سوڭ وكپەلەرى قابىنباسىن دەپ از-ماز جەلدىرتىپ الاتىندىعىن ايتقان ارنولدي بۇل جىلقىلاردىڭ ورىس-كازاك پولكىندا كۇتىم كورگەسىن ءتىپتى كۇشەيىپ كەتكەندىگىن جازادى. وفيتسەر جۇزدىگىنىڭ كوپ اتتارىن قازاق جىلقىسىمەن الماستىرادى جانە «بۇل ءىسىنىڭ وتە دۇرىس بولعاندىعىن تاجىريبە كورسەتتى» دەپ جازادى م.ارنولدي. قازاقتار ايىرباسپەن العان كاباردالىق جىلقىلاردى سويىپ الادى. جورىق ءساتسىز اياقتالىپ, اۋرۋ-سىرقاۋ سولداتتارى مەن ارىق-تۇراق كۇش-كولىكتەرىن ءىلبىتىپ پاتشا اسكەرى فورتقا ورالادى. وسى ساپاردا 2 مىڭعا جاقىن شاقىرىم جولدى شارشاماي جۇرگەن اداي جىلقىلارى كۇيلى قالپىن ۇزبەي كەلەدى. سول سەبەپتى م.ۆ.ارنولدي احال جازىعىنا جاساعان ەكىنشى جورىعىندا اسكەردەگى اتتىڭ ءبارىن اداي جىلقىسىنا الماستىرادى.
وسى جەردە ايتپاعىمىز – سول كەزدەگى كاباردين جىلقىلارىنىڭ قازاقتىڭ اداي جىلقىلارى قاسىندا ءجىپ ەسە الماي قالۋى قالاي, ال بۇگىندە ولاردىڭ تۇياقتىعا جۇلدە بەرمەگەن جەلدەن جۇيرىك رەتىندە ايداي الەمگە ءماشھۇر بولۋى قالاي؟ نە سەبەپ؟ وسى جەردە تاعى ءبىر وي كەلەدى. كەڭەس وكىمەتى ورناسىمەن ەلدەگى قورعانىس كۇشى دە, تەحنيكا كۇشى دە جىلقى بولدى. سوندىقتان ونى اسىلداندىرۋ, جيناقتاۋ, قاي جىلقىعا ءمان بەرۋ كەرەك, ول باعىتتا قانداي جۇمىستار اتقارىلۋى ءتيىس ەكەندىگى ناقتىلانىپ, اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلە باستاعان. قازاقستاندا اشىلعان ءبولىمدە ماشيروۆ باستاعان عالىمدار وسى ەلدەگى جىلقىلاردى ىرىكتەپ, قازاق جىلقىلارىن باتىستاعى تۇرقى ۇزىنداۋ, مىنىسكە ءتوزىمدى, ورالىمدى, شيراق, بەرىك, ازىق-ت ۇلىكتى كوپ قاجەت ەتپەيتىن اداي جىلقىلارى, ورتالىق قازاقستانداعى تۇرقى كەلتە, ەتتى, سۇيەكتى جابى تۇقىمدى جىلقىلار جانە تاۋعا جۇرە الاتىن, مىنىسكە جاقسى, جەڭىل نايمان جىلقىسى دەپ ۇشكە بولەدى دە, ستراتەگيالىق باعىتتا ءوسىرۋ ءۇشىن اداي جىلقىسىنا توقتالادى. 1941 جىلى ايماقتىق مەملەكەتتىك گۋرەۆ اسىل تۇقىمدى اداي جىلقىسىن وسىرەتىن مەكەمە – «گوسپلەمراسسادنيك» اشىلىپ, ءماسكەۋگە تىكەلەي باعىندىرىلادى. سوعىس باستالىسىمەن باياعى احال جورىعىنان بەرى قاراي اداي جىلقىلارى كوكەيلەرىندە قالعان ماسكەۋلىك اسكەريلەر ماڭعىستاۋدان جىلقى الا باستايدى. قاپەلىمدە كەپ جىلقى ۇستاپ بەرۋدى تالاپ ەتكەندە ىرىكتەۋدىڭ ىڭعايى كەلمەي قالادى دا, العاشقى لەكتە ءسۇت بەتىنىڭ قايماعى دەرلىكتەي وڭكەي تاڭداۋلى جىلقىلاردان, التىن قۇرساق بيەلەردەن قۇرالعان 480 باس كەتە بەرەدى. جوعارىدا ايتىلعان