وباما پرەزيدەنتتىككە قايتا سايلانا ما؟
اقش-تاعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا ءالى ءبىر جارىم جىلداي ۋاقىت بار. بىراق سول سايلاۋ تۋرالى جالپى ساياساتقا قاتىسى بار ادامداردىڭ ءبارى ءسوز ەتە باستادى. وعان سەبەپ – اقش-تىڭ قازىرگى پرەزيدەنتى باراك وبامانىڭ سول سايلاۋعا قاتىساتىنىن مالىمدەۋى.
بيلىككە تالاساتىن جاڭا ادام ەمەس, باراك وبامانىڭ قايراتكەرلىك قارىم-شالىمى جۇرتقا بەلگىلى. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, اقش-تاي الىپ ەلدىڭ قارا ءناسىلدىدەن سايلانعان العاشقى پرەزيدەنتى رەتىندە دە ونىڭ اتى تاريح شەجىرەسىنە جازىلادى. كەيبىرەۋلەردىڭ ايتىپ جۇرگەنىندەي, بۇل ەلدە ناسىلدىك كەمسىتۋشىلىك بار بولسا, وندا وبامانىڭ جەڭىسىن ەكى ەسە باعالاۋعا بولار ەدى.
ونىڭ بيلىك تىزگىنىن ۇستاعانىنا ەكى جىلدان ءسال عانا استى. سوعان قاراماي, ونىڭ قىزمەتىنە جان-جاقتى باعا بەرۋگە ابدەن بولادى. بولعاندا دا, بىرەۋ ءىش تارتا باعالايدى, ەكىنشىلەرى ونىڭ ىسىنەن جاقسىلىق كورگىسى جوق.
جالپى, وبامانىڭ جەڭىسى كەزدەيسوق ەمەس, شىن مانىندە سول باسىندا تاريحي جەڭىس بولعان. قازاقشا ايتقاندا, قارادان حان بولعان دەگەندەي, اقش-تا قارا ءناسىلدەن پرەزيدەنت سايلانۋ بۇل جەڭىس يەسىنىڭ ايرىقشا تۇلعا ەكەنىن اڭعارتادى. سول جەڭىستەن كەيىن ءوزىنىڭ كەشەگى قارسىلاسى حيللاري كلينتوندى باسشى قىزمەتكە شاقىرۋى دا ونىڭ ۇلكەن ازاماتتىق كەلبەتىن اڭعارتقانداي ەدى.
وبامانى جاقتايتىندار الەمدىك داعدارىستان الىپ ەلدى كۇيرەتپەي الىپ شىقتى دەسە, داتتايتىندار الەۋمەتتىك سالاداعى قيىندىقتاردى, جۇمىسسىزدىق وسكەنىن ايتادى. ءالى ناتيجەسى كورىنە قويماعانىمەن, ونى قولدايتىندار مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ءجونىندەگى زاڭ, قارجىلىق رەفورما, ۇلتتىق ەكونوميكانى ساۋىقتىرۋ تۋرالى زاڭ ەرتەڭ يگىلىك اكەلەدى دەسە, قارسىلارى وعان كۇمان كەلتىرەدى.
سىرتقى ساياساتتا يراكتاعى ءاسكەردى اكەتۋ, وندا تەك نۇسقاۋشىلىق ىسپەن اينالىساتىنداردى عانا قالدىرۋ جونىندەگى ۋادەسىن ورىنداعانىن بىرەۋلەر العا توسسا, گۋانتاناموداعى اسكەري تريبۋنالدى نەگە بىردەن جاپپادى, دەپ ەكىنشىلەرى كىنالايدى. اقش-تىڭ ناتو جۇمىسىندا ءوز وداقتاستارىنا كوبىرەك باستاماشىلىق ارەكەتتەرگە بارۋعا مۇمكىندىك بەرۋىن بىرەۋلەر قۇپ كورسە, ەكىنشىلەرى ونى ءوز پوزيتسياسىنان ايىرىلۋى دەپ جازعىرادى. ءۇشىنشىلەرى بەدەلدەن ايىرىلدى دەپ تابالايدى.
