قازاق قاشاندا «شىعار بيىگىڭ تۇعىرلى بولسىن!» دەگەن ءسوزدى بولاشاعىنان مول ءۇمىت كۇتتىرەتىن تۇلعالى ازاماتتارعا ارناپ ايتادى. حالقىمىزدىڭ وسى دانا ءسوزىن ەسكە العان سايىن بۇ دۇنيەدەن وزعانىنا ەكى جىلدىڭ ءجۇزى بولعان دوسىم, ۇلكەن عالىم قاسىم اسانوۆ كوز الدىما كەلەدى.
قازىرگى اتىراۋ وبلىسىنىڭ قۇرمانعازى اۋدانى, وتەرى اۋىلىندا قاراپايىم وتباسىندا 1931 جىلى 1 قاڭتاردا دۇنيەگە كەلگەن قاسىمنىڭ بالالىق شاعى سول وبلىستاعى بالىقشى اۋدانى, تاسقالا اۋىلىندا وتەدى.
الماتىعا 1947 جىلى جەتكەن ول سول كەلگەننەن بىردەن قازاقتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنا وقۋعا تۇسەدى. وقۋدى بىتىرگەن سوڭ جالىنداپ تۇرعان جاس ماماندى ۇكىمەت پەن پارتيا 1952 جىلى ماڭعىستاۋ رەسپۋبليكالىق اۋىلشارۋاشىلىق ينستيتۋتىنىڭ باس مامانى قىزمەتىنە, كەيىن, ياعني 1955 جىلى اۋىلدى كوتەرەيىك دەگەن ۇندەۋگە بايلانىستى الماتى وبلىسىنا جىبەرەدى. بۇل كەزدەرى قاسىم ماسكەۋدەگى تيميريازەۆ اتىنداعى اۋىلشارۋاشىلىق اكادەمياسىن ءتامامداپ, قازاق اۋىلشارۋاشىلىق ينستيتۋتىندا اعا وقىتۋشى بولىپ قىزمەت ەتىپ جۇرگەن بولاتىن. سودان نە كەرەك, كولحوز-سوۆحوزداردى كوتەرۋ ءۇشىن بارىن سالىپ 15 جىلداي ەڭبەك ەتتى. و باستا تاڭداپ العان ماماندىعىنىڭ ارقاسىندا قاسىم ءابۋ ۇلى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ بارلىق ۇڭعىل-شۇڭعىلىمەن جەتە تانىسىپ, بولاشاق عىلىمي جۇمىستارىنىڭ ارقاۋىنا اينالاتىن باي تاجىريبەدەن ءوتتى.
15 جىلعى ەرەن ەڭبەك, ماڭداي تەر بوسقا كەتپەدى. سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعىنا يە بولىپ, «التىن جۇلدىز» جانە لەنين وردەنىمەن ماراپاتتالدى. ءادىل دە بىلىكتى باسشى رەتىندە باعالاعان كولحوزشىلار ءوز باسشىلارىنىڭ قولادان جاسالعان ءمۇسىنىن كولحوز ورتالىعىنا قويدىرعان. بۇل حالىقتىڭ جۇرەگىن شىن جارىپ شىققان اسا ۇلكەن قۇرمەتتىڭ بەلگىسى ەدى.
شارۋاشىلىقتى كىتاپتان نەمەسە باسىلىم بەتتەرىنەن عانا ءبىلۋ ەمەس, پراكتيكا مەن تەوريانى ۇشتاستىرعاندا عانا مەڭگەرۋگە بولاتىنىن, سوندا عانا عىلىمي جۇمىستارمەن اينالىسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى, ونىڭ ەڭ ۇرىمتال ماسەلەلەرىن ءدوپ باسىپ, ونى ءارى قاراي وركەندەتۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىن عىلىمي جۇمىستار تۋىنداتۋعا بولاتىنىن قاسىم اسانوۆ شىن مانىندە دالەلدەدى. اسفالتتا ءوسكەن عالىمدارمەن سالىستىرعاندا, ونىڭ اشقان جاڭالىقتارى مەن عىلىمي ادىستەمەلىك ۇسىنىستارىنىڭ اراسى جەر مەن كوكتەي بولاتىنى دا سودان بولسا كەرەك. اۋىل شارۋاشىلىعىنا جەتىك مامان وسىنىڭ ءبارىن مىسە تۇتپاي, تاعى دا ءبىلىم جەتىلدىرسەم دەگەن ويمەن 1969-73 جىلدارى دوكتورانت, كەيىننەن ك.ا. تيميريازەۆ اتىنداعى ءماسكەۋ اۋىلشارۋاشىلىق اكادەمياسىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى بولدى. 1972 جىلى دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعادى.
