بەيبىت باپكەر مەن بوكسشى قانات

ءدۇبىر

وليمپياداعا 162 كۇن قالدى

قانات ءابۋتالىپوۆ – بىلتىر ەلىمىزگە بوكستان بۇكىلالەمدىك تۇجىرىم بويىنشا وليمپيادانىڭ العاشقى جولداماسىن اكەل­­­گەن بوكسشىمىز. ونىڭ سول كەزدە «استانا ارلاندارى» كاسىپقوي كلۋبىنىڭ ساپىندا تەگى ماروككولىق, بىراق فرانتسيانىڭ «پاريج يۋنايتەد» كومانداسىندا ونەر كورسەتكەن نوردين ءوۋبااليدىڭ ەكى اياعىن ءبىر ەتىككە تىعىپ, شارشى الاڭنىڭ ءتورت بۇرىشىن قۋالاي ءجۇرىپ ساباعانىن جانكۇيەرلەردىڭ ءبارى كور­دى. سول كەزدە بەسىنشى بۇرىشتى ءىز­دەي باس­تا­عان قارسىلاسى ەرىكسىز قازاق بوكس­شى­سىنىڭ الدىندا جىعىلعانىن بىلەمىز. وسى جە­ڭىس قاناتتىڭ عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ مە­رەيىن اسىردى, بوكستاعى بەدەلىمىزگە بەدەل قوس­تى. ەندى ابۋتالىپوۆكە وسى جەڭىستى جولىن لوندون تورىندە وتەتىن ايقاستاردا جال­عاس­تىرۋعا تىلەكتەستىگىمىزدى ءبىلدىرىپ, بۇگىن جۋرناليست-جازۋشى سماعۇل را­حىم­بەكتىڭ قانات پەن ونىڭ جەكە باپكەرى بەيبىت ماسابەكوۆ تۋرالى جازعان دۇنيەسىن ۇسى­نۋ­دى ءجون كورىپ وتىرمىز.

ءدۇبىر

وليمپياداعا 162 كۇن قالدى

قانات ءابۋتالىپوۆ – بىلتىر ەلىمىزگە بوكستان بۇكىلالەمدىك تۇجىرىم بويىنشا وليمپيادانىڭ العاشقى جولداماسىن اكەل­­­گەن بوكسشىمىز. ونىڭ سول كەزدە «استانا ارلاندارى» كاسىپقوي كلۋبىنىڭ ساپىندا تەگى ماروككولىق, بىراق فرانتسيانىڭ «پاريج يۋنايتەد» كومانداسىندا ونەر كورسەتكەن نوردين ءوۋبااليدىڭ ەكى اياعىن ءبىر ەتىككە تىعىپ, شارشى الاڭنىڭ ءتورت بۇرىشىن قۋالاي ءجۇرىپ ساباعانىن جانكۇيەرلەردىڭ ءبارى كور­دى. سول كەزدە بەسىنشى بۇرىشتى ءىز­دەي باس­تا­عان قارسىلاسى ەرىكسىز قازاق بوكس­شى­سىنىڭ الدىندا جىعىلعانىن بىلەمىز. وسى جە­ڭىس قاناتتىڭ عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ مە­رەيىن اسىردى, بوكستاعى بەدەلىمىزگە بەدەل قوس­تى. ەندى ابۋتالىپوۆكە وسى جەڭىستى جولىن لوندون تورىندە وتەتىن ايقاستاردا جال­عاس­تىرۋعا تىلەكتەستىگىمىزدى ءبىلدىرىپ, بۇگىن جۋرناليست-جازۋشى سماعۇل را­حىم­بەكتىڭ قانات پەن ونىڭ جەكە باپكەرى بەيبىت ماسابەكوۆ تۋرالى جازعان دۇنيەسىن ۇسى­نۋ­دى ءجون كورىپ وتىرمىز.

