ءمارت مىنەزدى ازامات ەدى

جايقالتىپ ەگىن, مىڭعىرتىپ ءتورت ت ۇلىك مال وسىرۋگە تاپتىر­ماي­تىن جەر, قولايلى ءوڭىر «قازاقتىڭ شۆەيتسارياسى» كوكشەتاۋ­داي-اق بول­سىن! اقىندار جىرعا قوسقان تابي­عاتى سۇلۋ, سۋى بالداي جەر ءجانناتى قۇنارلى توپىراعىمەن عانا ەمەس, قا­زاق تاريحى مەن مادەنيەتىنە, ەكونو­مي­كاسىنىڭ وركەندەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان, وشپەس ءىز قالدىرعان, جۇرتشىلىق جادىندا ۇمى­تىل­ماس­تاي ساقتالىپ قالعان ەل ازاماتتارى, نامىستى ۇل-قىزدارىمەن دە ماقتانا الادى. سولاردىڭ ءبىرى — بەلگىلى مەم­لەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ەركىن اۋەلبەكوۆ. ەرەكەڭنىڭ ەرەن قا­جىر-قايراتى, ادامگەرشىلىك اسىل قاسيەتتەرى, ۇيىمداستىرۋ­شى­لىق زور قارىم-قابىلەتى, ءمارت مىنەزى جايلى تۋرالى كوپ ايتۋعا بولادى. «تاۋ الىستاعان سايىن بيىكتەيدى» دەمەكشى, ارادا قانشا ۋاقىت وتسە دە, ونىڭ نار تۇلعاسى الماستاي جارقىراي تۇسەرى انىق. قاراپايىم اگرو­نوم­دىق­تان وبلىستىق پارتيا كوميتەتى­نىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, مينيستر لا­ۋازىمىنا دەيىنگى ەڭبەك ساتىلا­رى­نان ءوتىپ, عۇمىر­نا­ماسى سوقتىقپالى, سوقپاقسىز بۇرالاڭ­دار­عا, اسۋ-بەلدەرگە تولى بولسا دا, ادالدىق, ادىل­دىك باعىتىنان ەش اينىعان ەمەس. مەن شاعىن ەستەلىگىمدە وسىناۋ جا­نى جايساڭ زامانداسىمنىڭ, ۇستا­زىم­نىڭ ءبىز سياقتى شاكىرتتەرىن قا­نا­تىمەن سۋ سەبەلەگەن قار­لى­عاش قۇ­ساپ جەتەلەپ وسىرگەنى, زور اعالىق قامقورلىق كورسەتكەنى, بىلىكتى مامان, ازامات قاتارىنا جەتكىزگەنى جايلى اڭگى­مە­لەمەكپىن. «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت-نۇ­رى تاسىسىن» دەگەندەي كەيىنگى ۇرپاق ۇل­گى الاتىن ونەگەلەرىن ايتۋ ارتىقتىق ەتپەس. وتكەن عاسىردىڭ 50-جىلدارى قازاقتىڭ قارادومالاق بالالارىنىڭ ماسكەۋدىڭ تيميريازەۆ اتىنداعى اۋ­ىل شارۋاشىلىعى اكا­دە­مياسىنا وقۋ­عا ءتۇسۋى وتە سيرەك-ءتىن. ەرە­كەڭ كەڭەس وداعىنداعى ىرگەلى وقۋ ورنىن 1953 جىلى اگرونوم ماماندىعى بوي­ىنشا ويداعىداي ءتامامداپ, نيكولاەۆ متس-نا جۇمىسقا كەلدى. مەن الماتىداعى قازاق اۋىل شارۋاشىلىعى ينستي­تۋ­تىن 1954 جى­لى اياقتاپ, اگرونوم ما­ماندىعى بويىنشا جۇمىسقا ورنا­لاس­تىم. ۇجىمشارلار جاپپاي كەڭ­شار­لارعا اينالدىرىلىپ, تىڭ جا­نە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ ناۋقانى­نىڭ جاپپاي باستالىپ كەتكەن ءساتى. ءبىر جىل بولماي جاتىپ ەرەكەڭ متس ديرەكتورىنا جو­عارىلاتىلدى. ءبىر كەزدە وكتيابر اۋدانىن­دا «مارەۆكا» كەڭشارىن ۇيىمداستىرۋعا جىبەرىلىپتى دەگەن ءسوزدى ەستىپ, اتاق-داڭ­قىنا سىرتتاي قانىق ءبىز ءبىر كورۋگە ىنتىق بولىپ جۇردىك. از ۋاقىت ىش­ىندە جاڭادان شاڭىراق كوتەرگەن كەڭ­شاردى الدىڭعى قاتارلى شا­رۋا­شى­لىق قاتارىنا قوستى. ايرىقشا اتاپ وتەتىن ءبىر قاسيەتى, كەڭسەدە وتىرۋدى بىلمەيتىن. ۇنەمى قيىن ۋچاسكەلەردەن تابى­لىپ, كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ تەز دە جەدەل شەشىلۋىن ءوزى باس بولىپ قاداعالايتىن. تەز ارادا الەۋمەتتىك-مادەني نىساندار مەن عيماراتتار بوي كوتەردى. جاس مامانداردىڭ ور­نىعۋىن, ءبىرىنشى كەزەكتە باسپانا­لار­دىڭ تۇرعىزىلۋىن باستى نازاردا ۇستادى. ءبىر كوز جەتكىزگەنىم, اكىم­شىل-ءامىرشىل رەجىم­نىڭ, وكتەم ۋاقىت­تىڭ تالاپتارىنا مويى­نۇسىنا بەرمەيتىن. ءار ءىستى بارىنشا اشىق, جا­ريالىلىقپەن شەشىپ, حالىقپەن اق­ىل­داسىپ وتىراتىن. دەموكراتقا ءتان كەڭدىگى كەسىپ ايتاتىن كەسەك مىنەزىمەن تولىعىپ, وزگەلەردەن ەرەكشەلەندىرىپ تۇراتىن. جۇ­مى­سىنىڭ باستان اسىپ جاتقانىنا قارا­ماس­تان جاس­تارعا دەگەن قامقورلىعى ەرەن بو­لاتىن. 1961 جىلى ەرەكەڭ وبلىستىق اۋ­ىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىن باسقارۋعا, سونىمەن قاتار وبلاتكوم توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسار­لى­عىنا جىبەرىلدى. مەن وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قىزمەتىندەمىن. جاستار ماسەلە­لەرى ءتۇرلى باعىتتاردا ءوربىپ جاتاتىن. ول كەزدەرى تىنىم دەگەندى كورمەيتىنبىز. تىڭ يگەرۋشىلەر سىرتتان اعىلىپ كەلىپ جات­قاندىقتان, ءۇي-جاي, مادە­ني­ەت, سپورت ورىن­دارى جەتىسپەي جاتا­تىن. ماسەلەلەردىڭ بىردە-بىرەۋى ۇج­ىمشارلاردىڭ قاتىسۋىنسىز شەشىلمەيتىن. ءمۇيىزى قاراعايداي ديرەك­تور­لاردى تىڭداتۋ دا وڭايعا سوعا بەرمەيتىن. وسىندايدا ەرەكەڭنىڭ كوپ كومەگى ءتيدى. وبلىستى ارالاپ كەلگەننەن كەيىن مەنى جاستار جەتەكشىسى رەتىندە شاقىرىپ الىپ جەرگىلىكتى جاع­دايدان مول ماعلۇمات بەرەتىن. جاستار جايىنا قاتىستى پروبلەمالاردى قوزعاپ, تولعاقتى ماسەلەلەردى قول­مەن قوي­عانداي سارالايتىن. وي-پى­كىرلەرىمدى سۇراس­تىرىپ, اقىلداسىپ وتىراتىن. 1963 جىلى تيميريازەۆ اۋ­دا­نى وتاۋ تىگىپ, مەنى اۋاتكوم تور­اعا­سى ەتىپ جىبەردى. 