ايماقتىق مەكەمە 1956 جىلى جابىلعاندا ەڭ سوڭعى باسشىسى بولعان بالىباي كىرباسوۆ وسى وقيعانى «ءسۇلىكتەي بولعان, اياعىنىڭ جەلى بار ادەمى تور بيەمدى بەرگىم كەلمەي اندا-مىندا قۋالاپ جاسىرىپ ەدىم, بولمادى, الىپ تىندى» دەيدى ەكەن كەيىن وكىنىشپەن. وسى 480 جىلقى تۇگەلدەي كابارديننىڭ ورتالىعى نالچيككە اپارىلىپ, جۋاسىتىلادى. كەيىننەن تاعى جىلقى الىنىپ, مايدانعا ماڭعىستاۋدان بارلىعى 3000 جىلقى كەتەدى. بۇلار دا نالچيككە بارادى. ءسابيت ءابىشوۆتىڭ ايتۋىنشا, 1942 جىلى سوعىسقا الىنىپ, نالچيكتە اسپاز بولىپ جۇرگەن ماڭعىستاۋلىق موڭكە مونتىباي ۇلى: «ماڭعىستاۋدان جىلقى كەلىپتى» دەگەندى ەستىپ, ستاديونداعى اتتارعا باس ءبىلدىرىپ جۇرگەن توپقا بارادى. كەڭ الاڭدا 10-15 جىگىت جىلقىلاردى نوقتالاپ الىپ قۋالاپ ءجۇر دەيدى. بۇيرىق بەرىپ تۇرعان اسحانادان كەلىپ تاماق ءىشىپ, جاقسى قارىم-قاتىناستا بولىپ جۇرگەن مۇسىلمان جىگىتى بولعاندىقتان, بۇل قاسىنا بارىپ: «بىزدە جۇگەندەپ, ءمىنىپ جۋاسىتادى», دەيدى. سوندا الگى «سەن جۋاسىتىپ بەر» دەپ جابىسا كەتسە كەرەك, موڭكە كەشكە دەيىن ءتورت تۇلپارعا باس ءبىلدىرىپ, ءجۇگەندەپ, تارتپاسىن تارتىپ, بەكىتىپ-تۇساپ, «مىنە, وسىلاي» دەپ الدارىنا كولدەنەڭ تارتادى. ول موڭكەنى وسىدان كەيىن قاسىنا كومەكشى ەتىپ الادى, كەيىننەن ماڭعىستاۋدان تاعى جىلقى كەلەدى, ءسويتىپ موڭكە سوعىستا جىلقى جۋاسىتۋمەن اينالىسادى. بۇگىنگى كاباردين جىلقىلارىنىڭ جۇيرىكتىگى تۋرالى وسىنداي ءبىر گاپ بار… سوعىستان سوڭ جىلقىلار ەلگە ورالعان جوق, كاباردا ەلىندە قالدى. اۋىزىمەن قۇس تىستەگەن كاباردالىق جۇيرىكتەر قازاقتىڭ اداي جىلقىسىنىڭ تۇقىمى بولماسىنا كىم كەپىل؟
سوعىس اياقتالىپ, الماتىدا وتكەن رەسپۋبليكالىق جەڭىس شەرۋىندە ماڭعىستاۋلىق تاسقارا ساعىندىقوۆ قوسقان شابدار ات 1-ورىنعا يە بولادى دا, ونى رەسپۋبليكا مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى ن.وڭداسىنوۆ يپپودرومعا سىي رەتىندە الىپ قالادى. سوعىستان سوڭعى جىلدارى اداي جىلقىسىنىڭ سالماعىن ارتتىرىپ, ەتتىك باعىتتا دامىتۋ ءۇشىن دوننان, قوستانايدان زاۋىتتىق جىلقىلار, 70-80 باس ايعىر اكەلىنەدى. الايدا, ماڭعىستاۋدىڭ قىتىمىر تابيعاتىنا ءتوزبەگەن ولار 1971-1972 جىلدارداعى قىستان شىقپاي قالادى. تابيعاتتىڭ بۇل سۇرىپتاۋىنان وسى جەردىڭ ىستىق-سۋىعىنا ءابدەن بەيىمدەلگەن جەرگىلىكتى اداي جىلقىلارى عانا شىعادى, بۇل جاعداي سىرتتان جىلقى اكەلۋدى توقتاتۋعا ءماجبۇر ەتەدى جانە اداي جىلقىلارى تازا تەك رەتىندە وسىرىلە باستايدى.