داتتايتىندار وباماعا نوبەل سىيلىعى بەرىلگەنىن دە ەلەگىسى كەلمەيدى, ونىڭ ەسەسىنە ءبىر جولى پرەزيدەنت اق ۇيگە كىرەردە وڭكەي اينەكتەن جاسالعان تەرەزە مەن ەسىكتى اجىراتا الماي قالعان ەكەن, سونى بۇگىنگە دەيىن اڭگىمە قىلادى. ال جاقتايتىندار ليۆياعا قارسى كۇش قولدانۋدى دا دەموكراتياعا ادالدىق دەپ اقتايدى.
باراك وباما قايتا پرەزيدەنت بولىپ سايلانا ما دەگەندە, ونىڭ سايلاۋ ماشينەسى جۇمىسقا كىرىسىپ كەتكەنىن, باسقالار ءالى ءوز ۇمىتكەرلەرىن اتاي الماي جاتقانىن دا ايتقان ءجون شىعار. بىراق نەگىزگى ارگۋمەنت ونىڭ قىزمەتى عوي. ايارلىق ارەكەتكە بارمايتىن, ويىن اعىنان جارىلىپ ايتاتىن وسىناۋ قايراتكەر امەريكالىقتاردىڭ كوبىنىڭ كوڭىلىندە جۇرگەندەي كورىنەدى.
سوعىس كۇشپەن ەمەس, كەلىسىممەن توقتاسا ءجون
اراب دۇنيەسىندە سوعىس ءجۇرىپ جاتىر. سىرتتان كەلگەن جاۋ جوق. ءوزارا سوعىس. سول سوعىس ارقىلى ءبىر-ءبىرىن جەڭۋ ءۇشىن ولار ءوز-وزدەرىن قىرىپ جاتىر. ەسى كىرگەندەر (تۋنيس, ەگيپەت) سول سوعىستارىن توقتاتىپ, كەلىسىمگە وتىردى. ەندى بىرەۋلەرى سوعىسپەن ءىس بىتپەيتىنىن ەندى اڭعارعانداي.
وسىندايدا ارااعايىندار كەرەك-اق. سول ارااعايىندىققا جۇرەتىندەر كىمدەر دەگەندە, جۇرتتىڭ كوڭىلىنە ورالاتىنى – حالىقارالىق ۇيىمدار, مەملەكەتارالىق قاۋىمداستىقتار, كەيبىر بەدەلدى جەتەكشى ەلدەر. بۇل بۇۇ-نىڭ باستى ءمىندەتى دە دەۋگە بولادى. ەۋرووداق, ناتو دا ءوز ايماعىنداعى تىنىشتىق, تۇسىنىستىك كەپىلى بولۋعا ءتيىس. افريكانى الساق, وندا اراب مەملەكەتتەرى ليگاسى, افريكا وداعى دەگەندەر بار.
اراب رەۆوليۋتسياسىنىڭ وت-جالىنى شارپىعان كەزدە سول ۇيىمدار العاشىندا ءبىرشاما ابدىراپ, بۇل ەلدەردىڭ ىشكى ىسىنە ارالاسۋدى ارتىقتاي كورىپ, سىرتتاپ قالعانى بار. كەيبىرەۋى, ايتالىق, اراب مەملەكەتتەرى ليگاسى وزدەرىنىڭ وقيعاعا كوزقاراستارىن ءجيى وزگەرتىپ, كەلىسىمنەن گورى ءبىر جاعىن ايىپتاۋعا نەمەسە قولداۋعا بەيىمدىلىك تانىتتى. سونىسىمەن شيەلەنىستى ورشىتە ءتۇستى.
وسى جەردە ليۆياداعى جاعداي ساباق بولعانداي. بۇل ەلدە ازامات سوعىسى ءجۇرىپ جاتىر. بيلىكتىڭ قولىندا ايتارلىقتاي قارۋ بار. وپپوزيتسيا دا تەك تاياق قانا ۇستاپ وتىرعان جوق. بىراق ەۋروپانىڭ ءبىراز ەلى اقش-پەن قوسىلىپ, وپپوزيتسيانى قولداپ, بيلىككە قارسى كۇش قولدانۋعا كىرىستى. سوعىس جاڭا سيپاتقا يە بولدى.
