ەلىمىزدە كاسىپكەرلەردىڭ جاعدايىن كۇيتتەيتىن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسىرىلا باستاعانىنا ءبىر جىلدان استام ۋاقىت بولدى. وسى ۋاقىت ىشىندە جاڭا بيزنەس باستامالار, كاسىپكەرلىك سەكتوردى ساۋىقتىرۋ جانە ەكسپورتتىق ءوندىرىستى قولداۋ ءتارىزدى ءۇش باعىت بويىنشا سۋبسيديالاۋعا جالپى قۇنى 150 450,049 ملن. تەڭگە بولاتىن 360 جوبا ماقۇلداندى. باعدارلامانىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىداعى ومىرشەڭدىگى مەن وزەكتىلىگىنە وتكەن جىلعى تالداۋ بويىنشا 33 مىڭ جۇمىس ورنىنىڭ ساقتالعانى مەن 7 مىڭنان اسا جاڭا جۇمىس ورىندارى قۇرىلعانى دالەل بولا الادى.
جاقىندا باعدارلاماعا تەگىن كەڭەستىك كومەك كورسەتەتىن «كاسiپكەرلiك الەۋەتىن كۇشەيتۋ» اتتى جاڭا ءتورتiنشi باعىت قوسىلدى. جاڭا باعىتتىڭ ەرەكشەلىگى مەن ىسكە اسىرۋ بارىسى تۋرالى ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ۆيتسە-ءمينيسترى مارات قۇسايىنوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– مارات اپسەمەت ۇلى, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە «كاسiپكەرلiك الەۋەتىن كۇشەيتۋ» اتتى جاڭا ءتورتiنشi باعىت ىسكە قوسىلدى. دەمەك, بۇل باعىت قاجەتتىلىكتەن تۋىنداپ وتىر عوي؟
– ءيا, دۇرىس ايتاسىز. ءتورتىنشى باعىت باعدارلاماعا كەيىنىرەك ەنگىزىلدى. سەبەبى, باعدارلاماعا ۇمىتكەرلەر قۇجاتتارىن تاپسىرعان كەزدە تەك بيزنەس-جوسپاردىڭ دۇرىس جاسالماۋىنان وتپەي قالعان جاعدايلار كوپ ورىن الدى. سوندىقتان «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ العاشقى باعىتتارىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا ءوز ءىسىن اشام دەۋشىلەرگە جانە جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىندارعا كونسۋلتاتسيالىق كومەك كورسەتۋ قاجەتتىلىگى انىقتالدى. بىلايشا ايتقاندا, بيزنەس جونىندە كەڭەسكە ءزارۋ ادامدارعا كەڭەس بەرەمىز.
وسىلايشا, بىرىڭعاي ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ سوڭعى ماجiلiسىندە بيزنەس-قوعامداستىقتىڭ ۇسىنىمدارىن ەسكەرە وتىرىپ, قولدانىستاعى باعىتتارعا قوسىمشا باعىت ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق. بۇل باعىت جاڭا باستاپ ءجۇرگەن كاسiپكەرلەردi قولداۋ (جاڭا جوبالار), قولدانىستاعى بيزنەستى سەرۆيستىك قولداۋ, شوب توپ-مەنەدجمەنتىن وقىتۋ جانە شەتەلدiك ارiپتەستەرمەن iسكەرلiك بايلانىستار ورناتۋ جولىمەن وندiرiستەردi جاڭعىرتۋ جانە كەڭەيتۋ جولدارىن قاراستىرادى.
جاڭا باستاپ جۇرگەن كاسiپكەرلەردى قولداۋ بويىنشا تارقاتىپ ايتاتىن بولساق, وعان جاڭا جوبالار ءۇشiن قىسقا مەرزىمدى وقۋ باعدارلاماسى, نەسيە الۋعا قۇرىلتاي قۇجاتتارىنىڭ, ۇلگi بيزنەس-جوسپار ستاندارتتى پاكەتiن تەگىن بەرۋ, كاسiپورىنداردىڭ بiرتۇتاس بازاسىنا رۇقساتتى ۇيىمداستىرۋ, ماركەتينگ قىزمەتتەرiن كورسەتۋ ءتارىزدى سەرۆيستىك قىزمەتتەر كىرەدى. جاڭا باعىت بويىنشا جۇمىس باستالىپ تا كەتتى. ءبىر اپتا بۇرىن استانا قالاسىندا «بيزنەس-كەڭەسشى» جوباسى ءوزىنىڭ العاشقى وقۋشىلارىن قابىلدادى. بۇل جوباعا كاسىپكەرلىكتى باستاۋعا ىنتا تانىتۋشى توپ جانە قازىر وسى سالادا جۇمىس جاساپ جۇرگەن بارلىعى 15 مىڭداي ادامدى تارتۋدى كوزدەپ وتىرمىز.