ەندى ءبىر ءسوز اداي جىلقىسى تۇقىمىنىڭ ورىنبور, قازاقستاننىڭ تورعاي وڭىرىنە جانە باتىس بولىگىنە كەڭ تاراۋىنا قاتىستى بولماق. كەزىندە اداي جىلقىلارىن اسكەري باعىتقا بەيىمدەپ ءوسىرۋ ءۇشىن تورعايدان 3 زاۋىت اشىپ, وعان ماڭعىستاۋدان ءبىراز جىلقى كەتەدى. سونداي-اق ءتورت ت ۇلىك مالى ماڭعىستاۋ دالاسىنا سىيماعان ءىرى بايلار ارناسىنان توگىلگەن استاي ىرعالا-جىرعالا وزگە ايماقتارعا جايىلا قونىس تەبەدى. مىسالى, قالنياز جۇبان دەگەن باي 10-15 مىڭ اداي تۇقىمدى جىلقىمەن قىستا جەم بويىن جايلاپ, ودان ءارى تورعاي بەتىنە شىعىپ كەتسە, ەندى ءبىر بايلار جەم, ساعىز, قوبدا, جايىقتىڭ بەرگى ساعالارى, جايىقتان ءارى ءوتىپ ەدىلگە قاراي 10 مىڭعا جۋىق جىلقىمەن بۇلار كەتەدى. ماڭعىستاۋ بەتىنەن تاڭداپ جيعان اداي تۇقىمدى 10 مىڭ جىلقىمەن ءپىرالى حاننىڭ, سونىمەن قاتار, وسىنشا جىلقىنى الدىنا سالىپ ابىلقايىر حاننىڭ بالدىزى مىرزاتاي باتىردىڭ, 5000 وتباسىمەن قىرۋار جىلقى ايداپ سۇيىندىك رۋىنىڭ ورالدىڭ بەرگى قۇيىلىستارىنا شىعىپ كەتكەندىگى ايتىلادى. ايتۋلى بايلار باتىس ءوڭىردى جايىلا قونىس ەتكەن 1868-1870 جىلدارى ولارمەن بىرگە اداي جىلقىسىنىڭ 47 پايىزى كەتەدى دە, قالعان بولىگى ماڭعىستاۋدا قالادى. قازىرگى قازاقتىڭ اتىن شىعارىپ, ولجا سالىپ جۇرگەن پىراقتار – وسى قالعان جارتى بولىكتىڭ تۇقىمدارى.
اداي جىلقىسى ءبىراز جىلدار تانىلماي, شىندىعىندا تانىلا الماي كەلدى. وعان سەبەپ ءبىزدىڭ حالقىمىزداعى ەڭ كەرتارتپا ءمىنەز رۋعا, جىككە بولىنۋشىلىك بولدى دەپ اشىق ايتۋعا بولادى. جىلقىنىڭ اتاۋى ونىڭ باعىن بايلاۋعا, شەتقاقپاي بولۋىنا اسەرىن تيگىزبەي قويمادى. قيىن كەزدە بىلەك پەن ءباتۋا بىرىكتىرىپ, بىرگە قۋانىپ, بىرگە قينالعان بابالارىمىزدىڭ مارتتىگى بىزگە بىردە جەتىپ, بىردە جەتپەي جاتسا, سول جەتپەگەننىڭ ىشىندە اداي جىلقىسى دا جۇتىلىپ كەتە باردى. سوڭعى كەزدەرى اداي جىلقىلارى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ كوك بايراعىن بيىككە كوتەرىپ, ايتۋلى جارىستاردان التىنمەن ورالىپ ءجۇر.
ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ اگرارلىق سەكتوردى دامىتۋ باعىتىنداعى تاپسىرمالارىنا وراي, ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن, وبلىستاعى اۋىل شارۋاشىلىق باسقارماسى ەلىمىزدىڭ ات سپورتى قاۋىمداستىعىمەن بىرگە, 2011 جىلى ءساۋىردە اقتۇمسىقتا 90 شاقىرىمدىق ات بايگەسىن ۇيىمداستىردى. وعان قاتىسقان حالىقارالىق ءدارەجەدەگى سۋديالار, مال ءدارىگەرلەرى اداي جىلقىسىنىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي ەكەندىگىن ايتسا, ءبىر ايدان سوڭ الماتى قالاسىندا وتكەن ازيا ويىندارىنىڭ چەمپيوناتى – قازاقستان حالقى III سپارتاكياداسىندا اداي جىلقىلارى الدىڭعى ءۇش ورىندى دا ەشكىممەن بولىسكەن جوق. بۇل جەڭىستەر اتقۇمار ازاماتتاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ودان ءارى سەرپىلتىپ, قاناتتاندىرا ءتۇستى. وسى جىلى شىلدە ايىندا رەسەيدىڭ ريازان وبلىسىندا ءوتكەن حالىقارالىق «دوستاستىق كۋبوگى» جارىسىندا اداي جىلقىلارى 80 شاقىرىمدىق قاشىقتىقتا مارەدەن 1-ءشى, 3-ءشى جانە 4-ءشى بولىپ وتەدى. وسىلايشا, كۋبوكپەن ءبىرگە «كورەرمەن كوزايىمى» سىيلىعى دا قازاق جىلقىسىنىڭ ەنشىسىندە كەتەدى. وسى جارىستىڭ ءناتيجەسى اداي جىلقىلارىنىڭ داڭقىن جارتى الەمگە تانىتتى. ال ەلگە كەلگەن سوڭ ءتۇرلى جارىستاردا ءجۇلدە سالعان 23 اتقا قازاقستان ات سپورتى قاۋىمداستىعىنىڭ «قر سپورتتىق جىلقى قۇجاتتارى» كۋالىگى بەرىلدى.
اداي جىلقىلارى بيىل دا جەڭىسسىز بولعان جوق. استانا كۇنى قارساڭىندا ەلوردادا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى كۋبوگى ءۇشىن وتكەن حالىقارالىق تۋرنيردە الدىنا قارا سالماعان جىلقىلار ارتىنشا تاعى دا ريازانعا اتتاندى. بۇل جاقتا تمد جانە بالتىق بويى ەلدەرى فەستيۆالىندە ءبىراز ەلدەردىڭ 117 تۇلپارى باق پەن باپ جارىستىرعان الىس قاشىقتىقتاعى الاماننىڭ 80 شاقىرىمدىق العاشقى جارىسىندا اداي جىلقىلارى ءىركەس-تىركەس بىرىمەن-ءبىرى يىق ءتىرەستىرە مارە سىزىعىن كەسىپ وتەدى. جۇلدەنىڭ ۇشەۋى بىردەي قولدان سۋسىپ, كوز الدارىندا قازاقستانعا كەتە بارۋى بىرەۋلەردىڭ جانىن جەگىدەي جەسە كەرەك, ءۇشىنشى اتتى توقتاتىپ, دەنساۋلىعىندا ءمىن بار دەپ, جارىستان شىعارىپ تىنادى. الايدا, وسى ساتتە 4-ءشى بولىپ تاعى ءبىر قازاق تۇلپارى – قوستانايلىق جۇيرىك زۋ ەتىپ وتە شىعادى. كوپ ۇزاماي 117 اتتىڭ اراسىنان 8-ءشى, 12-ءشى بولىپ اداي جىلقىلارى جەتەدى. بۇرىن اتىنا سىرتتاي قانىق كوپشىلىك وسى جولى اداي جىلقىسىن كوزبەن كورىپ, الدىڭعى جەتىستىكتەرىنىڭ كەزدەيسوقتىق ەمەستىگىن مويىنداۋعا ءماجبۇر بولادى.