سوعىستىڭ ءدال وسى سيپاتىن ءبىراز ەلدەر دە, كوزى قاراقتى حالىق تا قۇپتاعان جوق. كەلىسىمگە جەتۋدىڭ جولى بار ما ەدى؟ بار ەدى. ونى, باسقاسىن بىلاي قويعاندا, سول كاددافيدىڭ اقش پەن فرانتسيا پرەزيدەنتتەرىنە, ۇلىبريتانيا پرەمەر-مينيسترىنە جانە بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋنعا جولداعان ءۋاجدى حاتتارىنان اڭعارۋعا بولار ەدى. سوندا ليۆيا باسشىسى وپپوزيتسياعا قارسى سوعىسقا ولاردىڭ ۇلكەن قارۋعا يەلىك ەتپەسى ءۇشىن ءماجبۇرلىكپەن بارىپ وتىرعانىن ايتقان. ءتىپتى سول حاتقا جاۋاپ رەتىندە بەدەلدى كوميسسيا شىعارىپ, ونى كەلىسسوزگە شاقىرعاندا, ءدال قازىرگى الاپات بومبالاۋدان قۇربان بولعان تالاي ادام امان قالار ما ەدى, كىم ءبىلسىن.
كەشتەۋ دە بولسا, افريكا وداعىنىڭ (او) كەلىسىم جونىندەگى باستاماسى قۇپتارلىق-اق. وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىنىڭ (وار) پرەزيدەنتى دجەيكوب زۋما باس بولىپ, ماۆريتانيا, مالي جانە كونگو پرەزيدەنتتەرى, ۋگاندانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ليۆيا كوسەمىنە بارىپ, بىتىمگەرشىلىك جولىن ۇسىندى. ونى كاددافي قۇپ الدى. بۇدان كەيىن بىتىمگەرلەر وپپوزيتسياعا بارىپ, بوسقا قان توگىلمەۋىن العا توستى. بۇعان دەيىن انتيليۆيالىق كواليتسيانىڭ قولداۋىنىڭ ءبىراز ءدامىن تاتىپ قالعان وپپوزيتسيا ءبىر ءسات كەلىسىمگە باراتىنداي ىڭعاي تانىتقانىمەن, بىراق رايىنان تەز قايتىپ, كەلىسىمگە بارمايتىندارىن مالىمدەدى.
انتيليۆيالىق كواليتسيانىڭ ءبىراز قانتوگىسكە سوقتىرعان اسىعىستاۋ ارەكەتتەرى راسىندا ليۆيا باسشىلىعىن ايتارلىقتاي ءالسىرەتتى. بىراق وپپوزيتسياعا دا جەڭىستى ۇستاتا قويعان جوق. ونىڭ ەسەسىنە ەكى جاقتان دا قۇربان بولعاندار سانى ەسەلەنە ءتۇستى. دەگەندە, العان بەتتەن قايتپايمىز دەپ وزىمشىلدىك كورسەتپەي, انتيليۆيالىق كواليتسيا كەلىسىم جاعىنا قاراي ويىسار بولسا, ءالى دە كەش ەمەس-اۋ دەيسىڭ.
يەمەندەگى جاعدايعا بايلانىستى دا سول پارسى شىعاناعىنداعى ەلدەر قاۋىمداستىعىنىڭ بىتىمگەرشىلىك جولىن ۇسىنۋى دا جەمىسىن بەرۋى مۇمكىن دەگەن ءۇمىت بار. ولار الي ابداللا سالەحقا قىزمەتىنەن كەتۋىنە بايلانىستى ونىڭ وزىنە دە, وتباسىنا دا كەپىلدىك بەرمەك. ونداي ۇسىنىس بەن اليگە دە, حوسني مۇباراكقا دا جاسالعان جوق. بۇل قازىرگى بيلىكتەگىلەردىڭ اماندىعىنا كەپىلدىك بەرىپ قانا قويمايدى, قوعامدى ەكىگە بولۋدەن, قاقتىعىستىڭ ودان ءارى ۋشىعۋىنان ساقتايدى. قارۋمەن كەلگەن جەڭىستىڭ ارتىندا كەك قايتارۋ جالعاسى بولادى.
ماماديار جاقىپ.