دۇيسەنالى الىماقىن«Egemen Qazaqstan»
101 ماتەريال تابىلدى

رۋحانيات • 24 تامىز، 2022

«قابدەش بەكەتى» اشىلدى

قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى، قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى مارقۇم قابدەش ءجۇمادىلوۆتىڭ ءوز وسيەتى بويىنشا جەرلەنگەن جەرى – بۇگىنگى اباي وبلىسىنىڭ ءۇرجار اۋدانى تاسكەسكەن اۋىلىندا، جۇرت «92 شاقىرىم» اتاپ كەتكەن توعىز جولدىڭ تۇيىسكەن توبەسىندە تۇرعىزىلعان ەڭسەلى اق كۇمبەزدىڭ اشىلۋ شاراسى ءوتىپ، اس بەرىلدى.

ونەر • 23 تامىز، 2022

ونىڭ ۇستازى – تابيعات

ول سۋرەت سالۋدى بەسىنشى سىنىپ­تان باستاعان ەكەن. ارينە، تالانتقا تالاس جۇرمەيتىنى شىندىق. العا­شىندا بالاڭ قيالمەن ءارتۇرلى دۇنيەلەردى اق قاعازعا شيمايلاي باستاعان ونىڭ ونەرگە دەگەن اڭسارى مەن ىنتاسى بارعان سايىن ايقىندالا باستايدى. ونىڭ اتى – حاميت فايزۋللين. ءتىپتى ول وزىنەن ۇلكەن سىنىپتا وقيتىندارمەن جا­رىسىپ سۋرەت سالىپ، ولارمەن باسە­كەگە تۇسەدى. ونەرگە شىن پەيىلىمەن بەرىلگەن ادامدا عانا مۇنداي رياسىز وي، قابىلەت بولاتىنى ءسوزسىز.

ادەبيەت • 22 تامىز، 2022

ابايدان تۇسكەن ساۋلە

ابايدىڭ جاقسى كورگەن ءىنى دوسى، سۋىرىپسالما اقىن كوكباي جاناتاي ۇلى ءوز ءداۋىرىنىڭ وت اۋىزدى، وراق ءتىلدىسى بولعان كىسى. ونىڭ تاپقىرلىعى مەن تالانتىنا رازى بولعان اباي ۇنەمى قاسىنان تاستاماي ەرتىپ جۇرگەن دەسەدى. ايتپەسە، سول داۋىردە اتى شىعىپ، اتاعى اسپانداپ تۇرعان اعا سۇلتاننىڭ ۇلىنا ەرەتىن كىسى تابىلماي قالدى دەيسىز بە؟ بارىنە ونىڭ ادالدىعى مەن ايبىندى اقىندىعى جاۋاپ بەرىپ تۇر.

ادەبيەت • 22 تامىز، 2022

قوعامدى سىلكىندىرگەن شىعارمالار

شىندىعىندا كىتاپ وقۋ تەك ءلاززات الۋ عانا ەمەس: سان عاسىرلاردىڭ سىرىن شەرتەتىن كىتاپتار ءبىزدىڭ سانامىزعا تەرەڭ اسەر ەتىپ، سىرتقى الەمگە كوزىمىزدى اشادى، كەيدە ءتىپتى جاقسى كىتاپتار الەۋمەتتىك وزگەرىستەردىڭ كاتاليزاتورى رەتىندە ارەكەت ەتەدى. دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋم ۇجىمىنىڭ سايتى قوعامدى وزگەرتكەن تاڭداۋلى رومانداردىڭ اتىن اتادى. ءبىز سولاردىڭ ۇشەۋىنە توقتالا كەتەيىك.

ادەبيەت • 21 تامىز، 2022

قۇبىلمالى الەم: قاعاز كىتاپتىڭ تاعدىرى

الەم كوز الدىمىزدا ءسات سايىن وزگەرىپ جاتىر. بۇگىنگى جاڭالىق ەرتەڭ ەسكىرۋى مۇمكىن. ءتىپتى مينۋتتار اراسىنداعى ۇنسىزدىكتەر ۇلى دۇبىرگە اينالىپ، ءوز جۇلدىزىن جاعىپ جاتىر. كەيدە ادامنىڭ قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشى­لىگى قانداي، بۇل ءۇشىن قاي كەزدە ەسەپ بەرۋى كەرەك دەگەن سانسىز سۇراقتارعا شىرمالاسىڭ دا قالاسىڭ. كەيبىرى جاۋابىن ءوزى بەرەدى، ال كەيبىرى ماڭگى جا­ۋاپسىز. ال ۇلتتىڭ، قوعامنىڭ اشىق ويلى زيالىسى، ءسوز ۇستارلارى سانالاتىن قالامگەرلەردىڭ مىندەتى قانداي؟ وعان ولاردىڭ قالامىنان تۋعان كىتاپتار جاۋاپ بەرە الا ما؟ وسىندايدا كورنەكتى جازۋشى ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ «ادامدى ادام ەتكەن – كىتاپ، ادامزات ەتكەن – كىتاپحانا» دەگەن ءپالسافاسى ەسكە تۇسەدى. شىنىمەن دە ادامزاتتىڭ قازىرگى جەتىستىكتەرىنە جەتۋىنە، سانالى قوعام قۇرۋىنا كىتاپتىڭ اتقارعان ءرولى ايرىقشا. وسى دوڭگەلەك ۇستەلدە «قازىرگى جانە بولاشاقتاعى قاعاز كىتاپتاردىڭ تاعدىرى قانداي؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ ىزدەدىك. سۇحباتقا كنۋت ودەگارد (اقىن، نورۆەگيا)، قۋانىش جيەنباي (جازۋشى، قازاقستان)، تانەر مۋرات (اۋدارماشى، ادەبيەتتانۋشى، رۋمىنيا)، ايدا ەگەمبەرديەۆا (اقىن، قىرعىزستان) قاتىسىپ، پايىمدى پىكىرلەرىمەن ءبولىستى.

ادەبيەت • 18 تامىز، 2022

«نورۆەگ ورمانى» نەگە جازىلدى؟

ءۇش جىل بۇرىن حارۋكي مۋراكاميدىڭ «نورۆەگ ورمانى» اتتى رومانىن وقى­دىم. «مەن قۇمىرسقالاردىڭ جاڭبىرلى كۇندەرى نە ىستەيتىنىن بىلگىم كە­لە­دى». وسى سياقتى قىزىقتى سويلەمدەر مۋراكاميدىڭ بۇل رومانىندا كوپ كەز­دە­سەدى. قاراپايىم بولعانىمەن، ويلاندىرادى. ءبىز قازىر كىتاپ تۋرالى ايتاتىن بولساق، ادەتتە «ەسكى مەكتەپ» وكىلدەرىن ەسكە الىپ جاتامىز، مىسالى، تولستويدى، حەمينگۋەيدى، فيتسدجەرالدتى تىزبەلەي بەرەمىز. بىراق مۋراكامي ارقاشان وقىرمانعا قىزىعۋشىلىق تۋدىراتىن اۆتور ەكەنىن دە جاسىرماعان ءجون.

كينو • 18 تامىز، 2022

مىرجاقىپ تۋرالى تەلەسەريال

الاش ارىستارىنىڭ ءومىرى مەن ونەگەسى جايلى ىزدەنۋ، ولاردىڭ ۇستانعان جولىن، تۇلعالىق ەرەكشەلىگىن وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ۇيالاتۋ – بۇگىنگى ءبىزدىڭ پارىزىمىز. ولاردىڭ جان دۇنيەسى، دۇنيەگە، ورتاعا، سول كەزدەگى ساياساتقا كوزقاراسى تۋرالى تەرەڭىرەك تولعانۋعا بولادى. «قايتسەك قازاقتى وياتامىز، وزگەلەرمەن تەرەزەسى تەڭ ۇلت قىلامىز؟» دەپ كۇرەسكەن سالماقتى ويدىڭ، ادال ەڭبەكتىڭ ادامدارى، انىعىن ايتقاندا، الاش ارىستارىنىڭ ەسىمى قازاقتىڭ جۇرەگىندە ماڭگى ساقتالاتىنى ءشۇباسىز.