كاسىپكەرلىكتى ساۋاتتى جۇرگىزۋدىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتەتىن جەدەل دارىستەر ەلدىڭ ءار وبلىسى مەن اۋداندارىندا بيىلعى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن وتكىزىلەدى. دارىستەر كەستەسىن «دامۋ» قورىنىڭ www.damu.kz سايتىنان قاراۋعا بولادى.
ال كاسىپكەرلەرگە سەرۆيستىك قولداۋ بارىسىندا بۋحگالتەرلiك ءجانە سالىقتىق ەسەپ جۇرگiزۋ بويىنشا كونسۋلتاتسيالار, زاڭناما كونسۋلتاتسيالارى, ستاتيستيكالىق ءجانە تاعى باسقا ەسەپ بەرۋدi قۇرۋ, Iت جانە باسقا دا قىزمەتتەر ۇسىنىلادى. ونى ارنايى مامانداندىرىلعان كونسالتينگتىك كومپانيالارى كورسەتەتىن بولادى. سونداي-اق, توپ-مەنەدجمەنت وقىتۋدى «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» بيزنەس-مەكتەبi» بازاسىندا وتكiزۋ ۇسىنىلىپ وتىر. وندا بيزنەستى ءجۇرگىزۋ كەزىندە پايدا بولعان ءتۇيتكىلدەردى وزدىگىمەن شەشۋ داعدىسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن تابىستى كاسiپكەرلiكتi قۇرۋدىڭ جاڭا ۇلگiلەرى, كاسiپورىندى تيiمدi باسقارۋ تۋرالى دارىستەر وقىلادى.
باعدارلامانى اقش-پەن بىرلەسىپ الەمدەگى جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ءبىرى «ديۋك ۋنيۆەرسيتەتiنiڭ» بيزنەس-مەكتەبiمەن» ءبىرلەسىپ جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. «ىسكەرلىك بايلانىس» جوباسى شەتەلدىك جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قولداۋىمەن شەتەلدىك ءارىپتەستەرمەن بايلانىس ورناتۋ ارقىلى ءوندىرىستى جاڭعىرتۋدى كوزدەيدى.
جوبا ەكى كەزەڭمەن ىسكە اسپاق. العاشقى كەزەڭى ەل ىشىندە وتسە, ەكىنشىسى شەت ەلدە جالعاسادى. الدىمەن ەلدە بيزنەستى جۇرگىزۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرىنە, ماركەتينگ, بيزنەس-سەرىكتەستەرمەن ىسكەرلىك بايلانىس ورناتۋعا باعىتتالعان بيزنەس-ترەنينگتەر جۇرگىزىلەدى. جوباعا قاتىسۋشىلار ءوز كاسىپورىندارىنىڭ بيزنەس-جوسپارىن ازىرلەيدى. بيزنەس-ترەنينگتەر اياقتالعاننان كەيىن جوباعا قاتىسۋشىلار ەكىنشى كەزەڭنىڭ كونكۋرستىق ىرىكتەۋىنە قاتىسا الادى. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي, ەكىنشى كەزەڭدە بيزنەس وكىلدەرى شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن ىسكەرلىك بايلانىستار ورناتۋ ءۇشىن شەتەلدە بيزنەس-تاجىريبەدەن ءوتۋ ءمۇمكىندىگىنە يە بولادى. ناقتىلاپ ايتساق, كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرى وزدەرىنە ۇقساس باعدارداعى شەتەلدىك كاسىپورىندا تاعىلىمدامادان وتەدى دە, تەحنولوگيالار ترانسفەرتى جانە قۇرىلعىنى ساتىپ الۋ, فرانشيزالار الۋ, حالىقارالىق جانە شەتەلدىك ۇيىمداردىڭ گرانتتارىن الۋ, بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جاڭا ىسكەر بايلانىستار قۇرا الادى.