زامان اعىمىنىڭ تامىرىن تاپ باسىپ, وي-سانانىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن قاسىم ءابۋ ۇلى ۇلتتىڭ ءوسۋ, وركەندەۋ, قالىپتاسۋ كەزەڭدەرىنە كوز جۇگىرتىپ, اتا-بابا جايلاۋىنىڭ كوز الدىندا توزىپ بارا جاتقانىنا جانى اۋىردى. ءتىرشىلىكتىڭ قاتال تالاپتارىن تەرەڭ تۇسىنۋگە تىرىسىپ, كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن ءوتىپ جاتقان زىمىران ۋاقىتتا «اتوم زامانىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز, بىزگە مال جايىلىمدارىنان گورى اتوم ستانسالارىن سالۋ ماڭىزدىراق» دەگەن جالاڭ كوزقاراستىڭ جەتەگىندە كەتىپ بارا جاتقان بيلىك باسىنداعىلاردىڭ نازارىن قاراپايىم جۇرتتى اسىراپ وتىرعان جەر جاعدايىنا اۋدارۋدى ءوزىنىڭ پارىزى دەپ ەسەپتەدى. «ءبىز كەڭەس وداعى جايىلىمىنىڭ 55 پايىزىنا يەمىز. تابيعاتتىڭ بۇل سىيىنا تەك تۇتىنۋشى رەتىندە قارايتىن بولساق, ەندى 20 جىلدا بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىزگە دىم قالمايدى» دەپ جازدى ول ورتالىق باسىلىمدار بەتىندەگى ماقالالارىندا. ول 1987-2003 جىلدارى «ازىق جانە جايىلىم» عىلىمي-وندىرىستىك بىرلەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى بولىپ قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن كەزىندە ءوزىنىڭ جانايقايىن وسىنداي ماقالالار ارقىلى دا بيلىك باسىنداعىلار نازارىنا ءجيى سالىپ وتىردى. اسانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن رەسپۋبليكالىق ماقساتتىق عىلىمي-تەحنيكالىق «ازىق جانە جايىلىم» باعدارلاماسى جاسالىپ, ناتيجەسىندە, رەسپۋبليكانىڭ جايلاۋ, سۋارىلاتىن جانە جايىلىم جەرلەرىندە ءوندىرىس ماسەلەلەرى شەشىلدى.
اكادەميك اسانوۆتىڭ تىكەلەي جەتەكشىلىگىمەن, ايماقتاردا دەمەۋ پۋنكتتەرىنىڭ جەلىسى پايدا بولىپ, كاسپي تەڭىزى, ۆولگا جانە ورال جاعالاۋىنداعى اۋدانداردىڭ جايلاۋ شارۋاشىلىعىن جاقسارتۋ بويىنشا جوبالار ازىرلەندى. اتىراۋ قالاسىندا ازىق ءوندىرىسى جانە جايلاۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ باتىس ءبولىمى قۇرىلدى. قاسىم ءابۋ ۇلى جەتەكشىلىك ەتكەن جىلدارى تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار الىس ءجانە جاقىن شەتەلدەرگە دە تانىلىپ ۇلگەرگەن قازاق ازىق ءوندىرىسى جانە جايلاۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى ءىرى عىلىمي ورتالىققا اينالدى. ق.اسانوۆ حالىقارالىق ICARDA عىلىمي ورتالىعى, كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتتەرى, كولورادو جانە ۆاشينگتون حالىقارالىق دامۋ ورتالىعى, جانە ۇلىبريتانيا جەردى پايدالانۋ ينستيتۋتى, قىتايداعى دالا ينستيتۋتى عالىمدارىمەن ءبىرلەسىپ وتكىزەتىن جايلاۋ ەكولوگياسى بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋلەر باعدارلامالارىنىڭ جەتەكشىسى بولدى.