پەكيندەگى پايىمدارقانات ءابۋتالىپوۆ ارداقتى ۇستازى ءارى باپ­كەرى بەيبىت قازبەك ۇلىمەن پەكيننىڭ ايگىلى جاياۋلار كوشەسى – ليۋليدجانگپەن قاتار اياڭداپ كەلەدى. كوك جەلەكتەر جامىلعان الەمنىڭ ايگىلى وسىناۋ قالاسىنىڭ اۋاسى اسا اۋىر ما, قالاي ءوزى! …الدە, كەشەگى رينگتەگى جەڭىلىس جىگەر­لە­رىن جاسىتتى ما, ەكەۋى دە تەرەڭ تىنىستاي ال­ماعانداي كۇيدە سەكىلدى. استانانىڭ قۇشتار­لانا جۇتىپ, كەۋدەڭدى تولتىرا تىنىستاعاندا, راحات كۇي كەشتىرەتىن قىمىزداي قۋاتتى ەركە سامالىن ساعىنعاندارى بولار, ۇستاز بەن ءشا­كىرت كوپكە دەيىن ءۇنسىز قالدى. الدەن ۋا­قىتتا بارىپ باپكەر اعاسى ءسوز باستادى.– قاناتجان, ءومىر ۇنەمى جەڭىستەردەن تۇر­مايدى. سەنىڭ پەكيننىڭ ءححىح وليمپياداسىنا جولداما الىپ, قاتىسۋىڭنىڭ, ەل نامىسى ءۇشىن ادال ايقاسۋىڭنىڭ ءوزى ءبىر اسۋ. رينگتە الەمنىڭ اۋزىمەن قۇس تىستەگەن نەبىر كەرەمەت بوكسشىلارىمەن بەتپە-بەت شايقاستىڭ. قان­شا­ماسىنا توتەپ بەردىڭ, لايىقتى قارسىلاس بولدىڭ, باتىرىم! …اللا جازسا, الداعى لوندون وليمپياداسىنا مىقتاپ دايىندالاتىن بولامىز, – دەدى باپكەرى شاكىرتىن كەڭ قۇشا­عىنا الىپ…– ءتۇسىندىم, مۇعالىم! – دەدى قانات ۇستازىنا ءوزىنىڭ جاس شاعىندا, بارشىن اۋىلىندا ءجيى ايتاتىن سوزدەرىن ەسكە الىپ……بەيبىت مەكتەپتەگى جاتتىعۋ زالىنان شى­عىپ, ۇيىنە بەتتەگەنى سول ەدى, سومكەلەرىن ار­قالاپ, ەنتىككەن ءبىر توپ بالا ارتىنان قۋىپ جەتتى. ءىش­ىندە مالاقايى ماڭدايىن باسىپ قال­عان كىشكەنە قانات تا بار. وسى ءبىر بالانىڭ ءوزى جاتتىقتىرا باستاعان مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ىشىنەن شالت قيمىلدارىمەن, سەكىرگەن لاقتاي جىلدام قوز­عا­لىستارىمەن, ەڭ باستىسى, شارشاۋدى بىلمەي­تىن قاجىرلىلىعىمەن كوزىنە تۇسكەنىنە كوپ بول­عان. قازىر دە بۋى بۇرقى­راپ, قاڭتاردىڭ قا­قا­عان ايازىن ەلەڭ قىلماي, ەنتىگە سايراپ تۇر…– مۇعالىم, ا, مۇعالىم دەيمىن! بوكس دەگەن نە, ايتىڭىزشى! ەگەر شىنداپ جاتتىقساق, كىم بولامىز وسكەندە؟..– قاناتجان, بوكسشى دەگەن ەلىنە قورعان بولار ەرتەدەگى باتىرلار سەكىلدى, السىزگە – پانا, جۇرتىنىڭ نامىسىن بەتپە-بەت بەلدەسۋلەردە قورعايتىن ەرلەر, – دەدى ۇستازى, بالا كوڭى­لىنىڭ كوگەرشىندەي قانات قاققان ارماندارىنا قىزىعىپ…– ءتۇسىندىم, مۇعالىم, – دەپ شاكىرتى ۇزاپ كەتكەن قۇرداستارىنىڭ سوڭىنان ق ۇلىنداي قۇلدىراي جونەلگەن سول جولى…… پەكين