2 كەڭشار كوكشەتاۋ, ەكى كەڭشار قوستاناي وبلىسىنان, ءبىر كەڭ­شار پرەسنوۆ, سەگىز كەڭشار وك­تيابر اۋدا­نىنان قوسىلدى. «قىرىق قۇراق» اۋداننىڭ قيىندىعى جەتىپ ارتىلاتىن. اۋپارتكوم, وندىرىستىك اۋ­ىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى سۋلى ستانساسىنداعى پمك-نىڭ جا­تاق­حا­نا­سىندا, اۋاتكوم سۋلى ەلەۆا­تورىنىڭ زەرت­حاناسىندا ورنالاسقان. بىردە اۋدانعا ەرەكەڭ ىسساپارمەن كەلدى. وبكومنىڭ ەكىنشى حاتشىسىن قارسى الىپ, اۋدان ورتا­لى­عىمەن تا­نىستىردىق. جۇمىس ورنىمىزدى كور­گەننەن كەيىن ويلانباستان: «جاق­سىلىق, ءجۇر, ەلەۆاتوردىڭ ديرەك­تو­رى­نا بارايىق», دەدى. ۆ. تۋريششەۆ كابينەتىندە ەكەن. ەرەكەڭ اماندىق-ساۋ­لىقتان سوڭ: ء«سىز كىمسىز؟» دەپ سۇ­راقتى توتەسىنەن قويدى. اناۋ ساسىپ قالىپ, جوپەلدەمەدە نە دەپ جاۋاپ بەرەرىن بىلمەدى. ءبىر كەزدە: «ەلە­ۆا­تور­دىڭ ديرەكتو­رى­مىن» دەدى. «ەلەۆاتور كىمدىكى؟» «مەملەكەتتىكى». «ولاي بول­سا, دەدى, ەرەكەڭ وعان مەنى نۇسقاپ, مىنا اۋدان باسشىسى مەملە­كەتتىڭ وكىلى. ونىڭ زەرتحانادا وتىرۋى دۇ­رىس پا؟» «ەركىن نۇرجان ۇلى, مەن ءبارىن ءتۇسىندىم», دەدى ول گەنەرال الدىندا قالت تۇرعان سارباز قۇساپ. ء«بىز قازىر شارۋا­شى­لىقتاردى ارا­لاي­مىز. قايتىپ كەلگەنشە كابينەتتى بوساتىپ قويىڭىز. بىردە-ءبىر جي­ھازعا ءتيىسۋشى بولماڭىز», دەپ اڭگىمەنى كەلتەسىنەن قايىردى. ايتپاعىم, ەرە­كەڭنىڭ ەكى سويلەمەيتىنى, كەسىپ ايتا­تىنى, ۋادەگە بەرىكتىگى, ماسەلەنى توتەسىنەن قوياتىنى. ەرەكەڭ ءۇشىن ۇلكەن, كىشى دەگەن ما­سە­لە­لەر بولمايتىن. وعان ءتان مەم­لەكەتتىك كوز­قاراس پەن ادامگەرشىلىك قاسيەتتەردىڭ نەبىر تىلسىم سىر­لارى ناقتى ءىس ارقىلى ءورىلىپ جا­تاتىن. اسى­رەسە, جانى دا, ارى دا تازا, جۇمىسقا بەرىلگەن, ءوز كاسىبىنە بىلىكتى ما­مان­داردى تاڭداۋعا مەيلىنشە تا­لاپشىل بولاتىن. تەمىردەي ءتار­تىپ­تى ءبىرىنشى ورىنعا قوياتىن ول وتىرىك ايتۋعا, جا­ل­عان سويلەۋگە جانى قاس ەدى. دۇنيەگە قىزىقپايتىن. ەڭ­بەك­تەگى, ومىردەگى ۇستازىمىز بويى­مىزعا دا­رىتىپ كەتكەن جاقسى مىنەز مەن قاسيەتتەردى ودان ءارى ۇشتاي تۇسۋگە ۇمتىلا­تىن­بىز. كو­ك­شەتاۋ, قى­زىلوردا وبلىست­ا­رىندا باسشى­لىق قىزمەتتە جۇرگەندە ەلگە, حالىق­قا جاساعان جاقسىلىعىن ايتىپ-جەتكىزۋ قيىن. ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتار كەرى ىسى­رىلعان بۇگىنگىدەي زاماندا ەرە­كەڭ سەكىلدى ءبىرتۋار ازاماتتىڭ نار تۇل­عاسىن, ءمارت مىنەزىن, وزگەگە ۇقسا­ماي­تىن بولمىس-ءبىتىمىن اڭسايدى ەكەنسىڭ. جاقسىلىق ىسقاقوۆ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. پەتروپاۆل.