ايتۋلى عالىم 150 عىلىمي ەڭبەكتەر, ازىق ءوندىرىسى جانە جايلاۋ شارۋاشىلىعىنىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرى بويىنشا 11 مونوگرافيا, كوپتەگەن وقۋلىقتار جاريالادى. ول ەلىمىزدە العاشقى «قازاقستاننىڭ جايلاۋ شارۋاشىلىعى» وقۋلىعىنىڭ اۆتورى بولىپ تابىلادى. وقۋلىق قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جارىققا شىعىپ, جاپونيادا اعىلشىن تىلىندە باسىلدى.
ۇجىم باسقارۋدىڭ اۋىرتپالىعىن, ونىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ابزال ازامات قانا ارقالايتىنى بەلگىلى. وعان تاۋەكەل دەپ كىرىسكەن باسشىنىڭ جانتورسىعى قاشاندا تەرەڭ وي, ەلىم, جەرىم دەپ سوققان ىستىق جۇرەك, ادال نيەت بولۋى ءتيىس. وسىنىڭ ءبارى اسانوۆتا بار ەدى. ادال دا, جانكەشتى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا ول الماتى وبلىسى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, سايرام اۋدانى, الماتى وبلىسى, تالعار اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاقتارىنا يە بولدى. قازاقستان عىلىمىن كوپتەگەن حالىقارالىق كونگرەستەر مەن كونفەرەنتسيالاردا پاش ەتۋ قۇقىعىنا يە بولىپ, قازاق عىلىمىنىڭ فلاگمانى رەتىندە ول حالىقارالىق جيىنداردا قازاقستاندىق عىلىمنىڭ جەتىستىكتەرىمەن تانىستىردى.
«جايىلىم شارۋاشىلىعىنا ءتۇبەگەيلى وزگەرىس جاساۋ ءۇشىن ونى كەشەندى تۇردە يگەرۋ قاجەت. عىلىمي-وندىرىستىك «جەم-ءشوپ جانە جايىلىم» بىرلەستىگى زەرتتەۋ, ءتاجىريبە جۇمىسىن جۇرگىزە وتىرىپ, جايىلىمدى كەشەندى يگەرۋدىڭ ۇلگىسىن ۇسىندى. بۇل ۇلگىگە بۇرىنعى مال قىستاۋلارى نەگىزگە الىنعان. 1200-1500 باس ساۋلىق قويدى باعۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن وندىرىستىك جانە تۇرعىن ءۇي نىساندارى, كەپىلدى سۋى بار, جان-جاعى قورشالعان مادەني جايىلىمدى بىرىكتىرەتىن كەشەن بولۋعا ءتيىس. ول اينالاداعى ورتانى قورعاۋ تالاپتارىنا ساي كەلەدى», دەپ جازىپتى ول 1991 جىلى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مال شارۋاشىلىعىن دامىتىپ, وركەندەتۋ ءجونىندە رەفورما جاساماقشى. مىنە, اسانوۆتاردىڭ عىلىمي-زەرتتەۋلەرگە نەگىزدەلگەن ۇسىنىستارى مەن ءادىستەمەلەرى دايىن تۇر. مينيسترلىكتەگىلەر تەك نازار اۋدارىپ, ءتاجىريبە جۇزىندە ەنگىزسە بولعانى. قاسىم اسانوۆ 2008 جىلى بۇ دۇنيەدەن وزدى. جاقسى ادام, ادال دوس, بىلىكتى مامان, عۇلاما عالىمنان تاعدىردىڭ جازۋىمەن ايىرىلىپ قالعان كەزدە بارىپ, ونىڭ ورنىن ەشتەڭەنىڭ دە, ەشكىمنىڭ دە تولتىرا المايتىنىن جان-دۇنيەڭمەن سەزىنەسىڭ. ال قاسىمنىڭ اسىل جارى داريا ورازقىزىنىڭ ماڭگىلىك ساعىنىشقا اينالعان وتكەن ءومىر بەلەستەرىمەن ءومىر ءسۇرىپ, قاسىممەن وتكەرگەن ءاربىر جىلدى, كۇندى جان جۇرەگى ەلجىرەي ەسكە الۋمەن كەلە جاتقانىن جاقسى تۇسىنەمىن.
راحىمجان ەلەشەۆ, اكادەميك, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.