قالاسىنىڭ بيىكتىگى 405 مەترلىك تەلەمۇناراسىنىڭ كىرە بەرىسىندەگى التىن ايدا­ھار وسىناۋ ۇلى ەلدىڭ سالتاناتى مەن قۋاتىن اڭعارتىپ تۇرعانداي. تۇرعىندارىنىڭ سانى 13 ميلليوننان اساتىن پەكيننىڭ باياعى زامان­دار­­­­داعى كوشەلەرىندە ريكشالارعا ءمىنىپ, باس­تا­رىنا قامىس قالپاقتار كيگەن حالقىنىڭ بەت-بەي­­­نەلەرى مەن تۇرمىستارى تانىماستاي وزگەرگەن.– ءبىزدىڭ شاڭ باسقان تسەلينوگرادتى دا نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى تاپ وسىنداي الەمدىك قالاعا, ساۋلەتى اسقان استاناعا اينالدىردى عوي, مۇعالىم, – دەدى پەكيندەي ۇلى شاھاردىڭ تۇنگى ساۋلەتىنە قاراپ قانات تا ىشىندەگى ءوز ماقتا­نىشىن جاسىرا الماي!– دۇرىس, قاناتجان! ەلىڭنىڭ وسىلايشا قادىرى مەن قاسيەتىن ۇمىتپاساڭ, كەۋدەڭدە ۇلتتىق رۋحىڭ جالىنداپ تۇرسا, جەڭىستىڭ تالاي تۇعىرلارىنا كوتەرىلەسىڭ الى…قاستارىنا ءبىر جاسىل ءتۇستى موتوريكشا توقتادى. بەيبىتتىڭ وسىنداعى كۇندەرىندە ءبىر بايقاعانى, قالادا ۆەلوسيپەدتەر مەن وسىنداي موتوريكشالار كوپتەۋ. ارينە, بۇل ەلدە وزدە­رىنىڭ ونەركاسىپتەرىن اشىپ العان Volk­swaqen, Daewoo سەكىلدى اۆتوالىپتار شىعار­عان, جار­قىراعان نەشە ءتۇرلى ءساندى كولىكتەر دە جانا­رىڭدى قارىقتىرادى. بىراق, قاراجاتتى ۇنەم­دەۋگە ۇيرەنگەن ەكەۋى سەكىلدى اۋىل بالاسىنا 1 شاقىرىمىنا 1, 2 يۋان عانا الاتىن مىنا موتوريكشالار قولايلى.– مۇعالىم, ەندىگى قالعان ۋاقىتتا قايدا بارامىز, – دەدى شاكىرتى قانات, بۇعان پەكين تە­لەمۇناراسىنىڭ قىزىقتارىنا قانىپ, قالانى 400 مەترلىك زاڭعار بيىكتەن تاماشالاعان سوڭ. ەش ۋاقىتتا شىققان بيىگىندە ۇستاز الدىنداعى پارىزى مەن قارىزىن ەسىنەن شىعارمايتىن قانات ابۋتالىپوۆتەي ازاماتىنا باپكەر بەيبىت ءدان ريزا. ومىردە قولى بىردەڭەگە جەتسە, تۋعان اكەسىن دە تانىماي كەتەتىندەر دە بار ەمەس پە.– و, كەي! – دەپ ەلپەك قاعىپ موتوريكشا يەسى تۇر, كولىگىنىڭ شاتىرىن قايىرىپ, ەكەۋىنە ىزەت ءبىلدىرىپ…– ەندى, قاناتجان, پەكيننىڭ ەڭ عاجايىپ جەرلەرىن تاڭداپ, تالعاپ ارالايىق! ويتكەنى, ۋاقىتىمىز تىعىز, – دەدى باپكەرى, ءبىر قارا­عان­دا تارلاۋ, اياداي عانا كورىنەتىن موتوريكشاعا جايعاسىپ جاتىپ, جايدارىلانا…قازىرگى پەكيننىڭ الەمدەگى اسا ءىرى ونەركا­سىپتى قالاعا اينالۋى سەبەپتى شا­ھار­­دىڭ اۋاسىن اۋىرلاتىپ جىبەرگەنى سەزىلەدى.