جاڭا باعىتتى ەۋروپادا – ەۋروپا وداعىنىڭ ۇيىمدارىمەن, اقش-تا – يۋسايد, گەرمانيادا گەرمانيا قوعامىنىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ قولداۋىمەن ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. كاسىپكەرلەردى ىرىكتەۋدى اكىمدىكتەر سالالىق وداقتارمەن, «دامۋ» قورىمەن, حالىقارالىق ۇيىمدارمەن بiرلەسiپ وتكىزەدى. ال وقىتۋدى شەتەلدىك جانە وتاندىق كونسۋلتانتتار جۇرگىزەدى.
– جوباعا كىمدەر قاتىسا الادى؟ وقۋ اقىلى ما؟
– جوباعا ەلىمىزدەگى ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىندا قىزمەت ەتەتىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس كاسىپورىندارىنىڭ باسشىلارى مەن ورتا بۋىن وكىلدەرى قاتىسا الادى. الايدا باعدارلاما قاتىسۋشىلارى وقۋ ورنىنا بارىپ-قايتۋ, سونداي-اق تۇرار جەرىنىڭ اقىسىن وزدەرى تولەيدى. ال كەڭەسشىلەر قىزمەتىن, بيزنەس-سەرىكتەس ىزدەۋ, ولاردىڭ ەلگە كەلۋىن سۇيەمەلدەۋگە اقى تولەۋ حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ, سونداي-اق بايلانىس گرانتتارى ەسەبىنەن تولەنەدى.
2011 جىلى جاڭا باعىتتى ەسكەرە وتىرىپ, باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە 42,1 ملرد. تەڭگە كوزدەلگەن. جاڭا ءتورتىنشى باعىت ەلدەگى بيزنەستىڭ الەۋەتىن كۇشەيتۋگە جانە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋدى جاڭا دەڭگەيگە شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– جالپى العاندا باعدارلاما بويىنشا جۇمىس بارىسى قالاي ءجۇرىپ جاتىر؟ ءناتيجەلەر تۋرالى نە ايتاسىز؟
– 2010 جىلى ىسكە اسىرىلا باستاعاننان بەرى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ ءۇش باعىتى بويىنشا, ءوڭىرلىك ۇيلەستىرۋ كەڭەستەرى وتاندىق بيزنەسمەندەردىڭ 400-دەن استام وتىنىشتەرىن ماقۇلدادى. سونىمەن قاتار, باعدارلاماعا ءبىرىنشى باعىت اياسىندا 275 جوبا, ەكىنشى باعىت بويىنشا – 102, ءۇشىنشى باعىت بويىنشا 40 جوبا قاتىسۋعا جىبەرىلدى.
سونىڭ ىشىندە, 250-گە جۋىق كومپانيا بانك نەسيەلەرى بويىنشا سىياقى مولشەرلەمەسىنىڭ ءبىر بولىگىن سۋبسيديالاۋ تۇرىندە مەملەكەتتىك قولداۋعا يە بولادى. «بجك-2020» باعدارلاماسىنىڭ 2010 جىلدان بيىلعى جىلعا اۋىستىرىلعان سۋبسيديالاۋعا ارنالعان قاراجاتتى قوسا ەسەپتەگەندەگى 2011 جىلعا ارنالعان جالپى بيۋدجەتى 30 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى, ونىڭ 23,8 ملرد. تەڭگەسى جاڭا بيزنەس باستامالاردى قولداۋعا, ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ ۆاليۋتا تاۋەكەلدەرىن تومەندەتۋگە جانە قارىز بويىنشا كەپىلدىك بەرۋگە, ال 5,9 ملرد.تەڭگەسى كاسىپكەرلىك سەكتوردى ساۋىقتىرۋعا جۇمسالادى.
جاسالعان تالداۋعا نازار اۋدارساق, قۇرىلىس سالاسىندا, وڭدەۋشى سالادا, ماشينە جاساۋدا, سونىمەن قاتار ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سياقتى الەۋمەتتىك قىزمەت سالاسىندا بەلسەندىلىك بايقالىپ وتىر.
اڭگىمەلەسكەن: ۆەنەرا تۇگەلباي.