بيىلعى جىلدىڭ قازان ايىندا حالىقارالىق ات سپورتى ساراپشىلارى مەن ماماندارى, مال دارىگەرلەرى اقتاۋعا جيىلدى. ماقسات – جاڭا حالىقارالىق كلاسسيفيكاتسيا بويىنشا 120 شاقىرىمدىق جارىس ءوتكىزۋ قازاقستاندا تۇڭعىش رەت وتكىزىلگەنىن اتاپ ءوتۋ. ەلىمىزدىڭ ات سپورتى فەدەراتسياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى س.م.بۋيكەۆيچ باستاپ كەلگەن قوناقتار اراسىنان حالىقارالىق ات سپورتى فەدەراتسياسىنىڭ مۇشەسى, رەسەيلىك گ.ا.اندريەۆسكي جارىسقا باس تورەشىلىك ەتسە, قازىلار قۇرامى ات جارىسىن وتكىزۋ ءجونىندەگى حالىقارالىق مامان, اراب ەلىنىڭ وكىلى موحاممەد باستاعان بىلىكتى مامانداردان قۇرالدى. 120 شاقىرىم قاشىقتىقتا ءجۇلدەنى بۇرىننان ولجا الىپ جۇرگەن ءسايگ ۇلىكتەر ەمەس, جاڭا تۇلپاردىڭ الۋى – ەل اراسىندا بىرىنەن-ءبىرى وزعان جۇيرىكتەردىڭ كوپتىگىن اڭعارتادى. وسى جولى ا.اندريەۆسكي: «ءسوز جوق, اداي جىلقىسى – تابيعاتتىڭ تاماشا تۋىندىسى» دەسە, موحاممەد: «اداي جىلقىسى الەمدىك جارىستاردا ولجا سالىپ ءجۇرگەن اراب جىلقىلارىنان كەم ەمەس. تەك بۇل جىلقىلاردىڭ كۇتىمى مەن بابى جەتكىلىكسىز ەكەنى كورىنىپ تۇر, سوندىقتان ات سپورتىنا كوپ كۇش سالۋلارىڭىز كەرەك», دەدى. جىلقىلاردىڭ بۇل جەتىستىكتەرىندە وبلىس باسشىلىعىنىڭ قولداۋى, وبلىستىق اۋىلشارۋاشىلىعى باسقارماسىنداعى قارشادايىنان اداي جىلقىسىنىڭ قۇلاعىندا ويناپ وسكەن ت.قالجان ۇلى, ك.ەرعاليەۆ سىندى ازاماتتاردىڭ ەڭبەگى تۇرعاندىعىن اتاپ ايتۋعا ءتيىسپىز.
ءبىز – قۋانىشى مەن جەتىستىگى ورتاق ءبىرتۇتاس ەلمىز. كەشەگى لوندون وليمپياداسىندا توپ جارعان مىقتىلارعا كۇللى قازاق دالاسى قول سوقتى. اداي جىلقىسىنىڭ دا جەتىستىگى بارشا قازاققا ورتاق قۋانىش. الايدا, وسى تاماشا جىلقى كۇنى ءبۇگىنگە دەيىن لايىقتى مارتەبەسىن الا الماي كەلەدى. جانە ارنايى ات قورالار اشىپ, باپ-كۇتىمىن كەلىستىرسە, اداي تۇلپارلارى ءتاۋەلسىز قازاقستاننىڭ كوك بايراعىن ءالى تالاي دودالاردىڭ بيىك تۇعىرىنان جەلبىرەتەتىندىگى انىق.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»,
رزا وڭعارباي.
ماڭعىستاۋ وبلىسى.