– 13 ميلليون ادام تۇراتىن پەكين قالا­سى­نىڭ اۋماعى 120 شارشى كيلومەتر ەكەن. موس­كۆا­نىڭ اۋماعى 47 كيلومەتر. ءبىزدىڭ استانامىز دا كەلەشەكتە وسىنداي جەردى الاتىن بولسا, دالامىزدىڭ كەڭدىگى جەتەدى عوي, مۇعالىم…– استاناعا مۇنشالىق داليىپ, جايىلىپ كە­تۋدىڭ كەرەگى بولماس, قاناتجان! قازاقتىڭ ۇلان بايتاق دالاسىن ەلدى مەكەندەرسىز قال­دى­رىپ, بارشامىز ءبىر قالاعا جينالساق, ءجون بە؟ قىتاي حالقى 2 ميللياردقا جۋىقتادى. ءبىزدىڭ حالقى­مىزدىڭ سانى بار بولعانى 16 ميلليون عوي!– ءتۇسىندىم, مۇعالىم! ەلباسىمىز استانا­نىڭ ەڭ ۇلكەن ماقساتى – ءوز تۇرعىندارىنىڭ جاقسى ءومىر سۇرۋىنە اسا قولايلى, تازا, ءساندى, ۇقىپتى قالا بولۋى دەۋى وسىدان ەكەن عوي……ەكەۋى قىزۋ اڭگىمەمەن اۆتوريكشانىڭ پەكيننىڭ مىڭداعان اۆتوماشينالارى سەڭدەي سوعىلىسقان كوشەلەرىن ورمان اعاشتارىنىڭ اراسىمەن جۇيتكي جۇگىرگەن اق تيىندەي زىمىراي كەشىپ, اتاقتى يۋنگ حە گۋن تيبەت بۋددا حرامىنىڭ الدىنا توقتاي قالعانىن اڭعارماي قالىستى. جۇرگىزۋشىگە 3 يۋان ۇسىنىپ جاتىپ, بەيبىت بار بىلەتىن اعىلشىنشاسىن قولدانىپ, پەكيننىڭ ايگىلى گۋ گۋن يمپەراتور سارايىنىڭ قاي تۇستا ەكەنىن سۇراپ قالدى…– پەكين – عاجاپ قالا! بىراق ءبىزدىڭ استانامىزدان سۇلۋ ەمەس ەكەن, – دەدى ءوز ەلىنىڭ ءسوزسىز پاتريوتى قانات ءابۋتالىپوۆ, ۇستازى مەن ەكەۋى قۇس ۇياسى اتالاتىن, وليمپيادا الاۋى جاعىلىپ, ويىندارى اشىلعان قىتايدىڭ ۇلت­تىق ستاديونىنا اتباسىن تىرەگەندە. شۆەي­تسا­ريا­لىق ساۋلەتشىلەر حەرتسوگ پەن دە مەرون جوبالاعان ۇلتتىق ستاديونعا پەكين قالاسى­نىڭ عانا بيۋدجەتىنەن 500 ميلليون دوللار جۇم­سالىپتى. ارقاۋلارى بولاتتان تارتىلىپ, مىقتى بەتون قۇي­ما­لارىنان ورىلگەن قۇس ۇيا­سى­نىڭ 258 مىڭ شارشى مەتر الاڭىنا 91 مىڭ كو­رەرمەن سىيىپ كەتكەن سول جولى. ول مىڭداردىڭ اراسىندا قازاق ەلىنەن كەلگەن سپورتشىلاردىڭ ساپىندا بەيبىت باپ­كەر مەن ونىڭ بالا جاسىنان ءتالىمى مەن تاربيەسىن, اكەلىك قامقورلىعىن كور­­گەن اتاقتى بوكسشى قانات ءابۋتا­لىپوۆ تا وتىرعان رينگكە شىعار ءوز كۇنىن كۇتىپ…پەكيننەن الماتىعا بەت العان ۇشاق ىشىندە قانات بيىكتەن ۇلى قالاعا كوز سالدى. ۇلتتىق سۋ ورتالىعى, وليمپيا­لىق مۇنارا سەكىلدى ۇزىن سانى 30-دان استام نىساندار نەگىزىنەن قالانىڭ سولتۇستىگى مەن باتىس ايماقتارىنا ورنالاسقان ەكەن. سۇرعىلت تۇمان باسقان پەكين ءۇستى الماتىنى ەسكە ورالتتى.