ادەبيەت • 18 تامىز، 2022

ادەبيەتتانۋ تارلانى

تۇرسىنبەك كاكىشەۆ – ەسىمى قازاق ادەبيەتىندە ماڭگى قالعان تۇلعا. ول ۇلت ادەبيەتى ءۇشىن وشپەس قىزمەت ەتىپ كەتتى. بۇگىنگى ادەبيەتتە جۇرگەن زيالىلاردىڭ كوبى كاكىشەۆ مەكتەبىنەن وتكەندەرى شىندىق. ونىڭ ۇلت ادەبيەتى مەن رۋحانياتى ءۇشىن ىستەگەن ەڭبەكتەرى بۇگىنگى ۇرپاق ءۇشىن اسىل مۇرالاردىڭ ءبىرى بولماق.

ادەبيەت • 16 تامىز، 2022

كەنيانىڭ كوز جاسى

كەنيا جازۋشىسى نگۋگي ۋاتيڭگونىڭ پاسپورتىنا اينالعان شىعارماسىنىڭ ءبىرى «جىلاما، بالاقاي» اتتى رومان. بۇل جازۋشىنىڭ تىرناقالدى تۋىندىسى، اتالعان شىعارما سوناۋ 1964 جىلى باس­پا­دان شىققاننان كەيىن وقىرماننىڭ قولىنان ءالى تۇس­كەن جوق. ادەبيەتتانۋشىلار بۇل روماندى اعىل­شىن تىلىنە اۋدارىلعان شىعىس افريكالىق تۇڭ­عىش كىتاپ رەتىندە باعالايدى. جازۋشى وسى شىعار­ماسىندا افريكالىقتار مەن كولونيالىق كەنياعا قونىستانعان اق ناسىلدىلەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى، تۇرمىستىق ءھام ۇلتتىق اراز­دىق­تى، ولاردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن جەككورۋ، كەكتەنۋ سەزىم­دەرىن ءسوز ەتە وتىرىپ، شىنايى وقيعا­لار­دى، ياعني كەنيا جەرىندە بولعان ءارتۇرلى قاقتى­عىس­­تاردى تىلگە تيەك ەتەدى. سول ءۇشىن ءبىز ونىڭ ءار شى­عار­ماسىندا شىندىقتىڭ ءوزى سويلەيدى دەگىمىز كەلەدى.

ونەر • 14 تامىز، 2022

قاستەەۆ قازىنالارى

قازاقستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى ءابىلحان قاستەەۆتىڭ ءومىرى ءتۇرلى كەزەڭدەردەن تۇرادى، سول ءۇشىن ونىڭ شىعارماشىلىعى دا ءار ۋاقىتتىڭ ايناسى ىسپەتتى. 1919 جىلى ونىڭ وتباسى جار­كەنتكە كوشەدى. انە سول كەزدە بولاشاق سۋرەتشى ءوزىنىڭ العاشقى كارتينالارىن سالىپ، ەرتەڭگە ۇلكەن ۇمىتپەن قارايدى. ول ءۇشىن سۋرەت ءمىنسىز الەم، ال الەم كەرەمەت سۋرەت سياقتى ەلەستەگەن بولسا كەرەك. قوعامدىق قۇبىلىستار، كەزدەسكەن قيىنشىلىقتار، ءارتۇرلى ساياسي جۇيەلەر قىلقالام الدىندا ەش قاۋقارسىز ەكەنىن سەزىنگەن ءابىلحان ماڭگىلىك ونەر اسپانىندا جارقىراپ تۇراتىن تۋىندى سالۋعا اۋەستەنگەنىن ونىڭ ءار تيپتەگى ەڭبەكتەرىنەن كورە الامىز.