ىندەت پەن مىندەت

تامىر-تانىستىق ۇعىمى ءار­بىر ادامنىڭ ميىندا تامىرلاپ العان. «بارماق باستى, كوز قىس­تىسىز» ءىس بىتپەيدى دەيدى جۇرت­تىڭ ءبارى. جەڭ ۇشىنان جال­عاس­قان جەمقورلىق جارتى قادام ات­تات­تىرمايتىنىن ايتادى. اي­تەۋ­ىر جەمقورلىق, سىبايلاستىق جاي­ىندا اركىم ءسوز ەتەدى. دەگەنمەن ونىڭ شىعۋ تەگىنە, جەمقور­لىققا قالاي جول بەرىپ وتىرعانىنا باس اۋىرتپايدى. «بالامدى بالاباقشاعا بەردىم. كەزەكسىز وتكىزدىم, ايتەۋىر. بە­رەتىنىن بەردىك تە, ورنا­لاس­تىر­دىق». ەلدىڭ اۋزىنداعى وسى ءسوزدى ءسىز دە ەستىدىڭىز. ونى سول باقشاعا اقشا بەرىپ اپارعان بالا دا ەستىدى. « ۇلىم ءبىرىنشى سىنىپقا بار­دى. اپايىنا سىيلىعىن بەرىپ قوي­دىم. دۇرىستاپ قاراسىن, وق­ىتسىن دەپ. بىردەڭە ۇستاتپاساڭ, ولار بالاعا دۇ­رىس قارامايدى عوي». بۇل ءسوز با­لاسىنا قامقور­لىق تانىتىپ, دۇرىس ءبىلىم الۋ­ى­نا جاعداي جاساپ تۇرعان سياقتى كورىنەر. ال شىن­تۋاي­تىن­دا, جەم­قور­لىققا جول بەرىپ تۇر. جاس كۇنىندە ادام بالاسى ەل­ىك­تەگىش كەلەدى. اقىن, ءانشى, سۋرەتشى بولۋدى ارماندايدى. سول ارماننىڭ جەتەگىنە ىلەسىپ, ءتۇرلى سايىستارعا, مۇشايرالارعا قاتى­سا­دى. مۇنداي جاعدايدا دا اتا-انا ىسكە بىلەك سىبانا كىرىسەدى. قا­زىلاردان تانىس ىزدەيدى. «بەرەتىنىن بەرەدى». ونى بالا دا بىلەدى. تىزبەك وسىلاي جالعاسا بەرەدى. «بالاسىن قاتارىنان قالدىر­ماۋ ءۇشىن» اتا-انا قولىندا­عى­سىن ايا­ماي­دى. ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستكە كەل­گەندە دە سول. وعان كەشەگى جا­ڭا­قورعان اۋدانىنداعى جاعداي كۋا­لىككە جۇرەدى-ءدۇر. تەست­كە كىرگەن 505 بالانىڭ 90 پايىزىنىڭ قولىندا دايىن جاۋاپ بولعان. مەم­لەكەتتىك قۇپيا­ڭىز قولدا ءجۇر. «بالا­لا­رى­نىڭ بو­لاشاعىن وي­لاعان» اتا-انا قۇپياڭىزدىڭ قۇنىن تولەپ, ساتىپ العان. وقۋعا تۇسۋگە دە, جۇمىسقا تۇرۋعا دا پارا بەرەمىز. ءبىلىمسىز قالماسىن, جۇمىسسىز وتىرماسىن دەپ. قۇجاتقا قۇرىلعان زامان عوي قازىر. ەمحاناعا, حالىققا قىز­مەت كورسەتۋ ورتالىعىنا, جول پوليتسياسىنا الدەبىر قۇجات ءۇشىن بارا قالساڭىز, سىزگە تىلەنە قا­راعان كوزدەردى كورەسىز. ولاردىڭ دا الاقانى قىشىپ وتىرادى. ال­عىسى كەلەدى. جەمقورلىق وسى­لاي جالعاسا بەرەدى. «ۇستالماعان ۇرى ەمەس». ءسو­زى­مىز ناقتى دەرەك پەن فاكتىگە قۇرىلماسا دا, ەل بىلەتىن, ەستىپ جۇرگەن اڭگىمەنى ايتىپ وتىرمىز. وسىدان نە اڭعاردىڭىز؟ نەنى ۇق­تىڭىز؟ ءبىز مىنانى تۇسىندىك: ءدال وسى پسيحولوگيامەن ءومىر سۇرە بەرسەك, جەمقورلىق ەشقاشان جوي­ىلمايدى. سەبەبى, ءبىز بالانى كوزىن اشقاننان پارا بەرۋگە ۇي­رەتەمىز. «بەرەگەن قولىم, الا­عان» پرينتسيپىنە باۋليمىز. با­لا­باقشاعا اقشا بەرىپ بارعان, مۇعالىمى سىيلىق ءۇشىن جوعارى باعا قويعان, ۇبت سۇراقتارىن سا­تىپ العان بالانىڭ جەمقور بول­ماسقا امالى بار ما؟! ويتكەنى ونى ءوزىمىز, ءوز قولى­مىزبەن جاساپ وتىرمىز. ۇيدە بەرگەن ءتالىم مەن تاربيە وڭباي وتىر. تاعى جەم­قورلىقتىڭ جولى كەسىلمەي تۇر دەپ رەنجيمىز. اۋىل مەن اۋلادا ءوسىپ كەلە جات­قان بالا ءار نارسەنىڭ ءوز با­عاسى بار ەكەنىن بىلەدى بۇگىندە. ويىن بالاسىنىڭ اۋزىنان «سا­تىل­ماي­تىن نارسە جوق» دەگەندى ەستىگەندە, توبە شاشىمىز تىك تۇرعان. وسى ءسوزدى ءوز ميى جەتىپ ايتىپ وتىر­عانىنا سەنەسىز بە؟ ارينە, جوق. ول «ۇيادا كورگەنىن», ساناسىنا تۇيگە­نىن ايتتى. بايا­عىدا بىرەۋ ء«وزىڭ ديۋاناسىڭ, كىمگە ءپىر بولعان­داي­سىڭ؟» دەپتى عوي كۇيىپ كەتىپ. ءبىزدىڭ قوعامنىڭ كەلبەتى دە وسى ىسپەتتەس رەڭك الىپ بارادى. جەمقورلىقپەن تۇزدە ەمەس, ۇيدە كۇرەسۋ كەرەك. شاڭىراعىڭىزدا ادالدىقتى, ار­لى­لىقتى ايتىپ وتىرساڭىز, سى­باي­لاستاردىڭ دا سانى ازايار ەدى. ال مىنا كۇيىمىزبەن... ءاي, قايدام.

ەرجان بايتىلەس,

قىزىلوردا وبلىسى.