– مۇعالىم, ەلگە ورالعان سوڭ, دەمالىستى ازايتىپ, بىردەن جاتتىعۋعا كىرىس­سەك قايتەدى… باپكەر شاكىرتىنە قاراسا, جانارلارىندا ءبىر ۇشقىن ويناپ تۇر, اسپان استىنداعى جىمىڭداعان جۇلدىز­دارمەن نۇر ۇلاستىرعانداي…– لوندون وليمپياداسىنا جولدامانى مىندەتتى تۇردە جەڭىپ الايىق, مۇعالىم…باپكەر بەيبىت, ۇستاز بەيبىت جىميىپ كۇلدى. قاناتىنىڭ بويىندا كۇنى كەشەلەر جاسىپ قالعانداي كورىنگەن جىگەر قولامتا وتىنداي جانا باستاپتى. ولاي بولسا, ىسكە ءسات!.. باپكەر ءوز ويىنا ءوزى ريزا بولىپ, تۇنگى اسپانعا شىرقاي كوتە­رىلىپ بارا جاتقان اۋە كولىگىنىڭ بەسىكتەي تەربەتكەن راحاتىنا بولەنە باستادى الاڭسىز. بۇل – ۇستاز بەن شاكىرت ءۇشىن جەڭىسى مەن جەمىسى, قيىندىعى مەن قىزىعى دا قاتار كەلگەن 2008 جىل بولاتىن.الدا – لوندون وليمپياداسى!…جازۋشى اعاسى تەلەفون شالىپ, كەلىپ كە­تۋىن وتىنگەن سوڭ, باپكەر بەيبىت كەشكى جاتت­ى­عۋدان سوڭ ونىڭ شاڭىراعىنا باس سۇقتى. ءوزى­نىڭ عۇمىر بويى جيناعان مىڭداعان كىتاپتا­رى­نىڭ ورتاسىندا توبەسى عانا كورىنىپ قالامگەر باۋىرى ادەتىنشە باسىلىمدارىن اقتارىپ وتىر ەكەن.– بەيبىتجان, قاناتىڭنىڭ وسى جولعى جەڭىسى جايىندا ايتشى, – دەدى جازۋشى باۋىرى ءوتىنىپ…بۇلار پەكيننەن ەلگە كەلىسىمەن از كۇن عانا تىنىستاعانداي بولىپ, قاناتتىڭ ءوزى ءوتىن­گەن­دەي, جاتتىعۋعا بىردەن كىرىسكەن. اسقار الا­تاۋ­دىڭ باۋرايىندا ورنالاسقان سپورت كەشە­نىن­دە ايلار بويىنا بيىك سامىرسىن مەن قارا­عاي­لاردىڭ جۇپار اۋاسىن جۇتا ءجۇرىپ, شىڭدالعان. تاماقتان تارتىنىپ, اينالا شارق ۇرىپ, بولات سىمداي شيرىققان قاناتى.ەڭبەكتەرى اقىرى جاندى بۇلاردىڭ. گۋيجوۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ سپورت زالى اتشاپتىرىم, اۋماعى كىشىگىرىم فۋتبول الاڭىنداي, الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك دەگەن 10 بوكسشىسى بۇل جولى بەس ءتۇر­لى سالماق دارەجەسى بويىنشا الداعى لوندوندا وتەتىن ححح وليمپيادا جولداماسىن ساراپقا سالۋدا. ءساندى كيىنىپ, ۇرشىقشا ۇيىرىلگەن جىگىت اعاسى جارىس مىنبەرىنە كوتەرىلدى.– قۇرمەتتى مىرزالار! الداعى لوندون وليمپياداسىنىڭ جولداماسى ءۇشىن جارىستا سىزدەرگە تابىس تىلەيمىن. سپورت دۇنيە ءجۇزى حالىقتارى دوستىعىنىڭ, بەيبىتشىلىك جو­لىن­داعى ىنتىماقتاسۋىنىڭ ورتاق شاڭىراعى بولا بەرگەي, – دەپ اق تىلەگىن اقتاردى ايبا پرە­زيدەنتى چين كۋو ۆۋ مىرزا شىن نيەتپەن…الدىڭعى ورىنداردىڭ بىرىندە وتىرعان باپكەر بەيبىت ماساباەۆ ءوز شاكىرتى, حالىق­ارا­لىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى قانات ءابۋتا­لىپوۆ فرانتسيانىڭ اتاقتى بىلعارى قولعاپ شەبەرى نوردين وۋبااليمەن رينگكە شىعا كەلگەندە قاتتى تولقىدى. WSB تۇجىرىمى بويىنشا وتەتىن بۇل جەكپە-جەك ەرەجەسى بويىنشا كەم دەگەندە 7 راۋند ءوتۋى ءتيىس. كاسىپقوي بوكس­تىڭ وسىناۋ سايىسىنا توتەپ بەرەتىندەر سيرەك. بەيبىت بولسا, قاناتتىڭ جالىنداعان جىگەرىنە سەندى. العاشقى راۋندتا قانات جاقىن ايقاس­تان بويىن اۋلاقتاۋ سالىپ جۇرگەندەي كورگەن. قار­سىلا­سى­ڭا تىم تاياۋ ءجۇرۋدىڭ دە ءوز پايدالارى بار. ءبى­راق, ونى بوكس تەحنيكاسىن جەتىك يگەرگەندەر عا­نا قولدانسا كەرەك. قاناتتىڭ ءتاجى­ري­بەسىندە شالت قيمىلدار, اياق استى يمپروۆيزاتسيالار بولعا­نى­مەن, مۇنداي بەتتەسۋلەردە اسا ساق بولماسا, بولمايدى. فرانتسۋز بوكسشىسى رينگتە اسا بەلسەندى سەكىلدى. قانات بولسا, باياۋلاۋ, ءتىپتى, سامارقاۋ قيمىلدايتىن كەيىپ تانىتۋدا. الدەن ۋاقىتتا بارىپ باپكەر شاكىرتىنىڭ كۇش ساقتاپ جۇرگەنىن, شابۋىلدارىن كەيىنگى شە­شۋشى راۋندتارعا ساقتاۋعا بەكىنگەنىن اڭعاردى.سالعان جەردەن اپتىعۋدىڭ قاجەتى دە بولماس. قارسىلاستىڭ ايلا-تاسىلدەرىن بايقاپ, كوڭىلگە ءتۇيىپ بارىپ قيمىلداعانى دا ءجون دەپ شەشتى ۇستازى. اياقتارىن بالەت ءبيشى­سىن­شە كەزەك اۋىستىرىپ, رينگتە جەڭىل قيمىلداپ ءجۇر­گەن نوردين ءتورتىنشى راۋندتا قاناتتىڭ ناي­زاعايداي شاتىرلاعان ۇزدىكسىز سوققى­لا­رى­نىڭ استىندا قالعاندا, ءوزىنىڭ مىقتاپ قاتە­لەس­كەنىن كەش ءتۇسىندى. قازاق بوكسشىسى شىن شەبەردىڭ ءوزى ەكەن. تەحنيكاسىنىڭ كەرەمەت­تى­گىن سوڭعى راۋندتاردا تانىتقان قانات ءابۋتا­لىپوۆ وسى جولى 100 پايىز باسىمدىقپەن فرانتسۋز بوكس­شىسىن ايقىن باسىمدىقپەن تىزە بۇكتىردى…– ءسويتىپ, الداعى لوندون وليمپياداسىنا جولدامانى جەڭىپ الدىق, اعا, – دەدى باپكەر بەيبىت جازۋشى باۋىرىنا اڭگىمەسىن اياقتاپ. – بۇل تابىسىمىز ارقىلى «استانا ارلانس» كومانداسىنىڭ دا بۇكىل ماۋسىمداعى جەڭىستە­رىنە ۇلكەن ۇلەس اكەلدىك.– بارەكەلدى, بەيبىتجان! ۇزاعىنان بولعاي جەڭىستەرىڭ, – دەپ جازۋشى اعاسى اقجارما سەزىممەن اقتارىلا قۋاندى.…سىرتتا 2011 جىلعى مامىر ايىنىڭ تا­مىلجىعان سوڭعى كۇندەرىنىڭ شۋاعىنان قۋات العان الما اعاشىنىڭ اپپاق گۇلدەرى جاي­قا­لا باستارىن ءيىپ, قالامگەر نيەتىن قۇپتاپ تۇر…

سماعۇل راحىمبەك, جازۋشى.